ابراهیم
إِبْرَاهِيم
ابراہیم

LEARNING POINTS
خداوند نعمتهای فراوانی به ما عطا کرده است.
ما باید بابت نعمتهای الهی سپاسگزار باشیم.
کافران به جای پیروی از حق، همیشه با رسولانشان مجادله میکنند.
در روز قیامت، کافران از سوی شیطان و رهبران بدکارشان تنها گذاشته خواهند شد.
بدکاران در جهنم التماس بخشش خواهند کرد، اما دیگر دیر خواهد بود.
این سوره به بتپرستان هشدار جدی میدهد که راه و رسم خود را تغییر دهند.

انذار به کافران
1الف لام را. این کتابی است که آن را بر تو نازل کردیم تا مردم را به اذن پروردگارشان از تاریکیها به سوی نور بیرون آوری، به سوی راه خداوند عزیز و حمید. 2خداوند، کسی که آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. وای بر کافران از عذاب شدید! 3همان کسانی که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح میدهند و (مردم را) از راه خدا بازمیدارند و میخواهند آن را کج جلوه دهند. آنان در گمراهی دوری هستند.
الٓرۚ كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ إِلَيۡكَ لِتُخۡرِجَ ٱلنَّاسَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ بِإِذۡنِ رَبِّهِمۡ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ 1ٱللَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَوَيۡلٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ مِنۡ عَذَابٖ شَدِيدٍ 2ٱلَّذِينَ يَسۡتَحِبُّونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَيَبۡغُونَهَا عِوَجًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ فِي ضَلَٰلِۢ بَعِيدٖ3
تبلیغ پیام
4و ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر به زبان قومش، تا برای آنان [احکام و معارف الهی را] بیان کند. پس خداوند هر که را بخواهد گمراه میکند و هر که را بخواهد هدایت مینماید. و اوست شکستناپذیر حکیم.
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوۡمِهِۦ لِيُبَيِّنَ لَهُمۡۖ فَيُضِلُّ ٱللَّهُ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ4
پیامبر موسی
5ما قطعاً موسی را با آیات خود فرستادیم و به او فرمان دادیم که قومش را از تاریکیها به سوی نور بیرون ببرد و ایامالله (روزهای آزمایش و نعمت) را به یادشان بیاورد. به راستی در این (امور) نشانههایی است برای هر کس که شکیبا و سپاسگزار باشد. 6و موسی به قومش گفت: «نعمتهای خدا را بر خود به یاد آورید، هنگامی که شما را از آل فرعون نجات داد؛ کسانی که شما را به عذاب سختی گرفتار میکردند، پسرانتان را سر میبریدند و زنانتان را زنده نگه میداشتند. و در این، آزمایش بزرگی از سوی پروردگارتان بود.» 7و (به یاد آورید) هنگامی که پروردگارتان اعلام کرد: «اگر شکرگزار باشید، قطعاً (نعمتهایم را) بر شما میافزایم. و اگر ناسپاسی کنید، به راستی عذاب من سخت است.» 8موسی افزود: «اگر شما و همه کسانی که در زمین هستند، ناسپاسی کنید، (بدانید که) خداوند بینیاز و ستوده است.»
وَلَقَدۡ أَرۡسَلۡنَا مُوسَىٰ بَِٔايَٰتِنَآ أَنۡ أَخۡرِجۡ قَوۡمَكَ مِنَ ٱلظُّلُمَٰتِ إِلَى ٱلنُّورِ وَذَكِّرۡهُم بِأَيَّىٰمِ ٱللَّهِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُور 5وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ أَنجَىٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ وَيُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ 6وَإِذۡ تَأَذَّنَ رَبُّكُمۡ لَئِن شَكَرۡتُمۡ لَأَزِيدَنَّكُمۡۖ وَلَئِن كَفَرۡتُمۡ إِنَّ عَذَابِي لَشَدِيدٞ 7وَقَالَ مُوسَىٰٓ إِن تَكۡفُرُوٓاْ أَنتُمۡ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا فَإِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ حَمِيدٌ8
انذار به منکران مکی
9آیا خبر کسانی که پیش از شما بودند، به شما نرسیده است؟ قوم نوح و عاد و ثمود و کسانی که بعد از ایشان بودند؟ جز خدا کسی از شمارشان آگاه نیست. پیامبرانشان با دلایل روشن به سوی آنان آمدند، اما دستهایشان را بر دهانهایشان نهادند و گفتند: «ما به آنچه شما با آن فرستاده شدهاید، کافریم، و ما واقعاً درباره آنچه ما را به سوی آن میخوانید، سخت در شک و تردیدیم.»
أَلَمۡ يَأۡتِكُمۡ نَبَؤُاْ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ قَوۡمِ نُوحٖ وَعَادٖ وَثَمُودَ وَٱلَّذِينَ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لَا يَعۡلَمُهُمۡ إِلَّا ٱللَّهُۚ جَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَرَدُّوٓاْ أَيۡدِيَهُمۡ فِيٓ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَقَالُوٓاْ إِنَّا كَفَرۡنَا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ وَإِنَّا لَفِي شَكّٖ مِّمَّا تَدۡعُونَنَآ إِلَيۡهِ مُرِيب9
حجتهای کفار
10پیامبرانشان به آنان گفتند: آیا در (وجود) خدا، آفریننده آسمانها و زمین، شکی هست؟ او شما را دعوت میکند تا گناهانتان را بیامرزد و اجلتان را تا زمانی معین به تأخیر اندازد. آنان گفتند: شما جز بشری مثل ما نیستید! شما فقط میخواهید ما را از آنچه پدرانمان میپرستیدند، بازدارید. پس برای ما دلیلی روشن بیاورید. 11پیامبرانشان به آنان گفتند: درست است که ما جز بشری مثل شما نیستیم، ولی خداوند بر هر کس از بندگانش که بخواهد، منت مینهد. و ما را نسزد که بدون اذن خدا، دلیلی برای شما بیاوریم. و مؤمنان باید فقط بر خدا توکل کنند. 12و چرا بر خدا توکل نکنیم، در حالی که او ما را به بهترین راهها هدایت کرده است؟ و ما بر آزار و اذیتی که به ما میرسانید، قطعاً صبر خواهیم کرد. و توکلکنندگان باید تنها بر خدا توکل کنند.
قَالَتۡ رُسُلُهُمۡ أَفِي ٱللَّهِ شَكّٞ فَاطِرِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ يَدۡعُوكُمۡ لِيَغۡفِرَ لَكُم مِّن ذُنُوبِكُمۡ وَيُؤَخِّرَكُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ قَالُوٓاْ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا بَشَرٞ مِّثۡلُنَا تُرِيدُونَ أَن تَصُدُّونَا عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُنَا فَأۡتُونَا بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِين 10قَالَتۡ لَهُمۡ رُسُلُهُمۡ إِن نَّحۡنُ إِلَّا بَشَرٞ مِّثۡلُكُمۡ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَمُنُّ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ وَمَا كَانَ لَنَآ أَن نَّأۡتِيَكُم بِسُلۡطَٰنٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ 11وَمَا لَنَآ أَلَّا نَتَوَكَّلَ عَلَى ٱللَّهِ وَقَدۡ هَدَىٰنَا سُبُلَنَاۚ وَلَنَصۡبِرَنَّ عَلَىٰ مَآ ءَاذَيۡتُمُونَاۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ12

SIDE STORY
بوکسور معروف، محمد علی، یک بار گفت: «من سیگار نمیکشم اما یک جعبه کبریت در جیبم نگه میدارم. وقتی دلم هوای گناه میکند، یک چوب کبریت روشن میکنم و کف دستم را با آن گرم میکنم، سپس به خودم میگویم: 'علی، تو حتی نمیتوانی این گرما را تحمل کنی، چگونه گرمای غیرقابل تحمل آتش جهنم را تحمل خواهی کرد؟'»


WORDS OF WISDOM
قرآن معمولاً بهشت و جهنم را در یک سوره با هم ذکر میکند تا عظمت و زیبایی بهشت را در مقایسه با وحشتهای جهنم نشان دهد. در سوره ۵۰ درباره بهشت صحبت کردیم، پس اینجا درباره جهنم صحبت کنیم.
• طبق قرآن، جهنم بدترین جایگاه است. کسانی که در آنجا میمانند، نه میمیرند و نه زنده میمانند، بلکه به شدت عذاب میکشند (۱۴:۱۷ و ۲۰:۷۴). آنها به معنای واقعی کلمه آرزوی مرگ میکنند، اما به آنها گفته میشود (۴۳:۷۷): "شما اینجا ماندنی هستید." وقتی برای تخفیف عذاب فریاد میزنند، به آنها گفته میشود (۷۸:۳۰): "تنها چیزی که از ما خواهید گرفت، عذاب بیشتر است."
• جهنم چنان مکان وحشتناکی است که اگر انسانی فقط برای یک ثانیه در آن فرو برده شود و سپس بیرون آورده شود، تمام لذتهای دنیا را فراموش خواهد کرد. {امام مسلم}
• آنها چنان تشنه خواهند بود که در نهایت آب جوشان و چرک و کثافت خواهند نوشید (۳۸:۵۷). وقتی برای آب سرد و گوارا التماس میکنند، به آنها گفته میشود (۷:۵۰): "خداوند آن را بر شما حرام کرده است."
• پوست آنها در جهنم کاملاً سوزانده خواهد شد و سپس با پوستی تازه و نو جایگزین میشود تا بتوانند بارها و بارها مجازات شوند (۴:۵۶).
آنها بهشتیان را خواهند دید، که این امر بر شدت عذاب و حسرتشان خواهد افزود (۷:۵۰).
جهنم دارای درجات متعددی است. پایینترین درجه آن مخصوص منافقان است (۴:۱۴۵).
کافران جاودانه در جهنم خواهند ماند. اما مسلمانانی که مرتکب گناهان کبیره شده و وارد آتش (جهنم) میشوند، سرانجام پس از اتمام مجازاتشان از آن خارج شده و وارد بهشت خواهند گشت. هیچ مسلمانی جاودانه در جهنم نخواهد ماند.

WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "برای اینکه به جهنم نروم و به جای آن به بهشت بروم، چه باید بکنم؟" در اینجا به برخی از کارهایی که باید انجام دهید، اشاره شده است:
• به الله ایمان داشته باشید و از شریک قرار دادن چیزی برای او بپرهیزید.
• کارهایی را انجام دهید که مورد رضایت الله است و تا حد توان خود از کارهایی که او را ناخشنود میکند، بپرهیزید.
• همیشه به یاد الله باشید.
• نماز بخوانید و دیگر اعمال عبادی را به جا آورید که شما را به الله نزدیکتر میکند.
از سنت پیامبر (ص) پیروی کنید و خوش اخلاق باشید.
در انجام کارهای نیک، مخلص باشید.
اگر گناه کردید، توبه کنید.
به والدین خود احترام بگذارید و به خوبی از آنها مراقبت کنید.
آنچه برای خود دوست داری، برای دیگران نیز دوست بدار و آنچه برای خود نمیپسندی، برای دیگران نیز نپسند.
در نعمتها شکرگزار باش و در بلاها صبور باش.
با مردم متواضع، مهربان و صادق باش.

عاقبت کافران
13کافران سپس پیامبرانشان را تهدید کردند: «ما قطعاً شما را از سرزمینمان بیرون خواهیم کرد، مگر اینکه به دین ما بازگردید.» پس پروردگارشان به آنها وحی کرد: «ما قطعاً ستمکاران را نابود خواهیم کرد، 14و شما را پس از آنها در آن سرزمین ساکن خواهیم کرد. این [وعده] برای کسی است که از ایستادن در برابر من میترسد و از هشدار من میترسد.» 15پس هر دو طرف طلب داوری کردند، و هر جبار عنید نابود شد. 16جهنم در انتظار آنهاست، و به آنها آب بدبو و ناگوار نوشانده خواهد شد، 17که آن را به سختی جرعه جرعه مینوشند و به سختی فرو میبرند. مرگ از هر سو به آنها روی میآورد، ولی نمیمیرند. و عذاب شدیدتری در پی خواهد آمد.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِرُسُلِهِمۡ لَنُخۡرِجَنَّكُم مِّنۡ أَرۡضِنَآ أَوۡ لَتَعُودُنَّ فِي مِلَّتِنَاۖ فَأَوۡحَىٰٓ إِلَيۡهِمۡ رَبُّهُمۡ لَنُهۡلِكَنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ 13وَلَنُسۡكِنَنَّكُمُ ٱلۡأَرۡضَ مِنۢ بَعۡدِهِمۡۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَافَ مَقَامِي وَخَافَ وَعِيدِ 14وَٱسۡتَفۡتَحُواْ وَخَابَ كُلُّ جَبَّارٍ عَنِيد 15مِّن وَرَآئِهِۦ جَهَنَّمُ وَيُسۡقَىٰ مِن مَّآءٖ صَدِيد 16يَتَجَرَّعُهُۥ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُۥ وَيَأۡتِيهِ ٱلۡمَوۡتُ مِن كُلِّ مَكَانٖ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٖۖ وَمِن وَرَآئِهِۦ عَذَابٌ غَلِيظٞ17

WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: «ما میدانیم که الله عادل است، اما چگونه غیرمسلمانان طبق آیه ۱۸ برای اعمال نیکشان پاداش نخواهند گرفت؟» اجازه دهید با گفتن یک داستان کوتاه به این سؤال خوب پاسخ دهم. فرض کنید جان مرد بسیار خوبی است که برای یک شرکت بزرگ کار میکند. او همیشه لبخند میزند و حتی برای همکارانش غذا میخرد. با این حال، جان هرگز به رئیسش گوش نمیدهد. وقتی رئیسش به او میگوید ساعت ۹ صبح به دفتر بیاید، جان ساعت ۲ بعدازظهر میرسد. وقتی رئیسش به او میگوید کاری را انجام دهد، او دقیقاً برعکس آن را انجام میدهد. وقتی رئیسش از او میخواهد در جلسات مهم شرکت کند، او هرگز حاضر نمیشود. حالا، آیا فکر میکنید جان سزاوار افزایش حقوق یا ترفیع است فقط به این دلیل که او فردی مهربان، شاد و سخاوتمند است؟

WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: «آیا همه غیرمسلمانان به جهنم میروند؟» یک چیز را به یقین میدانیم: الله داور است. فقط او میتواند بگوید چه کسی به جهنم میرود، چه مسلمان باشد و چه غیرمسلمان. ما نمیتوانیم به مردم بگوییم: «اوه، این شخص به بهشت میرود و آن شخص به جهنم.» با این حال، هم الله و هم پیامبرش (صلی الله علیه و آله و سلم) قبلاً به ما گفتهاند که مردم برای رفتن به بهشت و دوری از جهنم چه کارهایی باید انجام دهند. کسانی که به الله ایمان دارند، کارهای نیک انجام میدهند، تنها او را میپرستند و از پیامبر زمان خود پیروی میکنند، در قرآن «مسلمان» نامیده میشوند.
بنابراین، یهودیانی که به موسی (علیه السلام) ایمان داشتند تا زمان آمدن عیسی (علیه السلام)، در واقع مسلمان نامیده میشدند. کسانی که از عیسی (علیه السلام) پیروی میکردند تا زمان آمدن محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز مسلمان نامیده میشوند. هنگامی که محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد، کسانی که پیام زیبای او را شنیدند باید او را به عنوان آخرین پیامبر بشناسند. اکنون، تنها کسانی که او را پذیرفتهاند، مسلمان نامیده میشوند.
الله در قرآن به ما میگوید که او مردم را مجازات نخواهد کرد مگر اینکه پیامبری برایشان فرستاده باشد تا پیام را به وضوح توضیح دهد (۱۷:۱۵ و ۲۸:۵۹). بنابراین، در مورد رسالت پیامبر محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، مردم در روز قیامت بر اساس اینکه آیا پیام او را دریافت کردهاند و چگونه پاسخ دادهاند، به ۴ گروه تقسیم خواهند شد:
اعمال بیهوده
18اعمال کسانی که به پروردگارشان کفر ورزیدند، همچون خاکستری است که باد آن را در روزی طوفانی به شدت پراکنده کند. آنان از آنچه کردهاند چیزی به دست نمیآورند. این است به راستی بزرگترین زیان.
مَّثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمۡۖ أَعۡمَٰلُهُمۡ كَرَمَادٍ ٱشۡتَدَّتۡ بِهِ ٱلرِّيحُ فِي يَوۡمٍ عَاصِفٖۖ لَّا يَقۡدِرُونَ مِمَّا كَسَبُواْ عَلَىٰ شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلضَّلَٰلُ ٱلۡبَعِيدُ18
تذکری به بشریت
19آیا نمیبینی که الله آسمانها و زمین را به حق آفریده است؟ اگر بخواهد، شما را از میان برمیدارد و خلقی جدید میآورد. 20و این بر الله دشوار نیست ابداً.
أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِٱلۡحَقِّۚ إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَأۡتِ بِخَلۡقٖ جَدِيدٖ 19وَمَا ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ بِعَزِيز20
جدال کافران در جهنم
21همه آنها در پیشگاه الله حاضر خواهند شد، و مستضعفین به مستکبرین خواهند گفت: «ما تابع شما بودیم، آیا میتوانید چیزی از عذاب الله را از ما دفع کنید؟» آنها پاسخ خواهند داد: «اگر الله ما را هدایت کرده بود، ما نیز شما را هدایت میکردیم. اکنون چه بیتابی کنیم و چه صبر کنیم، فرقی نمیکند. هیچ راه فراری برای ما نیست.»
وَبَرَزُواْ لِلَّهِ جَمِيعٗا فَقَالَ ٱلضُّعَفَٰٓؤُاْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُوٓاْ إِنَّا كُنَّا لَكُمۡ تَبَعٗا فَهَلۡ أَنتُم مُّغۡنُونَ عَنَّا مِنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٖۚ قَالُواْ لَوۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُ لَهَدَيۡنَٰكُمۡۖ سَوَآءٌ عَلَيۡنَآ أَجَزِعۡنَآ أَمۡ صَبَرۡنَا مَا لَنَا مِن مَّحِيص21

SIDE STORY
امام ابوحنیفه یکی از بزرگترین علمای اسلام بود. روزی مردی نزد او آمد و شکایت کرد: «ای امام عزیز! من مشکل بزرگی دارم: چند هفته پیش مقداری طلا را جایی پنهان کردم، اما فراموش کردهام کجا گذاشتهام.» امام به او توصیه کرد: «میخواهم امشب نماز عشا را بخوانی، سپس نیت کنی که تمام شب را به نماز بایستی، آنگاه صبح نزد من بازگردی.» مرد از او برای این توصیه تشکر کرد، اما مطمئن نبود که این کار نتیجه بدهد. با این حال، مرد صبح روز بعد بازگشت و بسیار خوشحال بود. او به امام گفت که به محض اینکه نیت کرد تمام شب را نماز بخواند، به یاد آورد طلا کجا بود، پس رفت و آن را از خاک بیرون آورد، سپس مستقیم به رختخواب رفت. امام ابوحنیفه با لبخندی بر لب گفت: «میدانستم که شیطان هرگز اجازه نمیدهد تمام شب را نماز بخوانی.»

BACKGROUND STORY
شیطان بزرگترین دشمن بشریت است. هدف او این است که ما را از اطاعت خداوند منحرف کرده و به گناه و نافرمانی بکشاند. کسانی که فریب او را بخورند، عواقب شوم آن را در آخرت درک خواهند کرد، زمانی که دیگر خیلی دیر شده است. در روز قیامت، مؤمنان بشارت بهشت را دریافت خواهند کرد. برخی از مسلمانانی که به خاطر اعمال بدشان مستحق مجازات هستند، پس از شفاعت پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) وارد بهشت خواهند شد. هنگامی که کافران متوجه شوند که محکوم به هلاکت هستند، شیطان را به خاطر زیان بزرگشان سرزنش خواهند کرد و از او التماس خواهند کرد که هر کاری برای نجاتشان از جهنم انجام دهد. آنگاه شیطان برمیخیزد و سخنرانیای را که در آیه ۲۲ ذکر شده است، برایشان ایراد میکند.
آنها به شدت ناامید و سرخورده خواهند شد، زیرا شیطان به آنها خواهد گفت که: هر آنچه خداوند از طریق پیامبرانش به آنها گفته بود، حقیقت داشت، اما شیطان آنها را با آرزوهای باطل فریب داد. او در این دنیا هیچ سلطهای بر آنها نداشت، اما آنها خودشان انتخاب کردند که از او پیروی کنند. آنها نباید او را سرزنش کنند، بلکه باید خودشان را سرزنش کنند. او هیچ نقشی در کفر آنها نداشت. او نمیتواند آنها را نجات دهد و آنها نیز نمیتوانند او را نجات دهند. همه آنها عذاب وحشتناکی را متحمل خواهند شد.

این واقعیت که خداوند از پیش به ما هشدار میدهد، نعمتی بزرگ است. بنابراین، ما باید نصیحت او را بپذیریم و شیطان را دشمن خود بدانیم، نه دوست. {امام قرطبی}
گفتار شیطان
22و شیطان پس از آنکه کار (داوری) به پایان رسید، خواهد گفت: «همانا خداوند به شما وعده حق داد و من نیز به شما وعده دادم ولی خلاف کردم. من بر شما هیچ تسلطی نداشتم، جز اینکه شما را دعوت کردم و شما مرا اجابت کردید. پس مرا سرزنش نکنید، خودتان را سرزنش کنید. نه من فریادرس شما هستم و نه شما فریادرس من. من از اینکه پیش از این مرا (در اطاعت) شریک (خدا) قرار دادید، بیزارم. مسلماً برای ستمکاران عذابی دردناک است.»
وَقَالَ ٱلشَّيۡطَٰنُ لَمَّا قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ إِنَّ ٱللَّهَ وَعَدَكُمۡ وَعۡدَ ٱلۡحَقِّ وَوَعَدتُّكُمۡ فَأَخۡلَفۡتُكُمۡۖ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيۡكُم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّآ أَن دَعَوۡتُكُمۡ فَٱسۡتَجَبۡتُمۡ لِيۖ فَلَا تَلُومُونِي وَلُومُوٓاْ أَنفُسَكُمۖ مَّآ أَنَا۠ بِمُصۡرِخِكُمۡ وَمَآ أَنتُم بِمُصۡرِخِيَّ إِنِّي كَفَرۡتُ بِمَآ أَشۡرَكۡتُمُونِ مِن قَبۡلُۗ إِنَّ ٱلظَّٰلِمِينَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيم22
اجر مؤمنان
23آنان که ایمان آوردند و عمل صالح انجام دادند، به باغهایی وارد میشوند که از زیر آنها نهرها جاری است. به اذن پروردگارشان جاودانه در آن میمانند و در آنجا درودشان «سلام» است.
وَأُدۡخِلَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا بِإِذۡنِ رَبِّهِمۡۖ تَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٌ23

سخنان نیک و بد
24آیا نمیبینی چگونه خداوند کلمه طیبه را به درختی طیبه تشبیه میکند؟ ریشهاش ثابت و شاخههایش در آسمان است، 25همواره میوه خود را در هر فصلی به اذن پروردگارش میدهد. اینگونه خداوند برای مردم مثال میزند، تا شاید پند گیرند. 26و مثل کلمه خبیثه چون درخت خبیثهای است که از روی زمین برکنده شده و هیچ قراری ندارد.
أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا كَلِمَةٗ طَيِّبَةٗ كَشَجَرَةٖ طَيِّبَةٍ أَصۡلُهَا ثَابِتٞ وَفَرۡعُهَا فِي ٱلسَّمَآءِ 24تُؤۡتِيٓ أُكُلَهَا كُلَّ حِينِۢ بِإِذۡنِ رَبِّهَاۗ وَيَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡأَمۡثَالَ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَذَكَّرُونَ 25وَمَثَلُ كَلِمَةٍ خَبِيثَةٖ كَشَجَرَةٍ خَبِيثَةٍ ٱجۡتُثَّتۡ مِن فَوۡقِ ٱلۡأَرۡضِ مَا لَهَا مِن قَرَار26

SIDE STORY
این داستان امامی است که در اتاق نشیمن خود کلاسی برگزار کرد و به دانشآموزانش درباره «لا اله الا الله» (یعنی «هیچ معبودی جز الله شایسته پرستش نیست») آموزش میداد. دانشآموزان میدانستند که امام چقدر حیوانات خانگی را دوست دارد، بنابراین یکی از آنها یک طوطی رنگارنگ به او هدیه داد تا در اتاق نشیمن خود نگه دارد. تا پایان کلاس اول، طوطی توانست «لا اله الا الله» را به طور کامل بگوید. پرنده شب و روز مدام آن را میگفت. هر بار که «لا اله الا الله» را فریاد میزد، همه میخندیدند. در آخرین روز کلاس، دانشآموزان امام را در حال گریه یافتند زیرا طوطی توسط یکی از گربههایش کشته شده بود. آنها پیشنهاد کردند که طوطی دیگری برای او بخرند، اما او گفت: «من گریه میکنم چون طوطی با زبانش مدام «لا اله الا الله» میگفت اما وقتی گربه به آن حمله کرد، پرنده فقط شروع به جیغ کشیدن کرد. میترسم که من هم با زبانم مدام «لا اله الا الله» بگویم اما در قلبم جای نگرفته باشد.»

WORDS OF WISDOM
در آیه ۲۷، خداوند از کلمه ثابت ایمان، «لا اله الا الله» (هیچ معبودی جز الله شایسته پرستش نیست) سخن میگوید. ما باید اقرار کنیم که او تنها معبودی است که شایسته پرستش ماست. این کلمه باید در قلبهای ما مستقر شود و در اعمال ما منعکس گردد. این کلمه کلید بهشت است. اما کلیدها دندانه دارند. یک دندانه نماز است، دندانه دیگر زکات است و سومی روزه، و الی آخر.
کلمه ایمان
27الله مؤمنان را با قول ثابت در زندگی دنیا و آخرت ثابت قدم میدارد. و الله ظالمان را گمراه میکند. و الله هر چه بخواهد انجام میدهد.
يُثَبِّتُ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ بِٱلۡقَوۡلِ ٱلثَّابِتِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَيُضِلُّ ٱللَّهُ ٱلظَّٰلِمِينَۚ وَيَفۡعَلُ ٱللَّهُ مَا يَشَآءُ27
عذاب ناسپاسان
28آیا ندیدی کسانی را که نعمت خدا را کفران کردند و قوم خود را به سرای هلاکت کشاندند؟ 29در جهنم خواهند سوخت. چه بد قرارگاهی است! 30برای خدا همتایانی قرار دادند تا (مردم را) از راه او بازدارند. بگو: «برخوردار شوید! که سرانجام شما آتش است.»
۞ أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ بَدَّلُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ كُفۡرٗا وَأَحَلُّواْ قَوۡمَهُمۡ دَارَ ٱلۡبَوَارِ 28جَهَنَّمَ يَصۡلَوۡنَهَاۖ وَبِئۡسَ ٱلۡقَرَارُ 29وَجَعَلُواْ لِلَّهِ أَندَادٗا لِّيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِهِۦۗ قُلۡ تَمَتَّعُواْ فَإِنَّ مَصِيرَكُمۡ إِلَى ٱلنَّارِ30
امر به پیامبر
31به بندگان مؤمن من بگو نماز را برپا دارند و از آنچه به آنان روزی دادهایم، پنهان و آشکارا انفاق کنند، پیش از آنکه روزی فرا رسد که در آن نه خرید و فروشی است و نه دوستی.
قُل لِّعِبَادِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُنفِقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ مِّن قَبۡلِ أَن يَأۡتِيَ يَوۡمٞ لَّا بَيۡعٞ فِيهِ وَلَا خِلَٰلٌ31
نعمتهای الله
32الله همان کسی است که آسمانها و زمین را آفرید و از آسمان آبی فرو فرستاد و با آن میوهها را برای روزی شما رویاند. و کشتیها را مسخر شما گردانید تا به فرمان او در دریا حرکت کنند. و رودها را نیز مسخر شما ساخت. 33و خورشید و ماه را نیز مسخر شما گردانید که پیوسته در حرکتند. و شب و روز را نیز مسخر شما ساخت. 34و از هر آنچه از او خواستید، به شما عطا کرد. و اگر بخواهید نعمتهای خدا را بشمارید، هرگز نمیتوانید آنها را شماره کنید. همانا انسان بسیار ستمگر و ناسپاس است.
ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ وَأَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَخۡرَجَ بِهِۦ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ رِزۡقٗا لَّكُمۡۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلۡفُلۡكَ لِتَجۡرِيَ فِي ٱلۡبَحۡرِ بِأَمۡرِهِۦۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلۡأَنۡهَٰرَ 32وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَ دَآئِبَيۡنِۖ وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ 33وَءَاتَىٰكُم مِّن كُلِّ مَا سَأَلۡتُمُوهُۚ وَإِن تَعُدُّواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ لَا تُحۡصُوهَآۗ إِنَّ ٱلۡإِنسَٰنَ لَظَلُومٞ كَفَّارٞ34
Verse 34: این فقط دربارهٔ کسانی است که کفران نعمتهای خدا میکنند.
دعاهای ابراهیم در مکه
35و (به یاد آور) هنگامی که ابراهیم گفت: پروردگارا! این شهر را امن بگردان و مرا و فرزندانم را از پرستش بتها دور بدار. 36پروردگارا! آنها بسیاری از مردم را گمراه کردهاند. پس هر کس از من پیروی کند، از من است؛ و هر کس مرا نافرمانی کند، پس تو غفور و رحیم هستی. 37پروردگارا! من پارهای از فرزندانم را در وادیای بیآب و علف، نزد خانه محترم تو، پروردگارا، جای دادهام تا نماز را برپا دارند. پس دلهای گروهی از مردم را به سوی آنها متمایل کن و از میوهها روزیشان ده، باشد که شکرگزاری کنند. 38پروردگارا! تو قطعاً میدانی آنچه را پنهان میکنیم و آنچه را آشکار میسازیم. هیچ چیز در زمین و در آسمان بر الله پنهان نیست. 39الحمدلله که در کهنسالی اسماعیل و اسحاق را به من بخشید. یقیناً پروردگار من شنونده دعاهاست. 40پروردگارا! مرا برپادارنده نماز قرار ده، و از فرزندانم (نیز). پروردگارا! دعایم را بپذیر. 41پروردگارا! مرا، پدر و مادرم را، و مؤمنان را در روزی که حساب برپا میشود، بیامرز.
وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِيمُ رَبِّ ٱجۡعَلۡ هَٰذَا ٱلۡبَلَدَ ءَامِنٗا وَٱجۡنُبۡنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعۡبُدَ ٱلۡأَصۡنَامَ 35رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضۡلَلۡنَ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِۖ فَمَن تَبِعَنِي فَإِنَّهُۥ مِنِّيۖ وَمَنۡ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ 36رَّبَّنَآ إِنِّيٓ أَسۡكَنتُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوَادٍ غَيۡرِ ذِي زَرۡعٍ عِندَ بَيۡتِكَ ٱلۡمُحَرَّمِ رَبَّنَا لِيُقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱجۡعَلۡ أَفِۡٔدَةٗ مِّنَ ٱلنَّاسِ تَهۡوِيٓ إِلَيۡهِمۡ وَٱرۡزُقۡهُم مِّنَ ٱلثَّمَرَٰتِ لَعَلَّهُمۡ يَشۡكُرُونَ 37رَبَّنَآ إِنَّكَ تَعۡلَمُ مَا نُخۡفِي وَمَا نُعۡلِنُۗ وَمَا يَخۡفَىٰ عَلَى ٱللَّهِ مِن شَيۡءٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ 38ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي وَهَبَ لِي عَلَى ٱلۡكِبَرِ إِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَۚ إِنَّ رَبِّي لَسَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ 39رَبِّ ٱجۡعَلۡنِي مُقِيمَ ٱلصَّلَوٰةِ وَمِن ذُرِّيَّتِيۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلۡ دُعَآءِ 40رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لِي وَلِوَٰلِدَيَّ وَلِلۡمُؤۡمِنِينَ يَوۡمَ يَقُومُ ٱلۡحِسَابُ41

هشدار به ستمکاران
42گمان مبر ای پیامبر که خداوند از آنچه ستمکاران میکنند غافل است. او فقط آنها را تا روزی که چشمانشان از وحشت خیره بماند، مهلت میدهد. 43شتابان، سرهایشان بالا گرفته، پلک نمیزنند، و دلهایشان از وحشت تهی است. 44و مردم را از روزی بترسان که عذاب به ستمکاران از میانشان خواهد رسید، و کسانی که ستم کردهاند فریاد میزنند: «پروردگارا! ما را اندکی مهلت ده تا دعوت تو را اجابت کنیم و از پیامبران پیروی نماییم!» به آنها گفته میشود: «آیا پیش از این سوگند نخوردید که هرگز از دنیا نخواهید رفت؟» 45شما از ویرانههای آن اقوام هلاک شده که به خودشان ستم کرده بودند، گذشتید. برای شما روشن شد که چگونه با آنان رفتار کردیم، و عبرتهای فراوانی به شما نشان دادیم. 46آنها هر مکر و حیلهای کردند، که کاملاً برای خداوند معلوم بود، اما نقشهشان آنقدر ضعیف بود که حتی نمیتوانست کوهها را به لرزه درآورد.
وَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱللَّهَ غَٰفِلًا عَمَّا يَعۡمَلُ ٱلظَّٰلِمُونَۚ إِنَّمَا يُؤَخِّرُهُمۡ لِيَوۡمٖ تَشۡخَصُ فِيهِ ٱلۡأَبۡصَٰرُ 42مُهۡطِعِينَ مُقۡنِعِي رُءُوسِهِمۡ لَا يَرۡتَدُّ إِلَيۡهِمۡ طَرۡفُهُمۡۖ وَأَفِۡٔدَتُهُمۡ هَوَآء 43وَأَنذِرِ ٱلنَّاسَ يَوۡمَ يَأۡتِيهِمُ ٱلۡعَذَابُ فَيَقُولُ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ رَبَّنَآ أَخِّرۡنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٖ قَرِيبٖ نُّجِبۡ دَعۡوَتَكَ وَنَتَّبِعِ ٱلرُّسُلَۗ أَوَ لَمۡ تَكُونُوٓاْ أَقۡسَمۡتُم مِّن قَبۡلُ مَا لَكُم مِّن زَوَالٖ 44وَسَكَنتُمۡ فِي مَسَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ وَتَبَيَّنَ لَكُمۡ كَيۡفَ فَعَلۡنَا بِهِمۡ وَضَرَبۡنَا لَكُمُ ٱلۡأَمۡثَالَ 45وَقَدۡ مَكَرُواْ مَكۡرَهُمۡ وَعِندَ ٱللَّهِ مَكۡرُهُمۡ وَإِن كَانَ مَكۡرُهُمۡ لِتَزُولَ مِنۡهُ ٱلۡجِبَالُ46
Verse 45: بازرگانان عرب در سفرهایشان به سوریه و یمن، از کنار خانههای برخی از ملتهای نابودشده (مانند قوم عاد و ثمود) عبور میکردند و برای استراحت، اندکی توقف میکردند.
Verse 46: یعنی نقشههایشان آنقدر ضعیف بودند که حتی نمیتوانستند بر برخی از مخلوقات خدا مانند کوهها تأثیر بگذارند، چه رسد به خود خداوند.
عقوبت اشرار
47پس هرگز گمان مبر که خدا وعده خود را نسبت به پیامبرانش تخلف میکند. همانا خدا توانا و انتقامگیرنده است. 48روزی که زمین به زمینی دیگر و آسمانها نیز دگرگون شوند، و همه در پیشگاه خدای یکتای قهار حاضر گردند. 49در آن روز، بزهکاران را میبینی که در غل و زنجیر به هم پیوستهاند، 50در حالی که جامههایشان از قیر است و صورتهایشان را شعلههای آتش پوشانده است. 51بدین گونه خدا هر نفسی را به آنچه کسب کرده است، جزا میدهد. مسلماً خدا سریعالحساب است.
فَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱللَّهَ مُخۡلِفَ وَعۡدِهِۦ رُسُلَهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٖ 47يَوۡمَ تُبَدَّلُ ٱلۡأَرۡضُ غَيۡرَ ٱلۡأَرۡضِ وَٱلسَّمَٰوَٰتُۖ وَبَرَزُواْ لِلَّهِ ٱلۡوَٰحِدِ ٱلۡقَهَّارِ 48وَتَرَى ٱلۡمُجۡرِمِينَ يَوۡمَئِذٖ مُّقَرَّنِينَ فِي ٱلۡأَصۡفَادِ 49سَرَابِيلُهُم مِّن قَطِرَانٖ وَتَغۡشَىٰ وُجُوهَهُمُ ٱلنَّارُ 50لِيَجۡزِيَ ٱللَّهُ كُلَّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ51
پیام جهانشمول
52این قرآن پیامی است برای مردم، تا به وسیله آن انذار شوند، و بدانند که معبودی جز خدای یگانه نیست، و خردمندان متذکر گردند.
هَٰذَا بَلَٰغٞ لِّلنَّاسِ وَلِيُنذَرُواْ بِهِۦ وَلِيَعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا هُوَ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞ وَلِيَذَّكَّرَ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ52