یونس
يُونُس
یُونس
LEARNING POINTS
مکیان به دلیل نپذیرفتن قرآن و مبارزه طلبیدن پیامبر سرزنش میشوند.
از بتپرستان خواسته میشود که از هلاکت قوم فرعون و قوم نوح عبرت بگیرند.
خداوند توبه قوم یونس را پذیرفت، هنگامی که آنها پیش از فرارسیدن عذاب توبه کردند.
این زندگی دنیا بسیار کوتاه است.
آفریننده توانای آسمانها و زمین میتواند به آسانی مردم را برای حسابرسی رستاخیز دهد.
مردم هنگامی که دچار مصیبت میشوند، به درگاه خدا استغاثه میکنند، اما همین که گشایشی در کارشان حاصل شد، به سرعت او را فراموش میکنند.
به پیامبر امر شده است که صبر پیشه کند و بر خدا توکل نماید.
SIDE STORY
جحا کلیدهایش را گم کرده بود و زیر یک چراغ خیابان دنبالشان میگشت.
BACKGROUND STORY
استدلال جحا مرا به یاد برخورد بتپرستان با پیامبر میاندازد. با اینکه خداوند با فرستادن یکی از خودشان به عنوان پیامبر، بهترین کار را برایشان انجام داد، آنها استدلال کردند که خداوند باید به جای او فرشتهای میفرستاد. از این رو، خداوند آیه ۲ را در پاسخ به این ادعا نازل کرد. {امام قرطبی}
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: «چرا خداوند فقط یک فرشته را به عنوان پیامبر برایشان نفرستاد؟» این سؤال خوبی است. نکات زیر را در نظر بگیرید:
1. برای مردم غیرممکن است که یک فرشته را در شکل واقعیاش ببینند و با او تعامل کنند، پس او باید به شکل یک انسان میآمد. اگر چنین میشد، منکران باور نمیکردند که او یک فرشته است، همانطور که خداوند در ۶:۸-۹ میفرماید.
2. اگر خداوند یک پیامبر فرشته میفرستاد، بتپرستان استدلال میکردند: «این پیامبر میتواند تمام ماه رمضان را روزه بگیرد، روزی ۵ بار نماز بخواند و مسافتهای طولانی را برای حج سفر کند، صرفاً به این دلیل که او یک فرشته است. انسانها نمیتوانند هیچ یک از این کارها را انجام دهند.» پس خداوند انسانی شبیه خودشان را برایشان فرستاد تا به آنها نشان دهد که این کارها واقعاً شدنی هستند.
3. همچنین، یک پیامبر باید با عمل خود الگو باشد. پس او باید در میان مردم زندگی کند، مانند آنها ازدواج کند، مانند آنها بخورد و بنوشد. او باید بتواند به آنها بیاموزد که یک همسر، پدر و پسر خوب بودن به چه معناست. اما فرشتگان نمیتوانند هیچ یک از این کارها را انجام دهند.
WORDS OF WISDOM
همانطور که در سوره ۲۹ اشاره کردیم، الفبای عربی ۲۹ حرف دارد؛ ۱۴ حرف از آنها به صورت حروف تنها یا در گروههایی در ابتدای ۲۹ سوره ظاهر میشوند، مانند الف-لام-را، طا-ها و حا-میم. امام ابن کثیر در تفسیر خود از آیه ۲:۱ میگوید که این ۱۴ حرف را میتوان در یک جمله عربی به این صورت مرتب کرد: «صِرَاطٌ عَلَى حَقٍّ نَمْسِكُهُ» که ترجمه آن چنین است: «متنی خردمندانه و مقتدر، سرشار از شگفتیها.» اگرچه علمای مسلمان تلاش کردهاند این ۱۴ حرف را توضیح دهند، اما معنای واقعی آنها را جز خداوند هیچکس نمیداند.
رسول جهانی
1الف لام را. اینها آیات کتاب حکیم است. 2آیا برای مردم شگفتآور است که به مردی از خودشان وحی فرستادیم که: «مردم را بیم ده و به مؤمنان بشارت ده که نزد پروردگارشان جایگاه صدق دارند»؟ و کافران میگویند: «این قطعاً ساحری آشکار است!»
الٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡحَكِيمِ 1أَكَانَ لِلنَّاسِ عَجَبًا أَنۡ أَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ رَجُلٖ مِّنۡهُمۡ أَنۡ أَنذِرِ ٱلنَّاسَ وَبَشِّرِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنَّ لَهُمۡ قَدَمَ صِدۡقٍ عِندَ رَبِّهِمۡۗ قَالَ ٱلۡكَٰفِرُونَ إِنَّ هَٰذَا لَسَٰحِرٞ مُّبِينٌ2
ربّ آفریننده
3همانا پروردگار شما الله است؛ همان کسی که آسمانها و زمین را در شش روز آفرید، سپس بر عرش استیلا یافت (و امور عالم را) تدبیر میکند. هیچ شفاعتکنندهای نیست مگر پس از اجازه او. این است الله، پروردگار شما؛ پس او را بپرستید. آیا متذکر نمیشوید؟ 4بازگشت همه شما به سوی اوست. وعده خدا حق است. اوست که آفرینش را آغاز میکند، سپس آن را (پس از مرگ) بازمیگرداند تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام دادهاند، به عدالت پاداش دهد. و کسانی که کفر ورزیدند، به سزای کفرشان، نوشیدنی جوشان و عذابی دردناک خواهند داشت.
إِنَّ رَبَّكُمُ ٱللَّهُ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۖ مَا مِن شَفِيعٍ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ إِذۡنِهِۦۚ ذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمۡ فَٱعۡبُدُوهُۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ 3إِلَيۡهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗاۖ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقًّاۚ إِنَّهُۥ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥ لِيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ بِٱلۡقِسۡطِۚ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَهُمۡ شَرَابٞ مِّنۡ حَمِيمٖ وَعَذَابٌ أَلِيمُۢ بِمَا كَانُواْ يَكۡفُرُونَ4
آیات خداوند در آفرینش
5اوست که خورشید را تابان و ماه را نوری بازتابی قرار داد و برای آن منازلی معین ساخت تا شمار سالها و حساب (زمان) را بدانید. خداوند اینها را جز به حق نیافریده است. او آیات را برای قومی که میدانند روشن میسازد. 6همانا در گردش شب و روز و در هر آنچه خداوند در آسمانها و زمین آفریده است، آیاتی است برای اهل ذکر.
هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ ٱلشَّمۡسَ ضِيَآءٗ وَٱلۡقَمَرَ نُورٗا وَقَدَّرَهُۥ مَنَازِلَ لِتَعۡلَمُواْ عَدَدَ ٱلسِّنِينَ وَٱلۡحِسَابَۚ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ إِلَّا بِٱلۡحَقِّۚ يُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَعۡلَمُونَ 5إِنَّ فِي ٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَمَا خَلَقَ ٱللَّهُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَتَّقُونَ6
منکران معاد
7همانا کسانی که امید دیدار ما را ندارند و به زندگی دنیا خشنود و راضی شدهاند و از آیات ما غافلند، 8مأوایشان آتش است به سزای آنچه انجام میدادند.
إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا وَرَضُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَٱطۡمَأَنُّواْ بِهَا وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِنَا غَٰفِلُونَ 7أُوْلَٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ8
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "آیا ما در بهشت نماز میخوانیم و روزه میگیریم؟" پاسخ کوتاه این است که خیر. مؤمنان فقط در این دنیا نماز میخوانند، زکات میدهند و روزه میگیرند. اما در آخرت، وقت خود را به لذت بردن از نعمتهای بهشت، گفتن سخنان نیکو و ستایش خداوند سپری خواهند کرد، همانطور که در آیه ۱۰ ذکر شده است. هنگامی که اهل بهشت غذا یا نوشیدنی بخواهند، فقط میگویند: "سبحان الله" و بلافاصله برایشان آماده میشود. سپس وقتی خوردن یا نوشیدنشان تمام میشود، میگوینند: "الحمدلله". (امام ابن کثیر)
هدایتیافتگان با ایمان
9بیگمان کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، پروردگارشان به سبب ایمانشان، آنان را به سوی بهشت هدایت میکند. در باغهای پرنعمت، از زیر (پای) آنها نهرها جاری است. 10در آنجا دعایشان «سبحانک اللهم» خواهد بود، و درودشان «سلام» است، و پایان دعایشان «الحمد لله رب العالمین» خواهد بود.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ يَهۡدِيهِمۡ رَبُّهُم بِإِيمَٰنِهِمۡۖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَٰرُ فِي جَنَّٰتِ ٱلنَّعِيمِ 9دَعۡوَىٰهُمۡ فِيهَا سُبۡحَٰنَكَ ٱللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٞۚ وَءَاخِرُ دَعۡوَىٰهُمۡ أَنِ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ10
مهربانی الله
11اگر خداوند میخواست شر را برای مردم «هنگامی که آن را میطلبند» همانگونه که خیر را میخواهند شتاب بخشد، قطعاً هلاک میشدند. ولی ما کسانی را که انتظار دیدار ما را ندارند، رها میکنیم تا در طغیانشان کورکورانه سرگردان بمانند.
۞ وَلَوۡ يُعَجِّلُ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ ٱلشَّرَّ ٱسۡتِعۡجَالَهُم بِٱلۡخَيۡرِ لَقُضِيَ إِلَيۡهِمۡ أَجَلُهُمۡۖ فَنَذَرُ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ11
Verse 11: یعنی بتپرستان که پیامبر را به چالش کشیدند تا برای هلاکت خودشان دعا کند.
ناسپاس
12هنگامی که به انسان زیانی رسد، ما را درازکشیده، یا نشسته، یا ایستاده، میخواند؛ اما هنگامی که ناراحتی را از او برطرف سازیم، چنان میرود که گویی هرگز ما را برای رفع مشکلی که به او رسیده بود، نخوانده است! این گونه، اعمال مسرفان، در نظرشان آراسته شده است.
وَإِذَا مَسَّ ٱلۡإِنسَٰنَ ٱلضُّرُّ دَعَانَا لِجَنۢبِهِۦٓ أَوۡ قَاعِدًا أَوۡ قَآئِمٗا فَلَمَّا كَشَفۡنَا عَنۡهُ ضُرَّهُۥ مَرَّ كَأَن لَّمۡ يَدۡعُنَآ إِلَىٰ ضُرّٖ مَّسَّهُۥۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلۡمُسۡرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ12
انذار به بتپرستان
13ما پیش از شما امتهای دیگری را هلاک کردیم، هنگامی که ظلم کردند و رسولانشان با بینات به سوی آنها آمدند، ولی ایمان نمیآوردند! این گونه قوم مجرم را جزا میدهیم. 14سپس شما را پس از آنها در زمین جانشین قرار دادیم تا بنگریم چگونه عمل میکنید.
وَلَقَدۡ أَهۡلَكۡنَا ٱلۡقُرُونَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ 13ثُمَّ جَعَلۡنَٰكُمۡ خَلَٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لِنَنظُرَ كَيۡفَ تَعۡمَلُونَ14
مطالبه مکیان برای قرآنی دیگر
15و چون آیات روشن ما بر آنان خوانده شود، کسانی که به لقای ما امید ندارند، میگویند: «قرآنی جز این بیاور یا آن را تغییر ده.» بگو: «مرا نرسد که آن را از پیش خود تغییر دهم؛ جز آنچه به من وحی میشود، پیروی نمیکنم. من از عذاب روزی بزرگ میترسم اگر پروردگارم را نافرمانی کنم.» 16بگو: «اگر خدا میخواست، من آن را بر شما نمیخواندم و او شما را از آن آگاه نمیساخت. به راستی پیش از این، عمری در میان شما زندگی کردم. آیا تعقل نمیکنید؟» 17چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ میبندد یا آیات او را تکذیب میکند؟ به راستی، ستمکاران رستگار نمیشوند.
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَاتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا ٱئۡتِ بِقُرۡءَانٍ غَيۡرِ هَٰذَآ أَوۡ بَدِّلۡهُۚ قُلۡ مَا يَكُونُ لِيٓ أَنۡ أُبَدِّلَهُۥ مِن تِلۡقَآيِٕ نَفۡسِيٓۖ إِنۡ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰٓ إِلَيَّۖ إِنِّيٓ أَخَافُ إِنۡ عَصَيۡتُ رَبِّي عَذَابَ يَوۡمٍ عَظِيم 15قُل لَّوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا تَلَوۡتُهُۥ عَلَيۡكُمۡ وَلَآ أَدۡرَىٰكُم بِهِۦۖ فَقَدۡ لَبِثۡتُ فِيكُمۡ عُمُرٗا مِّن قَبۡلِهِۦٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ 16فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ كَذَّبَ بَِٔايَٰتِهِۦٓۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ17
Verse 15: آنها میخواستند بخشهایی را تغییر دهند که بتپرستان را نکوهش میکردند.
کسانی که بتها را میپرستند
18و (مشرکان) غیر از خدا، چیزهایی را میپرستند که نه زیانی به آنان میرساند و نه سودی؛ و میگویند: «اینها شفیعان ما نزد خدا هستند!» بگو: «آیا خدا را به چیزی خبر میدهید که در آسمانها و زمین سراغ ندارد؟!» او منزه و برتر است از آنچه شریک او قرار میدهند.
وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡ وَيَقُولُونَ هَٰٓؤُلَآءِ شُفَعَٰٓؤُنَا عِندَ ٱللَّهِۚ قُلۡ أَتُنَبُِّٔونَ ٱللَّهَ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ18
مؤمنان و کافران
19مردم جز یک امت نبودند، سپس اختلاف کردند. و اگر فرمانی از پیش از پروردگارت صادر نشده بود، بیگمان میانشان در آنچه اختلاف میکردند داوری میشد.
وَمَا كَانَ ٱلنَّاسُ إِلَّآ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَٱخۡتَلَفُواْۚ وَلَوۡلَا كَلِمَةٞ سَبَقَتۡ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيۡنَهُمۡ فِيمَا فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ19
Verse 19: یعنی مردم به مؤمنان و کافران تقسیم شدند.
مطالبه یک معجزه جدید
20و میگویند: «چرا نشانهای (معجزهای) از پروردگارش بر او نازل نشده است؟» بگو: «علم غیب فقط نزد خداست؛ پس منتظر باشید که من نیز با شما از منتظرانم.»
وَيَقُولُونَ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦۖ فَقُلۡ إِنَّمَا ٱلۡغَيۡبُ لِلَّهِ فَٱنتَظِرُوٓاْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ ٱلۡمُنتَظِرِينَ20
Verse 20: بتپرستان با قرآن قانع نشدند و معجزهای مانند عصای موسی طلب کردند.
مکیان ناسپاس
21و چون مردم را پس از رنجی که به آنان رسیده، رحمتی بچشانیم، ناگهان در آیات ما مکر میکنند! بگو: «خدا در مکر سریعتر است.» بیگمان فرستادگان ما (فرشتگان) آنچه را مکر میکنید، مینویسند.
وَإِذَآ أَذَقۡنَا ٱلنَّاسَ رَحۡمَةٗ مِّنۢ بَعۡدِ ضَرَّآءَ مَسَّتۡهُمۡ إِذَا لَهُم مَّكۡرٞ فِيٓ ءَايَاتِنَاۚ قُلِ ٱللَّهُ أَسۡرَعُ مَكۡرًاۚ إِنَّ رُسُلَنَا يَكۡتُبُونَ مَا تَمۡكُرُونَ21
Verse 21: که خداوند داوری آنها را به آخرت موکول میکند.
انسانهای ناسپاس
22اوست کسی که شما را در خشکی و دریا سیر میدهد. تا آنجا که وقتی در کشتیها هستید و با بادی خوش حرکت میکنند و سرنشینان از آن شادمان میشوند، ناگهان بادی تند و طوفانی بر آنها میوزد و موج از هر سو بر آنها میآید و گمان میکنند که هلاک شدهاند. در آن حال خدا را با اخلاص میخوانند که: «اگر ما را از این (مهلکه) نجات دهی، قطعاً از شاکران خواهیم بود.» 23اما همین که آنها را نجات داد، بیدرنگ در زمین به ناحق ستمگری میکنند. ای مردم! ستمگری شما فقط به زیان خودتان است. بهرهمندی شما از زندگی دنیا اندک است، سپس بازگشت شما به سوی ماست و آنگاه شما را از آنچه میکردید آگاه خواهیم ساخت.
هُوَ ٱلَّذِي يُسَيِّرُكُمۡ فِي ٱلۡبَرِّ وَٱلۡبَحۡرِۖ حَتَّىٰٓ إِذَا كُنتُمۡ فِي ٱلۡفُلۡكِ وَجَرَيۡنَ بِهِم بِرِيحٖ طَيِّبَةٖ وَفَرِحُواْ بِهَا جَآءَتۡهَا رِيحٌ عَاصِفٞ وَجَآءَهُمُ ٱلۡمَوۡجُ مِن كُلِّ مَكَانٖ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ أُحِيطَ بِهِمۡ دَعَوُاْ ٱللَّهَ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَ لَئِنۡ أَنجَيۡتَنَا مِنۡ هَٰذِهِۦ لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلشَّٰكِرِينَ 22فَلَمَّآ أَنجَىٰهُمۡ إِذَا هُمۡ يَبۡغُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۗ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّمَا بَغۡيُكُمۡ عَلَىٰٓ أَنفُسِكُمۖ مَّتَٰعَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ ثُمَّ إِلَيۡنَا مَرۡجِعُكُمۡ فَنُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ23
WORDS OF WISDOM
این سوره ویژگی خاصی دارد - تعداد دفعاتی که آب در آن ذکر شده است.
1. کافران در جهنم آب جوشان خواهند نوشید (آیه ۴).
5. حتی سه پیامبری که در این سوره ذکر شدهاند، داستانهایشان به نوعی با آب مرتبط است:
WORDS OF WISDOM
همانند آیه ۴۵ سوره کهف، آیه ۲۴ سوره یونس زندگی این دنیا (دنیا) را به آب تشبیه میکند. به گفته امام قرطبی، شاید این به این دلیل باشد که:
۱. آب دائماً از حالتی به حالت دیگر تغییر میکند—گاز، مایع و جامد. همین امر در مورد دنیا نیز صادق است—یک شخص ممکن است امروز سالم باشد اما فردا بیمار، امروز ثروتمند باشد اما فردا فقیر، و غیره.
۲. با گذشت زمان، آب یا تبخیر میشود یا به زمین فرو میرود. همین امر در مورد سلامتی و زیبایی ما نیز صادق است که با گذشت سالها از بین میروند.
۳. همانطور که کسانی که به آب میپرند خیس میشوند، کسانی که وارد دنیا میشوند نیز نمیتوانند از امتحانات آن در امان باشند.
۴. یک شخص اگر به مقدار مناسب آب بنوشد، زنده میماند. آب زیاد ممکن است باعث غرق شدن افراد شود. به همین ترتیب، اگر کسی تنها به اندازه نیاز خود از این دنیا برگیرد، نجات خواهد یافت. اما کسانی که در لذتهای آن غرق شوند و آخرت را فراموش کنند، محکوم به هلاکت خواهند بود.
SIDE STORY
زندگی بسیار کوتاه و پر از آزمایش است. اتفاقات ناگوار بدون اینکه حتی انتظارشان را داشته باشیم، رخ میدهند.
مثلاً، حمزه مردی سالم و ثروتمند بود که متأهل بود و دو فرزند داشت. یک روز، از سر کار برگشت، شام خورد و سپس به رختخواب رفت. سبحانالله، وقتی خانوادهاش صبح سعی کردند او را بیدار کنند، او به خوبی بیدار شد، صبحانه خورد، لباس پوشید و سر کار رفت.
سپس عصر برگشت، شام خورد و به رختخواب رفت. سبحانالله، وقتی صبح سعی کردند او را بیدار کنند، او سرحال بیدار شد، صبحانه خورد، لباس پوشید و سر کار رفت. همه چیز خوب پیش رفت تا اینکه یک روز، سی سال بعد، حمزه از سر کار برگشت، شام خورد، سپس به رختخواب رفت و، سبحانالله، وقتی صبح سعی کردند او را بیدار کنند، او با احساس عالی بیدار شد، صبحانه خورد، لباس پوشید و سر کار رفت. او هنوز بسیار سالم است و زندگی راحتی دارد.
حالا، برخی از شما خواهند پرسید: "یک لحظه صبر کنید! مشکل کجاست؟ حمزه ظاهراً زندگی عادی دارد و همه چیز خیلی خوب پیش میرود."
مشکل این است که حمزه تمام عمرش فقط سه کار انجام میدهد: کار، خوردن و خوابیدن. او نماز نمیخواند، زکات نمیدهد و روزه نمیگیرد. او متوجه نیست که زندگی بسیار کوتاه است. هر روز او را به پایان نزدیکتر میکند، اما او برای مرگ آماده نیست. وقتی او به آخرت منتقل شود، فقط اعمال نیک خود را با خود میبرد و بقیه را پشت سر میگذارد.
این دنیای کوتاه
24مَثَلِ زندگی دنیا همچون آبی است که از آسمان فرو فرستادیم. پس گیاهان زمین با آن درآمیخت، از آنچه انسانها و دامها میخورند. تا آنگاه که زمین زیور خود را گرفت و آراسته شد، و اهل آن گمان کردند که بر آن توانا هستند، فرمان ما شبانگاه یا در روز به سراغش آمد، پس آن را چنان درو کردیم که گویی دیروز هرگز وجود نداشته است! اینگونه آیات را برای مردمی که میاندیشند، روشن میسازیم.
إِنَّمَا مَثَلُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا كَمَآءٍ أَنزَلۡنَٰهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَٱخۡتَلَطَ بِهِۦ نَبَاتُ ٱلۡأَرۡضِ مِمَّا يَأۡكُلُ ٱلنَّاسُ وَٱلۡأَنۡعَٰمُ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَخَذَتِ ٱلۡأَرۡضُ زُخۡرُفَهَا وَٱزَّيَّنَتۡ وَظَنَّ أَهۡلُهَآ أَنَّهُمۡ قَٰدِرُونَ عَلَيۡهَآ أَتَىٰهَآ أَمۡرُنَا لَيۡلًا أَوۡ نَهَارٗا فَجَعَلۡنَٰهَا حَصِيدٗا كَأَن لَّمۡ تَغۡنَ بِٱلۡأَمۡسِۚ كَذَٰلِكَ نُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ24
دعوت به بهشت
25الله همه را به دارالسلام فرا میخواند و هر که را اراده کند به صراط مستقیم هدایت میکند. 26برای کسانی که نیکی کردند، حسنی و زیاده است. و چهرههایشان را غبار و خواری فرا نمیگیرد. آنان اهل بهشت هستند و در آنجا جاودانه خواهند بود.
وَٱللَّهُ يَدۡعُوٓاْ إِلَىٰ دَارِ ٱلسَّلَٰمِ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ 25لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ ٱلۡحُسۡنَىٰ وَزِيَادَةٞۖ وَلَا يَرۡهَقُ وُجُوهَهُمۡ قَتَرٞوَلَا ذِلَّةٌۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ26
Verse 25: بهشت
Verse 26: رؤیت الله در آخرت
هشدار دربارهی جهنم
27و اما کسانی که مرتکب بدیها شدند، کیفر هر بدی به اندازه خودش است، و خواری و ذلت آنها را فرا میگیرد، و هیچ نگهدارندهای در برابر خدا برایشان نیست، گویی صورتهایشان را پارههایی از شب تاریک پوشانده است. آنان اصحاب آتشند و در آن جاودانه خواهند بود.
وَٱلَّذِينَ كَسَبُواْ ٱلسَّئَِّاتِ جَزَآءُ سَيِّئَةِۢ بِمِثۡلِهَا وَتَرۡهَقُهُمۡ ذِلَّةٞۖ مَّا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِنۡ عَاصِمٖۖ كَأَنَّمَآ أُغۡشِيَتۡ وُجُوهُهُمۡ قِطَعٗا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مُظۡلِمًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ27
بتها و پرستندگانشان
28و روزی را به یاد آور که همه آنها را گرد میآوریم، سپس به کسانی که شرک ورزیدند میگوییم: «شما و معبودهای دروغینتان در جای خود بمانید.» آنگاه میان آنها جدایی میافکنیم و معبودهای دروغینشان میگویند: «ما از پرستش شما بیزار بودیم!» 29و خدا کافی است که میان ما و شما گواه باشد که ما از پرستش شما بیخبر بودیم. 30در آنجا هر کس آنچه را از پیش فرستاده است، مییابد و به سوی خدا، مولای حقیقیشان بازگردانده میشوند. و آنچه را به دروغ معبود خود ساخته بودند، از آنان گم میشود.
وَيَوۡمَ نَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ مَكَانَكُمۡ أَنتُمۡ وَشُرَكَآؤُكُمۡۚ فَزَيَّلۡنَا بَيۡنَهُمۡۖ وَقَالَ شُرَكَآؤُهُم مَّا كُنتُمۡ إِيَّانَا تَعۡبُدُونَ 28فَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدَۢا بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ إِن كُنَّا عَنۡ عِبَادَتِكُمۡ لَغَٰفِلِينَ 29هُنَالِكَ تَبۡلُواْ كُلُّ نَفۡسٖ مَّآ أَسۡلَفَتۡۚ وَرُدُّوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ مَوۡلَىٰهُمُ ٱلۡحَقِّۖ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ30
پرسشهایی از بتپرستان: ۱) چه کسی روزی میدهد؟
31بگو: «چه کسی شما را از آسمان و زمین روزی میدهد؟ و چه کسی مالک شنوایی و بینایی شماست؟ و چه کسی زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون میآورد؟ و چه کسی همه کارها را تدبیر میکند؟» خواهند گفت: «الله.» بگو: «پس آیا پروا نمیکنید؟» 32این است الله، پروردگار برحق شما. پس بعد از حق جز باطل چیست؟ پس چگونه روی میگردانید؟ 33و این گونه فرمان پروردگارت بر کسانی که فاسق شدند محقق شد که آنان هرگز ایمان نمیآورند.
قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ أَمَّن يَمۡلِكُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَمَن يُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَيُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّ وَمَن يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَۚ فَسَيَقُولُونَ ٱللَّهُۚ فَقُلۡ أَفَلَا تَتَّقُونَ 31فَذَٰلِكُمُ ٱللَّهُ رَبُّكُمُ ٱلۡحَقُّۖ فَمَاذَا بَعۡدَ ٱلۡحَقِّ إِلَّا ٱلضَّلَٰلُۖ فَأَنَّىٰ تُصۡرَفُونَ 32كَذَٰلِكَ حَقَّتۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ عَلَى ٱلَّذِينَ فَسَقُوٓاْ أَنَّهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ33
۲) چه کسی میآفریند؟
34بگو (ای پیامبر): «آیا از شریکان شما کسی هست که آفرینش را آغاز کند و سپس آن را بازگرداند (و زنده کند)؟» بگو: «تنها خداست که آفرینش را آغاز میکند و سپس آن را بازمیگرداند (و زنده میکند). پس چگونه (از حق) منحرف میشوید؟»
قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۚ قُلِ ٱللَّهُ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ34
۳) چه کسی هدایت میکند؟
35بگو: «آیا از شریکان شما کسی هست که به سوی حق هدایت کند؟» بگو: «تنها خداست که به سوی حق هدایت میکند. پس آیا کسی که به سوی حق هدایت میکند، سزاوارتر است که پیروی شود یا کسی که خود هدایت نمیشود مگر آنکه هدایتش کنند؟ شما را چه شده است؟ چگونه حکم میکنید؟» 36و بیشترشان جز از گمان پیروی نمیکنند. به راستی گمان هرگز انسان را از حق بینیاز نمیکند. همانا خداوند به آنچه میکنند داناست.
قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّۚ قُلِ ٱللَّهُ يَهۡدِي لِلۡحَقِّۗ أَفَمَن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّيٓ إِلَّآ أَن يُهۡدَىٰۖ فَمَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ 35وَمَا يَتَّبِعُ أَكۡثَرُهُمۡ إِلَّا ظَنًّاۚ إِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيًۡٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ36
تحدی قرآن
37این قرآن را نشاید که جز خدا ساخته باشد، بلکه تصدیق کننده آنچه پیش از آن است و تبیین کننده پیام است. و بدون شک از سوی پروردگار جهانیان است. 38آیا میگویند: «او آن را بربافته است؟» بگو: «پس یک سوره مانند آن بیاورید و از هر کس که میتوانید جز خدا کمک بگیرید، اگر راست میگویید!» 39بلکه به سرعت کتاب را رد کردند، حتی بدون اینکه آن را بفهمند و پیش از آنکه هشدارهای آن محقق شود. کسانی که پیش از آنها بودند نیز همواره حق را انکار میکردند. پس ببین سرانجام ستمکاران چه بود!
وَمَا كَانَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ أَن يُفۡتَرَىٰ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا رَيۡبَ فِيهِ مِن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ 37أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ 38بَلۡ كَذَّبُواْ بِمَا لَمۡ يُحِيطُواْ بِعِلۡمِهِۦ وَلَمَّا يَأۡتِهِمۡ تَأۡوِيلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّٰلِمِينَ39
Verse 38: پیامبر
الله هادی است
40برخی از ایشان سرانجام به آن ایمان میآورند و برخی دیگر نه. و پروردگارت مفسدان را بهتر میشناسد. 41اگر تو را تکذیب کردند، بگو: «اعمال من برای من است و اعمال شما برای شما. شما از آنچه من میکنم بیزارید و من از آنچه شما میکنید بیزارم!» 42برخی از ایشان به آنچه میگویی گوش فرا میدهند، اما آیا تو میتوانی کران را شنوا کنی، هرچند که نمیخواهند درک کنند؟ 43و برخی از ایشان به تو مینگرند، اما آیا تو میتوانی کوران را هدایت کنی، هرچند که نمیخواهند ببینند؟ 44قطعاً خداوند به هیچ وجه به مردم ستم نمیکند، بلکه این مردم هستند که به خودشان ستم میکنند.
وَمِنۡهُم مَّن يُؤۡمِنُ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن لَّا يُؤۡمِنُ بِهِۦۚ وَرَبُّكَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ 40وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمۡ عَمَلُكُمۡۖ أَنتُم بَرِيُٓٔونَ مِمَّآ أَعۡمَلُ وَأَنَا۠ بَرِيٓءٞ مِّمَّا تَعۡمَلُونَ 41وَمِنۡهُم مَّن يَسۡتَمِعُونَ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تُسۡمِعُ ٱلصُّمَّ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يَعۡقِلُونَ 42وَمِنۡهُم مَّن يَنظُرُ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تَهۡدِي ٱلۡعُمۡيَ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يُبۡصِرُونَ 43إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظۡلِمُ ٱلنَّاسَ شَيۡٔٗا وَلَٰكِنَّ ٱلنَّاسَ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ44
Verse 42: منظور از این، کسانی است که حقیقت را نمیبینند و نمیشنوند.
SIDE STORY
سالها پیش، سه دوست به شهر نیویورک آمدند. آنها تصمیم گرفتند در طول بازدیدشان در هتلی اقامت کنند. اتاقشان در طبقه شصتم بود. سیاست هتل این بود که هر شب پس از ساعت ۱۲ نیمهشب، آسانسورها به دلایل امنیتی خاموش میشدند. روز بعد، سه دوست ماشینی اجاره کردند و برای گشت و گذار در شهر بیرون رفتند. آنها تمام روز از فیلم، رستوران و چیزهای دیگر لذت بردند. در یک لحظه، به یاد آوردند که باید قبل از ساعت ۱۲ نیمهشب به هتل برگردند. اما وقتی رسیدند، از نیمهشب گذشته بود. همانطور که انتظار میرفت، آسانسورها خاموش بودند. هیچ راه دیگری برای بازگشت به اتاقشان جز بالا رفتن از پلهها تا طبقه شصتم وجود نداشت.
ناگهان، یکی از آنها ایدهای به ذهنش رسید. او گفت: «برای ۲۰ طبقه اول، من یک داستان خندهدار تعریف میکنم تا سرگرم شویم. سپس یکی دیگر از ما میتواند برای ۲۰ طبقه بعدی یک داستان جدی تعریف کند. بعد، ۲۰ طبقه دیگر را با یک داستان غمگین پوشش میدهیم، فقط برای تنوع.»
بنابراین دوست اول با لطیفه خندهدار شروع کرد. با خنده و شادی، به طبقه بیستم رسیدند. دوست دوم برایشان یک داستان جدی تعریف کرد. سپس نوبت دوست سوم بود که یک داستان غمگین برایشان تعریف کند. او دستهایش را در جیبش گذاشت و شروع کرد به گفتن: «داستان غمگین من این است که کلید اتاق را در ماشین جا گذاشتم.»
این داستان شبیه چرخه زندگی ماست. ما ۲۰ سال اول زندگیمان را به شوخی و تفریح میگذرانیم. سپس، در ۲۰ سال بعدی، مشغول کار و زندگی خودمان میشویم. بعد، در ۲۰ سال بعدی، شروع به دیدن موهای خاکستری میکنیم و متوجه میشویم که زندگی کوتاه است و ما بسیاری از چیزهای مهم را از دست دادهایم، به خصوص در مورد رابطه ما با الله.
مهم است که از همان ابتدا درک کنیم که زندگی بسیار کوتاه است و باید در این زمان کمی که داریم، تا آنجا که میتوانیم انجام دهیم. در غیر این صورت، در آخرت پشیمان خواهیم شد.
عمر خیلی کوتاه است
45و روزی که آنان را محشور میکند، گویی جز ساعتی از روز (در دنیا) درنگ نکردهاند، (و در آن مدت) فقط یکدیگر را میشناسند. به راستی کسانی که دیدار خدا را انکار کردند، زیانکار شدند و هدایت نیافتند!
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ كَأَن لَّمۡ يَلۡبَثُوٓاْ إِلَّا سَاعَةٗ مِّنَ ٱلنَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيۡنَهُمۡۚ قَدۡ خَسِرَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِلِقَآءِ ٱللَّهِ وَمَا كَانُواْ مُهۡتَدِينَ45
Verse 45: یعنی مدت زمان خیلی کوتاه.
هشدار قبل از قیامت
46چه پارهای از آنچه را که به آنان وعده عذاب دادهایم به تو نشان دهیم یا تو را پیش از آن بمیرانیم، بازگشتشان به سوی ماست و الله بر آنچه میکنند گواه است. 47هر امتی رسولی داشت. چون رسولشان بیاید، میانشان به عدالت داوری خواهد شد و به هیچ کس ستم نخواهد شد.
وَإِمَّا نُرِيَنَّكَ بَعۡضَ ٱلَّذِي نَعِدُهُمۡ أَوۡ نَتَوَفَّيَنَّكَ فَإِلَيۡنَا مَرۡجِعُهُمۡ ثُمَّ ٱللَّهُ شَهِيدٌ عَلَىٰ مَا يَفۡعَلُونَ 46وَلِكُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولٞۖ فَإِذَا جَآءَ رَسُولُهُمۡ قُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ47
وقتی که وقتش برسد
48از مؤمنان میپرسند: «اگر آنچه میگویید حقیقت دارد، این تهدید کی فرا میرسد؟» 49بگو: «من مالک نفع و ضرر خویش نیستم، مگر به اذن خدا.» هر امتی را اجلی است. چون اجلشان فرا رسد، نه لحظهای میتوانند آن را پس اندازند و نه پیش اندازند.
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ 48قُل لَّآ أَمۡلِكُ لِنَفۡسِي ضَرّٗا وَلَا نَفۡعًا إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۗ لِكُلِّ أُمَّةٍ أَجَلٌۚ إِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ فَلَا يَسۡتَٔۡخِرُونَ سَاعَةٗ وَلَا يَسۡتَقۡدِمُونَ49
عذاب الله
50بگو ای پیامبر، «اگر عذاب او شبانه یا روزانه به سراغ شما بیاید، آیا ستمکاران میدانند چه چیزی را به شتاب میخواهند؟» 51آیا تنها پس از آنکه به شما رسد به آن ایمان میآورید؟ اکنون ایمان آوردید؟ در حالی که شما بودید که همیشه آن را به شتاب میخواستید! 52سپس به ستمکاران گفته میشود: «عذاب جاودانه را بچشید! آیا این جزای اعمال شما نیست؟»
قُلۡ أَرَءَيۡتُمۡ إِنۡ أَتَىٰكُمۡ عَذَابُهُۥ بَيَٰتًا أَوۡ نَهَارٗا مَّاذَا يَسۡتَعۡجِلُ مِنۡهُ ٱلۡمُجۡرِمُونَ 50أَثُمَّ إِذَا مَا وَقَعَ ءَامَنتُم بِهِۦٓۚ ءَآلۡـَٰٔنَ وَقَدۡ كُنتُم بِهِۦ تَسۡتَعۡجِلُونَ 51ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡخُلۡدِ هَلۡ تُجۡزَوۡنَ إِلَّا بِمَا كُنتُمۡ تَكۡسِبُونَ52
وعدهٔ الله
53از تو میپرسند ای پیامبر: «آیا این حقیقت دارد؟» بگو: «آری، به پروردگارم سوگند! قطعاً حقیقت دارد! و شما راه فراری نخواهید داشت.» 54اگر هر انسان بدکاری تمام آنچه در دنیاست را داشت، قطعاً آن را برای نجات خود فدیه میداد. هنگامی که عذاب را ببینند، پشیمانی خود را پنهان خواهند کرد. و میان آنها به عدالت داوری میشود و به هیچ کس ستم نخواهد شد. 55آگاه باشید که هر آنچه در آسمانها و زمین است از آنِ خداست. مسلماً وعده خدا حق است، ولی بیشتر آنها نمیدانند. 56اوست که زنده میکند و میمیراند، و همه شما به سوی او بازگردانده میشوید.
وَيَسۡتَنۢبُِٔونَكَ أَحَقٌّ هُوَۖ قُلۡ إِي وَرَبِّيٓ إِنَّهُۥ لَحَقّٞۖ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ 53٥٣ وَلَوۡ أَنَّ لِكُلِّ نَفۡسٖ ظَلَمَتۡ مَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لَٱفۡتَدَتۡ بِهِۦۗ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۖ وَقُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ 54أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ أَلَآ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ 55هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ56
فضیلت قرآن
57یا ایها الناس قد جاءتکم موعظة من ربکم و شفاء لما فی الصدور و هدی و رحمة للمؤمنین. 58قل بفضل الله و برحمته فبذلک فلیفرحوا هو خیر مما یجمعون.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَتۡكُم مَّوۡعِظَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَشِفَآءٞ لِّمَا فِي ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ 57قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ58
نعمتهای الله
59ای پیامبر، از مشرکین بپرس: آیا روزیهایی را که خداوند برای شما نازل کرده است، نمیبینید که شما از آن برخی را حلال و برخی را حرام قرار دادید؟ بگو: آیا خداوند به شما چنین اجازهای داده است، یا بر خدا دروغ میبندید؟ 60کسانی که بر خدا دروغ میبندند، در روز قیامت چه گمانی دارند؟ یقیناً خداوند همواره بر مردم صاحب فضل است، ولی بیشترشان ناسپاسند.
قُلۡ أَرَءَيۡتُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ لَكُم مِّن رِّزۡقٖ فَجَعَلۡتُم مِّنۡهُ حَرَامٗا وَحَلَٰلٗا قُلۡ ءَآللَّهُ أَذِنَ لَكُمۡۖ أَمۡ عَلَى ٱللَّهِ تَفۡتَرُونَ 59وَمَا ظَنُّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَشۡكُرُونَ60
علمِ الله
61و در هیچ کاری نیستی ای پیامبر، و هیچ جزئی از قرآن را تلاوت نمیکنی، و شما (مردم) هیچ کاری انجام نمیدهید، مگر اینکه ما بر شما گواهیم آنگاه که به آن میپردازید. و به اندازه ذرهای (یا وزن یک اتم) در زمین و نه در آسمان از پروردگارت پنهان نیست، و نه چیزی کوچکتر از آن و نه بزرگتر، مگر اینکه در کتابی آشکار (کتاب مبین) ثبت شده باشد.
وَمَا تَكُونُ فِي شَأۡنٖ وَمَا تَتۡلُواْ مِنۡهُ مِن قُرۡءَانٖ وَلَا تَعۡمَلُونَ مِنۡ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيۡكُمۡ شُهُودًا إِذۡ تُفِيضُونَ فِيهِۚ وَمَا يَعۡزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثۡقَالِ ذَرَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَلَآ أَصۡغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرَ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٍ61
Verse 61: کتاب به لوح محفوظ اشاره دارد که در آن خدا هر آنچه بوده و خواهد بود را نگاشته است.
بندگان مؤمن الله
62مسلماً هیچ ترسی بر بندگان مؤمن خدا نیست و آنان هرگز غمگین نخواهند شد. 63آنان کسانی هستند که ایمان آوردهاند و پرهیزگاری میکنند. 64برای آنان در زندگی دنیا و آخرت بشارت است. در وعدههای خدا هیچ تغییری نیست. این همان رستگاری بزرگ است.
أَلَآ إِنَّ أَوۡلِيَآءَ ٱللَّهِ لَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ 62ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَكَانُواْ يَتَّقُونَ 63لَهُمُ ٱلۡبُشۡرَىٰ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ لَا تَبۡدِيلَ لِكَلِمَٰتِ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ64
نصیحت درباره منکران
65ای پیامبر، از سخنانشان آزرده خاطر مشو. همانا تمام عزت و قدرت از آنِ خداست. او شنوا و داناست. 66آگاه باشید که هر که در آسمانها و هر که در زمین است، از آنِ خداست. و کسانی که غیر خدا را شریک قرار میدهند، از چه چیزی پیروی میکنند؟ آنان جز گمانهای کهنه را پیروی نمیکنند و جز دروغ نمیگویند. 67اوست که شب را برای شما قرار داد تا در آن آرام گیرید و روز را روشن (قرار داد). همانا در این نشانههایی است برای قومی که میشنوند.
وَلَا يَحۡزُنكَ قَوۡلُهُمۡۘ إِنَّ ٱلۡعِزَّةَ لِلَّهِ جَمِيعًاۚ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ 65أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَمَا يَتَّبِعُ ٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ شُرَكَآءَۚ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَخۡرُصُونَ 66هُوَ ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ لِتَسۡكُنُواْ فِيهِ وَٱلنَّهَارَ مُبۡصِرًاۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَسۡمَعُونَ67
WORDS OF WISDOM
قرآن همواره به کسانی که ادعا میکنند الله فرزند دارد، هشدار میدهد. ما مسلمانان معتقدیم که الله هیچ پسر یا دختری ندارد. بسیاری از مردم بر این باورند که داشتن فرزند برایشان مهم است تا در دوران پیری از آنها حمایت یا مراقبت کنند یا نامشان را پس از مرگشان زنده نگه دارند. آیا الله به هیچ یک از اینها نیازی دارد؟ مسلماً نه. اوست پروردگار توانا و جاودان که بر همه چیز در کائنات فرمانرواست. همه ما به او نیازمندیم، اما او به هیچ یک از ما نیازی ندارد. چه ما وجود داشته باشیم چه نداشته باشیم، این به هیچ وجه تأثیری بر او نخواهد داشت.
الله فرزند ندارد.
68میگویند: «الله فرزند دارد.» منزه است او! او بینیاز است. آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ اوست. شما هیچ برهانی بر این ندارید! آیا درباره الله چیزی میگویید که نمیدانید؟ 69بگو: ای پیامبر، «همانا کسانی که بر الله دروغ میبندند، هرگز رستگار نخواهند شد.» 70آنان تنها بهرهای ناچیز در این دنیا دارند، سپس بازگشتشان به سوی ماست و آنگاه به آنان عذاب شدید را به خاطر کفرشان خواهیم چشاند.
قَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۖ هُوَ ٱلۡغَنِيُّۖ لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ إِنۡ عِندَكُم مِّن سُلۡطَٰنِۢ بِهَٰذَآۚ أَتَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ 68٦٨ قُلۡ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ 69مَتَٰعٞ فِي ٱلدُّنۡيَا ثُمَّ إِلَيۡنَا مَرۡجِعُهُمۡ ثُمَّ نُذِيقُهُمُ ٱلۡعَذَابَ ٱلشَّدِيدَ بِمَا كَانُواْ يَكۡفُرُونَ70
Verse 68: مسیحیانی که ادعا میکنند عیسی پسر خداست، برخی از بتپرستان عرب که ادعا میکردند فرشتگان دختران الله بودند، و غیره.
نوح و قومش
71برایشان داستان نوح را بازگو کن (ای پیامبر)، آنگاه که به قومش گفت: «ای قوم من! اگر ماندن من و یادآوری آیات خدا بر شما گران است، پس (بدانید که) من بر خدا توکل کردهام. پس با شریکان خود توطئه کنید و نباید کارتان پنهان باشد. سپس بیدرنگ علیه من اقدام کنید!» 72و اگر روی بگردانید، (بدانید که) من هرگز از شما مزدی نخواستهام. پاداش من تنها از خداست. و به من فرمان داده شده که از تسلیمشوندگان باشم. 73اما آنها باز هم او را تکذیب کردند، پس ما او و کسانی را که با او در کشتی بودند، نجات دادیم و آنها را جانشینان در زمین قرار دادیم و کسانی را که آیات ما را تکذیب کردند، غرق کردیم. پس ببین سرانجام کسانی که انذار شده بودند چه شد!
۞ وَٱتۡلُ عَلَيۡهِمۡ نَبَأَ نُوحٍ إِذۡ قَالَ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ إِن كَانَ كَبُرَ عَلَيۡكُم مَّقَامِي وَتَذۡكِيرِي بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَعَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلۡتُ فَأَجۡمِعُوٓاْ أَمۡرَكُمۡ وَشُرَكَآءَكُمۡ ثُمَّ لَا يَكُنۡ أَمۡرُكُمۡ عَلَيۡكُمۡ غُمَّةٗ ثُمَّ ٱقۡضُوٓاْ إِلَيَّ وَلَا تُنظِرُونِ 71فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَمَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٍۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَأُمِرۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ 72فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيۡنَٰهُ وَمَن مَّعَهُۥ فِي ٱلۡفُلۡكِ وَجَعَلۡنَٰهُمۡ خَلَٰٓئِفَ وَأَغۡرَقۡنَا ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بَِٔايَٰتِنَاۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُنذَرِينَ73
پیامبران بعد از نوح
74سپس بعد از او، رسولانی دیگر را به سوی قومشان فرستادیم و آنان با دلایل روشن به نزدشان آمدند. اما آنها به آنچه پیش از این تکذیب کرده بودند، ایمان نمیآوردند. اینگونه بر دلهای مفسدان مهر مینهیم.
ثُمَّ بَعَثۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِۦ رُسُلًا إِلَىٰ قَوۡمِهِمۡ فَجَآءُوهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ فَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْ بِمَا كَذَّبُواْ بِهِۦ مِن قَبۡلُۚ كَذَٰلِكَ نَطۡبَعُ عَلَىٰ قُلُوبِ ٱلۡمُعۡتَدِينَ74
موسی و هارون در برابر فرعون
75سپس از پی این رسولان، موسی و هارون را با آیات خویش به سوی فرعون و سرانش فرستادیم، اما آنان تکبر ورزیدند و قومی فاسق بودند. 76چون حق از سوی ما به آنان رسید، گفتند: «این مسلماً سحری آشکار است!» 77موسی گفت: «آیا چنین سخنی درباره حق میگویید آنگاه که به شما رسید؟ آیا این سحر است؟ ساحران هرگز رستگار نمیشوند.» 78گفتند: «آیا آمدهاید تا ما را از دین پدرانمان بازگردانید تا شما دو نفر در این سرزمین برتری یابید؟ ما هرگز به شما ایمان نمیآوریم!» 79فرعون گفت: «هر ساحر ماهری را نزد من بیاورید.» 80هنگامی که ساحران آمدند، موسی به آنها گفت: «هر چه میخواهید بیفکنید!» 81هنگامی که (آن را) انجام دادند، موسی گفت: «آنچه شما آوردید، تنها سحر است؛ خداوند قطعاً آن را باطل خواهد کرد. یقیناً خداوند کار مفسدان را اصلاح نمیکند.» 82و خداوند حق را با سخنان خویش استوار میسازد، هر چند بدکاران را خوش نیاید.
ثُمَّ بَعَثۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِم مُّوسَىٰ وَهَٰرُونَ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ وَمَلَإِيْهِۦ بَِٔايَٰتِنَا فَٱسۡتَكۡبَرُواْ وَكَانُواْ قَوۡمٗا مُّجۡرِمِينَ 75فَلَمَّا جَآءَهُمُ ٱلۡحَقُّ مِنۡ عِندِنَا قَالُوٓاْ إِنَّ هَٰذَا لَسِحۡرٞ مُّبِينٞ 76قَالَ مُوسَىٰٓ أَتَقُولُونَ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَكُمۡۖ أَسِحۡرٌ هَٰذَا وَلَا يُفۡلِحُ ٱلسَّٰحِرُونَ 77قَالُوٓاْ أَجِئۡتَنَا لِتَلۡفِتَنَا عَمَّا وَجَدۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَا وَتَكُونَ لَكُمَا ٱلۡكِبۡرِيَآءُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا نَحۡنُ لَكُمَا بِمُؤۡمِنِينَ 78وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِي بِكُلِّ سَٰحِرٍ عَلِيم 79فَلَمَّا جَآءَ ٱلسَّحَرَةُ قَالَ لَهُم مُّوسَىٰٓ أَلۡقُواْ مَآ أَنتُم مُّلۡقُونَ 80فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ قَالَ مُوسَىٰ مَا جِئۡتُم بِهِ ٱلسِّحۡرُۖ إِنَّ ٱللَّهَ سَيُبۡطِلُهُۥٓ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُصۡلِحُ عَمَلَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ 81وَيُحِقُّ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ بِكَلِمَٰتِهِۦ وَلَوۡ كَرِهَ ٱلۡمُجۡرِمُونَ82
چند مؤمن
83و به موسی ایمان نیاوردند مگر گروهی از جوانان قومش، در حالی که از فرعون و بزرگان قومشان بیم داشتند که مبادا آنها را بیازارند. فرعون در آن سرزمین بسیار ستمگر بود و به راستی از حد تجاوز کرده بود. 84موسی گفت: «ای قوم من! اگر به خدا ایمان آوردهاید و تسلیم او هستید، پس بر او توکل کنید.» 85گفتند: «بر خدا توکل کردیم. پروردگارا! ما را فتنه قوم ستمگر قرار مده، 86و ما را به رحمت خودت از قوم کافران نجات ده.»
فَمَآ ءَامَنَ لِمُوسَىٰٓ إِلَّا ذُرِّيَّةٞ مِّن قَوۡمِهِۦ عَلَىٰ خَوۡفٖ مِّن فِرۡعَوۡنَ وَمَلَإِيْهِمۡ أَن يَفۡتِنَهُمۡۚ وَإِنَّ فِرۡعَوۡنَ لَعَالٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَإِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلۡمُسۡرِفِينَ 83وَقَالَ مُوسَىٰ يَٰقَوۡمِ إِن كُنتُمۡ ءَامَنتُم بِٱللَّهِ فَعَلَيۡهِ تَوَكَّلُوٓاْ إِن كُنتُم مُّسۡلِمِينَ 84فَقَالُواْ عَلَى ٱللَّهِ تَوَكَّلۡنَا رَبَّنَا لَا تَجۡعَلۡنَا فِتۡنَةٗ لِّلۡقَوۡمِ ٱلظَّٰلِمِينَ 85وَنَجِّنَا بِرَحۡمَتِكَ مِنَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ86
WORDS OF WISDOM
آیات ۸۷-۸۹ درباره قدرت نماز صحبت میکنند. هنگامی که فرعون به موسی و قومش سختی میداد، از آنها خواسته شد خانههایشان را به عبادتگاه تبدیل کنند و نماز بخوانند. به پیامبران دیگر گفته شد که از طریق نماز از خداوند کمک بخواهند. به عنوان مثال، در آیات ۱۵:۹۷-۹۹ به پیامبر گفته شده است که خداوند میداند دروغهای بتپرستان چقدر او را آزار میدهد، و بنابراین او باید به نماز و عبادت پروردگارش ادامه دهد. همچنین در آیات ۳۷:۱۴۳-۱۴۴ به ما گفته شده است که یونس به خاطر دعاهایش از شکم نهنگ نجات یافت.
قدرت دعا
87ما به موسی و برادرش وحی کردیم که: "برای قوم خود در مصر خانههایی برگزینید و خانههایتان را قبله قرار دهید و نماز برپا دارید و به مؤمنان بشارت دهید!" 88موسی گفت: "پروردگارا! تو به فرعون و سرانش در زندگی دنیا زینت و اموال دادهای، پروردگارا، تا مردم را از راه تو گمراه کنند! پروردگارا، اموالشان را نابود کن و دلهایشان را سخت گردان تا ایمان نیاورند مگر آنکه عذاب دردناک را ببینند." 89خداوند فرمود: "دعای شما مستجاب شد! پس استقامت ورزید و از راه کسانی که نمیدانند پیروی نکنید."
وَأَوۡحَيۡنَآ إِلَىٰ مُوسَىٰ وَأَخِيهِ أَن تَبَوَّءَا لِقَوۡمِكُمَا بِمِصۡرَ بُيُوتٗا وَٱجۡعَلُواْ بُيُوتَكُمۡ قِبۡلَةٗ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَۗ وَبَشِّرِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ 87وَقَالَ مُوسَىٰ رَبَّنَآ إِنَّكَ ءَاتَيۡتَ فِرۡعَوۡنَ وَمَلَأَهُۥ زِينَةٗ وَأَمۡوَٰلٗا فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا رَبَّنَا لِيُضِلُّواْ عَن سَبِيلِكَۖ رَبَّنَا ٱطۡمِسۡ عَلَىٰٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ وَٱشۡدُدۡ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُواْ حَتَّىٰ يَرَوُاْ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ 88قَالَ قَدۡ أُجِيبَت دَّعۡوَتُكُمَا فَٱسۡتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَآنِّ سَبِيلَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ89
Verse 89: موسی دعا کرد در حالی که هارون آمین گفت. پس گویی هر دوی آنها دعا کردند.
WORDS OF WISDOM
شاید کسی بپرسد: "طبق آیات ۹۰-۹۲، فرعون ایمان خود را به الله اعلام کرد، پس چرا مجازات شد؟" از نظر فنی، اگر کسی قبل از مرگش اسلام را بپذیرد، به بهشت میرود، به شرطی که صادق باشد. به همین دلیل پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) تلاش میکردند تا مردم را در بستر مرگشان به مسلمان شدن متقاعد کنند.
اما در آیات ۹۰-۹۲، فرعون در حال غرق شدن اعلام کرد که به الله ایمان آورده است. ایمان ناگهانی او پذیرفته نشد، زیرا او فقط از مرگ میترسید، نه اینکه واقعاً به الله ایمان داشت. آیات میگویند که جسد او پیدا و حفظ خواهد شد تا درسی برای تمام نسلهای آینده باشد.
برخی از محققان میگویند که رامسس دوم یا پسرش مرنپتا (که مومیاییهایشان در موزه مصر در قاهره به نمایش گذاشته شده است) میتوانند همان فرعونی باشند که در داستان موسی (علیه السلام) غرق شد. و الله اعلم.
به همین ترتیب، در آیات ۲۷-۳۱ سوره مائده، وقتی یکی از دو پسر آدم دیگری را کشت، بعداً پشیمان شد. اما پشیمانی او پذیرفته نشد، صرفاً به این دلیل که از اینکه کلاغ از او باهوشتر بود عصبانی بود، نه به خاطر اینکه برادر خودش را کشته بود.
SIDE STORY
این من را یاد داستان چند دزد میاندازد که از بانکی سرقت کردند و با پول به غاری بیرون شهر گریختند.
پایان فرعون
90ما بنیاسرائیل را از دریا عبور دادیم. پس فرعون و لشکریانش از روی ستم و تجاوز، آنها را دنبال کردند. تا آنکه وقتی فرعون در حال غرق شدن بود، گفت: «اکنون ایمان آوردم که هیچ معبودی جز آنکه بنیاسرائیل به او ایمان دارند، نیست و من از تسلیمشوندگان هستم.» 91«آیا اکنون؟! در حالی که پیش از این عصیان کردی و از مفسدان بودی.» 92«پس امروز بدن تو را (از آب) نجات میدهیم تا عبرتی برای آیندگان باشی؛ و همانا بسیاری از مردم از آیات ما غافلند!»
۞ وَجَٰوَزۡنَا بِبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ ٱلۡبَحۡرَ فَأَتۡبَعَهُمۡ فِرۡعَوۡنُ وَجُنُودُهُۥ بَغۡيٗا وَعَدۡوًاۖ حَتَّىٰٓ إِذَآ أَدۡرَكَهُ ٱلۡغَرَقُ قَالَ ءَامَنتُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا ٱلَّذِيٓ ءَامَنَتۡ بِهِۦ بَنُوٓاْ إِسۡرَٰٓءِيلَ وَأَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ 90ءَآلۡـَٰٔنَ وَقَدۡ عَصَيۡتَ قَبۡلُ وَكُنتَ مِنَ ٱلۡمُفۡسِدِينَ 91فَٱلۡيَوۡمَ نُنَجِّيكَ بِبَدَنِكَ لِتَكُونَ لِمَنۡ خَلۡفَكَ ءَايَةٗۚ وَإِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِ عَنۡ ءَايَٰتِنَا لَغَٰفِلُونَ92
لطف الله
93قطعاً ما بنیاسرائیل را در سرزمینی مبارک جای دادیم و از روزیهای پاکیزه به آنان بخشیدیم. آنان اختلاف نکردند مگر پس از آنکه علم به سراغشان آمد. پروردگار تو در روز قیامت میان آنها در مورد آنچه اختلاف داشتند، داوری خواهد کرد.
وَلَقَدۡ بَوَّأۡنَا بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ مُبَوَّأَ صِدۡقٖ وَرَزَقۡنَٰهُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِ فَمَا ٱخۡتَلَفُواْ حَتَّىٰ جَآءَهُمُ ٱلۡعِلۡمُۚ إِنَّ رَبَّكَ يَقۡضِي بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ93
Verse 93: هنگامی که آیات بر آنها نازل شد، آنها به مؤمنان و کافران تقسیم شدند.
تصدیق حق
94ای پیامبر، اگر در این قصص که بر تو نازل کردهایم شک داری، پس از کسانی بپرس که پیش از تو کتاب را میخواندند. به یقین حق از جانب پروردگارت به تو رسیده است، پس از تردیدکنندگان مباش. 95و از کسانی مباش که آیات خدا را تکذیب میکنند، وگرنه از زیانکاران خواهی بود.
فَإِن كُنتَ فِي شَكّٖ مِّمَّآ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ فَسَۡٔلِ ٱلَّذِينَ يَقۡرَءُونَ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكَۚ لَقَدۡ جَآءَكَ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ 94وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ95
BACKGROUND STORY
همانطور که در سوره ۳۷ اشاره کردیم، حضرت یونس سالها مردمش را به اسلام دعوت کرد، اما آنها پیام او را نپذیرفتند. وقتی او بسیار ناامید شد، آنها را از عذاب قریبالوقوع برحذر داشت. سپس بدون اذن الهی با عجله شهر را ترک کرد.
وقتی مردمش قبل از آمدن عذاب به اشتباه خود پی بردند، به درگاه خداوند برای طلب آمرزش تضرع کردند و او توبه آنها را پذیرفت. یونس به خاطر بیصبریاش در شکم نهنگ گرفتار شد. او در داخل نهنگ آنقدر پریشان بود که روزها پیوسته دعا میکرد.
خداوند دعاهای او را پذیرفت و نهنگ او را در یک ساحل باز رها کرد. سپس خداوند گیاه کدوئی را رویاند تا او را از آفتاب و حشرات پناه دهد.
سرانجام، او به سوی مردمش بازگشت و آنها به پیام او ایمان آوردند. لازم به ذکر است که قوم یونس تنها کسانی هستند که در قرآن ذکر شدهاند که پس از رد کردن پیامبرشان، از عذاب نجات یافتند. {امام ابن کثیر و امام قرطبی}
قوم یونس
96قطعاً کسانی که عذاب پروردگارت بر آنان حتمی شده است، ایمان نخواهند آورد. 97حتی اگر هر نشانهای به سوی آنان بیاید، مگر آنکه عذاب دردناک را مشاهده کنند. 98چرا هیچ شهری (قومی) نبود که پیش از دیدن عذاب، ایمان آورد و ایمانش به او سود بخشد، جز قوم یونس؟ هنگامی که ایمان آوردند، عذاب خواری را در زندگی دنیا از آنان برداشتیم و تا زمان معین آنان را از زندگی بهرهمند ساختیم.
إِنَّ ٱلَّذِينَ حَقَّتۡ عَلَيۡهِمۡ كَلِمَتُ رَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ 96وَلَوۡ جَآءَتۡهُمۡ كُلُّ ءَايَةٍ حَتَّىٰ يَرَوُاْ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ 97فَلَوۡلَا كَانَتۡ قَرۡيَةٌ ءَامَنَتۡ فَنَفَعَهَآ إِيمَٰنُهَآ إِلَّا قَوۡمَ يُونُسَ لَمَّآ ءَامَنُواْ كَشَفۡنَا عَنۡهُمۡ عَذَابَ ٱلۡخِزۡيِ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَمَتَّعۡنَٰهُمۡ إِلَىٰ حِين98
انتخاب آزاد
99اگر پروردگارت میخواست، ای پیامبر، همه مردم روی زمین مؤمن میشدند، یکایک آنها! آیا پس تو مردم را مجبور میکنی که ایمان بیاورند؟ 100هیچ نفسی نمیتواند ایمان بیاورد مگر به اذن خدا. و او کسانی را که تعقل نمیکنند، دچار عواقب وحشتناک خواهد کرد.
وَلَوۡ شَآءَ رَبُّكَ لَأٓمَنَ مَن فِي ٱلۡأَرۡضِ كُلُّهُمۡ جَمِيعًاۚ أَفَأَنتَ تُكۡرِهُ ٱلنَّاسَ حَتَّىٰ يَكُونُواْ مُؤۡمِنِينَ 99وَمَا كَانَ لِنَفۡسٍ أَن تُؤۡمِنَ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَجۡعَلُ ٱلرِّجۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَعۡقِلُونَ100
دعوت به تفکر
101بگو ای پیامبر، در مورد همه آن آیات در آسمانها و زمین تفکر کنید! اما آیات و بیمدهندگان به کسانی که ایمان نمیآورند سودی نمیرساند. 102آیا آنها جز همان عذابهایی که به پیشینیانشان رسید، منتظر چیز دیگری هستند؟ بگو: «پس منتظر بمانید! من نیز با شما منتظرم.» 103سپس ما رسولانمان و کسانی را که ایمان آوردند نجات دادیم. بر ماست که مؤمنان را نجات دهیم.
قُلِ ٱنظُرُواْ مَاذَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَمَا تُغۡنِي ٱلۡأٓيَٰتُ وَٱلنُّذُرُ عَن قَوۡمٖ لَّا يُؤۡمِنُونَ 101فَهَلۡ يَنتَظِرُونَ إِلَّا مِثۡلَ أَيَّامِ ٱلَّذِينَ خَلَوۡاْ مِن قَبۡلِهِمۡۚ قُلۡ فَٱنتَظِرُوٓاْ إِنِّي مَعَكُم مِّنَ ٱلۡمُنتَظِرِينَ 102ثُمَّ نُنَجِّي رُسُلَنَا وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۚ كَذَٰلِكَ حَقًّا عَلَيۡنَا نُنجِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ103
ایمان حقیقی
104بگو: «ای مردم! اگر در دین من شک دارید، پس بدانید که من نمیپرستم آن بتهای ناتوانی را که شما به جای الله میپرستید، بلکه الله را میپرستم که شما را میمیراند. و به من فرمان داده شده است که از مؤمنان باشم.» 105و «دین خود را همواره برپا دار، در حالی که یکتاپرست هستی، و از مشرکان مباش.» 106و «به جای الله، چیزهایی را که نه سودی به تو میرسانند و نه زیانی، مخوان؛ زیرا اگر چنین کنی، قطعاً از ستمکاران خواهی بود.» 107و «اگر الله به تو گزندی برساند، هیچکس جز او نمیتواند آن را برطرف کند. و اگر خیری برای تو بخواهد، هیچکس نمیتواند فضل او را باز دارد. آن را به هر کس از بندگانش که بخواهد میرساند. و اوست آمرزنده و مهربان.»
قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِن كُنتُمۡ فِي شَكّٖ مِّن دِينِي فَلَآ أَعۡبُدُ ٱلَّذِينَ تَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِنۡ أَعۡبُدُ ٱللَّهَ ٱلَّذِي يَتَوَفَّىٰكُمۡۖ وَأُمِرۡتُ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ 104وَأَنۡ أَقِمۡ وَجۡهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفٗا وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ 105وَلَا تَدۡعُ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَۖ فَإِن فَعَلۡتَ فَإِنَّكَ إِذٗا مِّنَ ٱلظَّٰلِمِينَ 106وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَۖ وَإِن يُرِدۡكَ بِخَيۡرٖ فَلَا رَآدَّ لِفَضۡلِهِۦۚ يُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ107
دعوت به بشریت
108بگو ای مردم، حق از جانب پروردگارتان به سوی شما آمده است. پس هر که هدایت یابد، به سود خود اوست؛ و هر که گمراه شود، به زیان خود اوست. و من نگهبان شما نیستم.
قُلۡ يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَكُمُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكُمۡۖ فَمَنِ ٱهۡتَدَىٰ فَإِنَّمَا يَهۡتَدِي لِنَفۡسِهِۦۖ وَمَن ضَلَّ فَإِنَّمَا يَضِلُّ عَلَيۡهَاۖ وَمَآ أَنَا۠ عَلَيۡكُم بِوَكِيل108
نصیحت به پیامبر
109و از آنچه به تو وحی میشود پیروی کن، و صبر کن تا خدا حکم کند، و او بهترین داوران است.
وَٱتَّبِعۡ مَا يُوحَىٰٓ إِلَيۡكَ وَٱصۡبِرۡ حَتَّىٰ يَحۡكُمَ ٱللَّهُۚ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ109