خاندان عمران

به گفته امام رازی، برخی از علمای یهود در مدینه از پیامبر (ص) به خاطر خوردن گوشت شتر انتقاد کردند و ادعا داشتند که این کار در دین ابراهیم (ع) حرام بوده است. آیات ۹۳ تا ۹۵ برای پاسخ به این ادعا نازل شد و بیان داشت که خداوند هرگز گوشت شتر را در گذشته حرام نکرده بود. این یعقوب (ع) (معروف به اسرائیل) بود که پس از بهبودی از بیماری خاصی، خود را از خوردن گوشت شتر منع کرد. بنابراین، این (گوشت شتر) توسط خداوند بر ابراهیم (ع) یا سایر پیامبران حرام نشده بود.

آنها همچنین از پیامبر (ص) به خاطر تغییر قبله (جهت نماز) از اورشلیم (بیت‌المقدس) به مکه انتقاد کردند و ادعا داشتند که قبله قدیمی بهتر بود. آیات ۹۶ تا ۹۷ نازل شد تا تأیید کند که کعبه اولین و بزرگترین بنایی است که تاکنون برای عبادت ساخته شده است.

قبل از اسلام، باهله به عنوان پست‌ترین قبیله در تمام عربستان شناخته می‌شد. یکی از رهبران بزرگ نظامی مسلمانان، مردی به نام قتیبه بود که از قبیله باهله می‌آمد. قتیبه سپاهیان مسلمان را تا چین هدایت کرد. یک روز، او از یک مرد بادیه‌نشین (که تمام عمرش را در بیابان زندگی کرده بود) پرسید: "آیا به قبیله من، باهله، می‌پیوندی، اگر نیمی از اختیاراتم را به تو پیشنهاد کنم؟" آن مرد قاطعانه نپذیرفت.

قتیبه سپس به شوخی از او پرسید: "اگر برای پیوستن به قبیله من، بهشت به تو پیشنهاد شود چه؟" مرد لحظه‌ای مکث کرد و پاسخ داد: "قبول! اما یک شرط دارم: نمی‌خواهم هیچ کس در بهشت بداند که من از باهله هستم!"

قبل از اسلام، مردم به قبیله‌های خود بسیار افتخار می‌کردند و به دیگرانی که قبیله‌شان پایین‌تر بود، با تحقیر نگاه می‌کردند. به همین دلیل اعراب همیشه متفرق بودند. وقتی اسلام آمد، همه قبایل را متحد کرد و همه را برابر ساخت.

در اسلام، هیچ‌کس بر دیگری برتری ندارد، چه بر اساس نژاد، چه رنگ و چه جایگاه اجتماعی.

شکست مسلمانان در اسپانیای قرون وسطی و در دوران معاصر را می‌توان به راحتی به عدم موفقیتشان در حفظ اتحاد مرتبط دانست.

شیری در جنگل به سه گاو نر برخورد: یکی سفید، دیگری سیاه و سومی قهوه‌ای بود. شیر می‌دانست که نمی‌تواند همزمان به همه گاوها حمله کند، زیرا آنها با هم قوی بودند. بنابراین، او نقشه‌ای کشید تا آنها را یکی یکی از بین ببرد.

ابتدا، او خود را به گاوها به عنوان یک دوست معرفی کرد و گفت که می‌خواهد آنها را از خطر محافظت کند. سپس، او توانست به مرور زمان اعتماد آنها را جلب کند.

یک روز، شیر به طور خصوصی با گاوهای سیاه و قهوه‌ای ملاقات کرد. او آنها را متقاعد کرد که گاو سفید یک تهدید است، زیرا شکارچیان می‌توانستند او را به راحتی در جنگل تشخیص دهند و گاوهای دیگر را نیز هدف آسانی می‌ساخت. برای محافظت از آنها، او پیشنهاد داد که با خوردن گاو سفید، لطفی در حق آنها بکند. بدون فکر، دو گاو با نقشه موافقت کردند و تماشا کردند که چگونه گاو سفید تکه تکه شد.

یک هفته بعد، شیر به طور خصوصی با گاو قهوه‌ای ملاقات کرد و به او گفت که هر دو مانند برادر هستند زیرا رنگ قهوه‌ای مشابهی داشتند. شیر او را متقاعد کرد که گاو سیاه یک تهدید است، زیرا او قرار بود تمام غذای آنها را تمام کند. دوباره، او پیشنهاد داد که با خوردن او، لطفی در حق گاو قهوه‌ای بکند. گاو موافقت کرد و تماشا کرد که چگونه گاو سیاه خورده شد.

همانطور که انتظار می‌رفت، یک هفته بعد، شیر به گاو قهوه‌ای نزدیک شد و گفت که باید او را بخورد زیرا او نیز مانند دو گاو دیگر یک تهدید بود. گاو قهوه‌ای اشتباه خود را زمانی فهمید که گفت: "من در روزی که گاو سفید خورده شد، محکوم به فنا شدم."

به گفته امام ابن هشام، ارتش مکه در سال دوم هجرت در بدر، به سختی از نیروی کوچک مسلمانان شکست خورد. یک سال بعد، مکیان با ارتشی متشکل از ۳۷۰۰ سرباز برای انتقام بازگشتند. پیامبر (ص) از یارانش پرسیدند که آیا باید منتظر بمانند تا مکیان به مدینه برسند یا با آنها در خارج از شهر روبرو شوند. آنها تصمیم گرفتند در خارج از شهر، در کنار کوه احد بجنگند. در راه احد، ابن سلول (رئیس منافقان) از پیوستن به جنگ خودداری کرد و با ۳۰۰ سرباز به مدینه بازگشت. بنابراین، ارتش مسلمانان تنها با ۷۵۰ جنگجو باقی ماند.

پیش از نبرد، پیامبر (ص) ۵۰ کماندار را بر روی تپه‌ای مستقر کردند و به آنها گفتند که تحت هیچ شرایطی جای خود را ترک نکنند. در ابتدا، مسلمانان در حال پیروزی بودند و مکیان شروع به فرار کردند. کمانداران گمان کردند که جنگ به پایان رسیده است، بنابراین شروع به بحث در مورد حفظ موقعیت خود کردند. سرانجام، بیشتر آنها برای جمع‌آوری غنایم جنگی پایین آمدند و ارتش مسلمانان را بی‌دفاع گذاشتند. خالد بن ولید (که در آن زمان مسلمان نبود) از اشتباه فاحش آنها سوءاستفاده کرد و با دور زدن تپه به همراه نیروهایش، حمله غافلگیرانه‌ای را از پشت به ارتش مسلمانان آغاز کرد.

سربازان مسلمان کاملاً شوکه شده بودند. بیشتر یاران فرار کردند و تنها تعداد کمی برای دفاع از پیامبر (ص) با جان خود باقی ماندند. خود پیامبر مجروح شدند و شایعه‌ای به سرعت پخش شد که ایشان به شهادت رسیده‌اند. حدود ۷۰ تن از یاران در این نبرد کشته شدند، از جمله انس بن نضر که به تنهایی بیش از ۸۰ زخم بر بدن داشت. پیامبر (ص) همچنین عموی خود حمزه (رض) را از دست دادند. اما مکیان تنها ۲۴ سرباز را از دست دادند. بنابراین، آنچه به عنوان یک پیروزی بزرگ برای مسلمانان آغاز شده بود، به فاجعه‌ای تمام‌عیار برای آنها انجامید.

با رفتن مکیان، مشکلات به پایان نرسید. اعتبار بزرگی که ارتش مسلمانان در بدر کسب کرده بود، در احد کاملاً از بین رفت. اکنون، مسلمانان باید با پیامدهای وحشتناک این شکست دست و پنجه نرم می‌کردند. به عنوان مثال، در ماه‌های بعد، برخی قبایل شروع به این فکر کردند که جامعه مسلمانان ضعیف شده است، بنابراین شروع به آماده‌سازی برای حمله به مدینه کردند. به همین دلیل پیامبر (ص) مجبور شدند لشکرکشی‌هایی را آغاز کنند تا از رسیدن آن قبایل به شهر جلوگیری کنند و کسانی را که به برخی مسلمانان حمله کرده و آنها را کشته بودند، مجازات کنند.

آیات زیر برای آرامش بخشیدن به مؤمنان و آموزش این درس‌های مهم به آنها نازل شد:

نصرت تنها از جانب خداوند است.

باید از پیامبر (ص) اطاعت کرد.

قبل از اتخاذ تصمیمات مهم، باید با صاحب‌نظران مشورت کرد.

اشتباهات رخ می‌دهند، اما باید از آنها درس بگیریم.

خداوند رحیم و غفور است.

6. پیامبر (ص) نسبت به مؤمنان رئوف است.

7. نبردی میان خیر و شر در جریان است. خیر همیشه در نهایت پیروز می‌شود.

8. زندگی پر از آزمایش است.

9. آزمایش‌ها به ما نشان می‌دهند که چه کسی در ایمان واقعاً قوی یا ضعیف است.

10. منافقان تهدیدی برای امت اسلامی هستند.

هیچ موفقیتی بدون فداکاری به دست نمی‌آید.

هیچ کس زودتر یا دیرتر از اجل مقدر شده خود نمی‌میرد.

ممکن است کسی بپرسد: "پیامبر (ص) پس از این شکست وحشتناک چگونه واکنش نشان دادند؟" راستش را بخواهید، اگر رهبر دیگری بود، قطعاً کمانداران را به خاطر این فاجعه سرزنش، ملامت، یا حتی مجازات می‌کرد. اما پیامبر (ص) هیچ یک از این کارها را نکردند. شگفت‌انگیز اینکه، پس از رفتن مکیان، به یاران خود (از جمله مجروحان) فرمودند: "صف بکشید تا پروردگارم را ستایش کنم!" سپس دعایی عاطفی خواندند.

در ادامه، برخی از سخنان ایشان در دعای عاطفی‌شان آمده است که امام بخاری در کتاب خود "الادب المفرد" آن را روایت کرده‌اند:

• اللهم! همه ستایش‌ها تنها از آن توست.

• اللهم! هیچ کس نمی‌تواند آنچه را که تو باز می‌داری، ببخشد و هیچ کس نمی‌تواند آنچه را که تو می‌بخشی، باز دارد.

• اللهم! برکات، رحمت، فضل و احسانت، و همه اسباب یاری را بر ما فرو ریز.

اللهم! از تو نعمتی دائمی می‌خواهم که تغییر نکند و از بین نرود.

اللهم! از تو نعمت در روز نیازمندی و امنیت در روز ترس می‌خواهم.

اللهم! ایمان را برای ما دوست‌داشتنی و در دلهایمان زیبا گردان. و کفر و فسق و نافرمانی را برای ما ناپسند گردان. و ما را از هدایت‌یافتگان قرار ده.

اللهم! ما را مسلمان زنده بدار و مسلمان بمیران، و ما را به صالحان ملحق گردان، در حالی که نه رسوا شده‌ایم و نه دچار فتنه گشته‌ایم.

اللهم! با کافرانی بجنگ که پیامبرانت را تکذیب می‌کنند و از راه تو باز می‌دارند. ای پروردگار حق!

آیه ۱۵۹ به مهربانی و نرم‌خویی پیامبر (ص) با مؤمنان ستایش می‌کند. او حتی نسبت به دشمنانش، از جمله کسانی که با او جنگیدند، نیز رحیم بود.

شگفت‌انگیز است که بدانیم بسیاری از فرماندهان سپاه مکه در احد، از جمله خالد بن ولید، ابوسفیان، عکرمه بن ابی‌جهل و صفوان بن امیه، در نهایت اسلام آوردند. نه تنها این، بلکه برخی از دشمنان سابق او پس از پذیرش اسلام، آماده بودند تا با جان خود از او دفاع کنند.