کهف

آیه ۴۶ به «باقیات صالحات» (اعمال نیک ماندگار) اشاره دارد. به گفته مفسران، این به معنای همه اعمال نیک و عباداتی است که در روز قیامت به ما سود می‌رسانند و ما را به زندگی جاودانه در بهشت رهنمون می‌شوند، از جمله نماز، صدقه، روزه، و ذکر (یاد خدا) مانند: «سبحان‌الله» (خداوند پاک و منزه است)، «الحمدلله» (ستایش از آن خداست)، و «الله اکبر» (خداوند بزرگتر است). {امام ابن کثیر و امام قرطبی}

روزی روزگاری، امامی در روستایی کنار دریا زندگی می‌کرد. یک روز، او برای فروش اسبش به بازار رفت. کمی بعد، مردی آمد و گفت که سعادت دارد اسب امام را بخرد. امام به مرد توصیه کرد: «این اسب بی‌نظیر و بسیار تربیت شده است. برای اینکه راه برود، باید بگویی "سبحان‌الله". برای اینکه بدود، باید بگویی "الحمدلله". و برای اینکه بایستد، باید بگویی "الله اکبر".» مرد قیمت را پرداخت کرد و از امام بابت نصیحت ارزشمندش تشکر کرد.

بالاخره، وقتی اسب فقط یک قدم با لبه پرتگاه فاصله داشت، مرد به یاد آورد و فریاد زد «الله اکبر!» و اسب ایستاد. مرد نفس عمیقی کشید، به آسمان نگاه کرد و فریاد زد «الحمدلله!» پایان.

در آیات ۵۴ تا ۵۷، الله می‌فرماید که او هر گونه درسی را در قرآن بیان کرده است، اما مردم همچنان به جدال می‌پردازند و با باطل در برابر حق می‌ایستند، حتی بدون درک آن. مثلاً، آنها چنین استدلال می‌کردند که:

• قرآن سحر بود. • پیامبر (ص) قرآن را از خود ساخته بود.

• الله نمی‌تواند آنها را برای حسابرسی زنده کند. • معبودان آنها از آنها دفاع خواهند کرد اگر واقعاً روز قیامتی باشد.

جدل برای اثبات حق در اسلام پذیرفته شده است. قرآن، برای مثال، استدلال می‌کند که الله آفریدگار ماست و تنها او سزاوار پرستش ماست، محمد (ص) پیامبر اوست، قرآن وحی‌ای از جانب اوست، و روز قیامت قطعاً فرا خواهد رسید. پیامبر (ص) و یارانش نیز به افرادی که برای بحث درباره این اعتقادات می‌آمدند، پاسخ می‌دادند. اما، جدل بی‌دلیل خوب نیست، به ویژه زمانی که فقط برای خودنمایی یا پیروزی در بحث انجام شود، نه برای حمایت از حقیقت.

پیامبر (ص) فرمودند: «من ضمانت می‌کنم: • خانه‌ای در حاشیه بهشت برای کسانی که جدل را رها کنند، حتی اگر حق با آن‌ها باشد. • خانه‌ای در وسط بهشت برای کسانی که دروغ گفتن را ترک کنند، حتی اگر شوخی می‌کنند. • خانه‌ای در بالاترین مرتبه بهشت برای کسانی که اخلاق نیکو دارند.» {امام ابوداود}

مردی بود که همیشه سیگار می‌کشید. همسرش هر راه ممکنی را امتحان کرد تا او را متقاعد کند که سیگار را ترک کند، اما او همیشه مخالفت می‌کرد. او به شوهرش گفت که دارد پس‌اندازشان را هدر می‌دهد و به خودش آسیب می‌رساند، اما او گوش نمی‌داد. سرانجام، به او گفت: «برای هر ۱۰ دلاری که برای سیگار خرج می‌کنی، من هم ۱۰ دلار برای خودم از پس‌انداز برمی‌دارم.» او در پاسخ گفت: «۲۰ دلار بردار، برایم مهم نیست.»

خالد با شرکت ارائه‌دهنده اینترنت خود تماس گرفت تا از افزایش مبلغ شکایت کند. او گفت که بسته داده نامحدود را به قیمت ۱۰۰ دلار مشترک شده بود، اما وقتی بیش از ۲۰ گیگابایت مصرف کرد، ۵۰ دلار اضافی از او دریافت کردند. او نمی‌توانست بفهمد که چگونه «بسته نامحدود» او «محدود» است. بعد از ۳۰ دقیقه بحث و جدل، شرکت اینترنت پاسخ داد: «بله، بسته نامحدود ما در واقع محدود است، درست مثل اینکه اسم شما خالد است ('کسی که برای همیشه زندگی می‌کند')، اما همه می‌دانند که شما خواهید مرد.»

یک روز، حضرت موسی (ع) سخنرانی پرشوری ایراد کردند، سپس مردی از ایشان پرسید: "داناترین فرد روی زمین کیست؟" از آنجا که موسی (ع) پیامبری بزرگ بودند، پاسخ دادند: "آن شخص من هستم!" خداوند به موسی (ع) وحی کرد که نباید چنین می‌گفتند، و به او فرمود که مردی هست که دانش ویژه‌ای دارد که موسی آن را ندارد. سپس به موسی (ع) فرمان داده شد که برای ملاقات با این مرد، که نامش خضر بود، به مکانی بین دو دریا سفر کند. موسی (ع) پرسید چگونه می‌تواند آن مرد را بشناسد، و خداوند به او فرمود: "یک ماهی (نمک‌سود) با خود ببر و هر جا آن را گم کردی، او را آنجا خواهی یافت."

موسی (ع) و دستیار جوانش یوشع روزها راه رفتند تا به نقطه بین دو دریا رسیدند و تصمیم گرفتند کمی استراحت کنند. ناگهان، ماهی نمک‌سود زنده شد و به داخل آب پرید، اما یوشع فراموش کرد به موسی (ع) بگوید. پس از اینکه سفرشان را ادامه دادند، موسی (ع) ماهی را طلب کرد و یوشع به او گفت که آن در جایی که استراحت کرده بودند، گم شده است. موسی (ع) گفت: "این همان نشانه‌ای است که به دنبالش بودیم." سپس بازگشتند و خضر را یافتند.

موسی (ع) از خضر پرسید آیا می‌تواند او را همراهی کند و از دانش ویژه‌اش بیاموزد. در ابتدا، خضر گفت: "تو نمی‌توانی به اندازه کافی با من صبور باشی." موسی (ع) قول داد که صبور و فرمانبردار باشد. اما به زودی موسی (ع) اعتراض کرد: • هنگامی که خضر در کشتی‌ای سوراخ ایجاد کرد، پس از آنکه صاحبانش به آنها سواری رایگان داده بودند. • هنگامی که پسری بی‌گناه را کشت. • هنگامی که دیوار مردمانی نامهربان را به رایگان تعمیر کرد. قبل از آنکه راهشان از هم جدا شود، خضر به موسی (ع) توضیح داد که چرا همه این کارها را انجام داده بود. پیامبر (ص) درباره این داستان فرمودند: "کاش برادرم موسی (ع) صبورتر بود تا خداوند بیشتر از او و مرد دانا برای ما می‌گفت." {امام بخاری و امام مسلم}

داستان بعدی درباره پادشاهی مؤمن است که به شرق و غرب عالم سفر کرد و به ذوالقرنین معروف است (به معنای «صاحب دو قرن» یا «صاحب دو نقطه طلوع و غروب خورشید»). برخی گمان می‌کنند ذوالقرنین، اسکندر مقدونی بوده است، اما این نمی‌تواند درست باشد، زیرا اسکندر مقدونی بت‌پرست بود. به احتمال زیاد، ذوالقرنین ابوکریب حمیری، پادشاهی مؤمن از یمن بود. به گفته امام ابن کثیر، خداوند به ذوالقرنین قدرت و امکانات عطا کرد، از این رو او مسافت‌های طولانی را پیمود. در سفرش به غرب، به او الهام شد که نیکوکاران را پاداش دهد و بدکاران را مجازات کند. او در سفرش به شرق نیز همین کار را کرد.

در سفر سومش، او با گروهی از مردم روبرو شد که هیچ محافظی در برابر خورشید نداشتند. او با گروهی از مردم ملاقات کرد که فقط از طریق زبان اشاره او را می‌فهمیدند. آنها از او خواستند که بین دو کوه سدی بسازد تا آنها را از حملات قوم یأجوج و مأجوج محافظت کند.

ما به طور قطع نمی‌دانیم یأجوج و مأجوج در کجا محبوس هستند. این نباید عجیب باشد اگر به خاطر داشته باشیم که هر از گاهی با قبیله‌ای جدید (به عنوان مثال، در جنگل‌های آمازون و فیلیپین) روبرو می‌شویم که قبلاً ناشناخته بوده‌اند. در آخرالزمان، یأجوج و مأجوج قادر خواهند بود راه خود را از آن سد حفر کرده و بیرون بیایند و مشکلات زیادی را در سراسر زمین ایجاد کنند، قبل از اینکه سرانجام نابود شوند.

ممکن است کسی بپرسد: «اگر قرآن با علم تضادی ندارد، چگونه آیه ۸۶ می‌گوید که خورشید در گل فرو می‌رفت؟» در اینجا چند نکته برای برخورد با این نوع سؤالات آورده شده است: • مشرکان مکه هرگز از این آیات برای زیر سؤال بردن قرآن استفاده نکردند، زیرا آنها معنای آنها را درک می‌کردند. • علمای قرآن قبلاً این آیات را بررسی کرده و آنها را با جزئیات توضیح داده‌اند، از جمله امام فخر رازی و امام زمخشری. • امروزه، برخی افراد که از اسلام متنفرند، سعی می‌کنند راه‌هایی برای حمله به قرآن بیابند، بنابراین از این نوع سؤالات استفاده می‌کنند، حتی با اینکه نمی‌توانند عربی بخوانند یا بفهمند.

در واقع، آیه نمی‌گوید که خورشید در گل فرو می‌رفت. بلکه می‌گوید به ذوالقرنین چنین به نظر می‌رسید که خورشید در چشمه‌ای گل‌آلود غروب می‌کند. به عبارت دیگر، این چیزی بود که او دید، نه آنچه واقعاً اتفاق افتاد. به همین ترتیب، ما از کلمات «طلوع خورشید» و «غروب خورشید» استفاده می‌کنیم، حتی با اینکه خورشید واقعاً طلوع یا غروب نمی‌کند. این فقط چیزی است که به چشمان ما می‌آید، نه آنچه واقعاً رخ می‌دهد.

در بسیاری از جاهای قرآن، خداوند چیزها را از دیدگاه مردم به ما می‌گوید، حتی با اینکه او امور را به گونه‌ای متفاوت می‌بیند. برای مثال: • در آیات ۷-۸ سوره نمل، هنگامی که موسی (ع) بوته سوزان را دید، او گمان کرد که آتش گرفته است، اما در واقع با نور می‌درخشید. • در آیه ۵۷ سوره غافر، خداوند می‌فرماید که آفرینش آسمان‌ها و زمین بسیار بزرگتر از بازآفرینی انسان‌هاست، بر اساس آنچه مردم فکر می‌کنند. اما برای او، او همه چیز را با یک کلمه خلق می‌کند: «کُن»، «باش!» • در آیه ۱۷ سوره حج، خداوند می‌فرماید که او در روز قیامت بین مسلمانان، مسیحیان، یهودیان و دیگران داوری خواهد کرد. او از همان عناوینی استفاده می‌کند که مردم برای توصیف خود به کار می‌برند، حتی با اینکه تنها دین مورد قبول او اسلام است (۳:۱۹ و ۳:۸۵).