یوسف

30برخی از زنان شهر به سخن‌چینی پرداختند و گفتند: «همسر عزیز (مصر) می‌خواهد غلام خود را به خود جذب کند. محبت او بر دلش چیره شده است. به راستی که ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم.»

31هنگامی که او از سخن‌چینی آنان باخبر شد، آنان را دعوت کرد و ضیافتی برایشان ترتیب داد. به هر یک از آنان کاردی داد، سپس به یوسف گفت: «بر آنان ظاهر شو.» هنگامی که او را دیدند، از زیبایی‌اش چنان مبهوت شدند که دست‌هایشان را بریدند، و گفتند: «حاشا لله! این بشر نیست؛ این جز فرشته‌ای بزرگوار نیست!»

32او گفت: «این همان است که به خاطر او مرا ملامت می‌کردید! و من در واقع خواستم او را به سوی خود بکشانم، اما او سخت خودداری کرد. و اگر آنچه را به او فرمان می‌دهم انجام ندهد، قطعاً به زندان افکنده خواهد شد و خوار و رسوا خواهد گشت.»

33یوسف گفت: «پروردگارا! زندان برایم محبوب‌تر است از آنچه مرا به آن می‌خوانند. و اگر مکرشان را از من باز نداری، به سوی آنان متمایل شوم و از جاهلان گردم!»

34پس پروردگارش دعایش را اجابت کرد و مکرشان را از او برگرداند. همانا او شنوا و داناست.

35و پس از آنکه همه دلایل بی‌گناهی او را دیدند، مسئولان تصمیم گرفتند او را تا مدتی زندانی کنند،¹²

36و دو جوان دیگر با یوسف وارد زندان شدند. یکی از آن دو گفت: «من در خواب دیدم که انگور می‌فشردم.» و دیگری گفت: «من در خواب دیدم که نانی بر سر دارم و پرندگان از آن می‌خورند.» سپس هر دو گفتند: «تعبیر این (خواب‌ها) را به ما بگو؛ ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم.»

37یوسف گفت: من پیش از آنکه غذایتان به شما برسد، به شما خبر می‌دهم که چیست. این از دانشی است که پروردگارم به من آموخته است. من از آیین مردمی که به خدا ایمان نمی‌آورند و آخرت را انکار می‌کنند، دوری جسته‌ام.

38من از آیین پدرانم: ابراهیم، اسحاق و یعقوب پیروی می‌کنم. برای ما روا نیست که چیزی را شریک خدا قرار دهیم. این از فضل خدا بر ما و بر مردم است، ولی بیشتر مردم سپاسگزار نیستند.

39ای هم‌بندیان من! آیا پروردگاران متعدد و پراکنده بهترند یا خدای یکتای قهار؟

40آنچه به جای او می‌پرستید، جز نام‌هایی نیستند که شما و پدرانتان بر آنها نهاده‌اید؛ نام‌هایی که خدا هیچ دلیلی بر (حقانیت) آنها نازل نکرده است. فرمان تنها از آن خداست. او فرمان داده است که جز او را نپرستید. این است دین استوار، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.

41ای هم‌بندیان من! اما یکی از شما به ارباب خود شراب خواهد داد، و دیگری بر دار آویخته خواهد شد و پرندگان از سرش خواهند خورد. آنچه از من درباره‌اش پرسیدید، مقرر شده است.

42و سپس به آن یکی که می‌دانست نجات خواهد یافت، گفت: «مرا نزد ارباب خود یاد کن!»¹⁴ اما شیطان او را به فراموشی انداخت که یوسف را نزد اربابش یاد کند، پس او چند سال دیگر در زندان ماند.

43و روزی پادشاه گفت: «من در خواب دیدم که هفت گاو فربه را هفت گاو لاغر می‌خورند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر. ای بزرگان! اگر تعبیر خواب می‌دانید، تعبیر رؤیای مرا بگویید.»

44گفتند: «اینها خواب‌های آشفته است و ما تعبیر چنین خواب‌هایی را نمی‌دانیم.»

45سرانجام، آن زندانی که نجات یافته بود، پس از مدت‌ها یوسف را به یاد آورد و گفت: «من تعبیر واقعی این خواب را به شما خواهم گفت؛ فقط مرا نزد یوسف بفرستید.»

46گفت: «یوسف، ای صدیق! برای ما تعبیر کن خوابِ هفت گاو فربه را که هفت گاو لاغر آنها را می‌خورند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر را، تا به سوی مردم بازگردم و آنان را آگاه سازم.»

47یوسف پاسخ داد: «هفت سال پیاپی کشت می‌کنید، سپس هر آنچه را درو کردید، در خوشه‌هایش نگه دارید، مگر اندکی را که می‌خورید.»

48سپس پس از آن هفت سال قحطی خواهد آمد که در آن از آنچه ذخیره کرده‌اید، می‌خورید، مگر اندکی را که برای بذر نگه می‌دارید.

49سپس پس از آن سالی خواهد آمد که در آن مردم باران فراوان خواهند داشت و روغن و شراب خواهند فشرد.

50پادشاه آنگاه گفت: «او را نزد من بیاورید.» چون فرستاده نزد او آمد، یوسف گفت: «به سوی سرورت بازگرد و از او درباره‌ی زنانى که دست‌هایشان را بریدند بپرس. بی‌گمان پروردگارم به مکرشان کاملاً آگاه است.»

51پادشاه از زنان پرسید: «قصد شما از یوسف چه بود؟» آنها پاسخ دادند: «حاشا لله! ما هیچ بدی از او نمی‌دانیم.» آنگاه همسر عزیز اعتراف کرد: «اکنون حقیقت آشکار شد. این من بودم که او را به سوی خود خواندم و او از راستگویان بود.»

52این برای آن است که یوسف بداند من در غیاب او به او خیانت نکردم و اینکه خداوند مکر خائنان را هدایت نمی‌کند.

53و من خود را تبرئه نمی‌کنم، زیرا نفس همواره به بدی فرمان می‌دهد، مگر آنکه پروردگارم رحم کند. بی‌گمان پروردگارم بسیار آمرزنده و مهربان است.

54پادشاه سپس دستور داد: «او را نزد من بیاورید. من او را برای خدمت به خود برمی‌گزینم.» و هنگامی که یوسف با او سخن گفت، پادشاه فرمود: «امروز تو نزد ما مکین و امین هستی.»

55یوسف گفت: «مرا بر خزانه‌های این سرزمین بگمارید؛ من نگهبانی حفیظ و علیمم!»

56این گونه ما یوسف را در آن سرزمین جایگاه و قدرت دادیم تا هر جا که می‌خواست اقامت گزیند. ما رحمت خود را به هر که بخواهیم می‌رسانیم و پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌کنیم.

57و پاداش آخرت برای کسانی که ایمان آورده‌اند و پرهیزگاری می‌کنند، بسیار بهتر است.

58بعدها، برادران یوسف آمدند و نزد او رفتند. او آنها را شناخت ولی آنها او را نشناختند.

59پس از آنکه آذوقه آنها را فراهم کرد، گفت: «برادر پدری‌تان را نزد من بیاورید. آیا نمی‌بینید که من پیمانه را کامل می‌دهم و بهترین میزبانم؟»

60ولی اگر دفعه بعد او را نزد من نیاورید، دیگر غلّه‌ای برای شما نخواهم داشت و هرگز به من نزدیک نخواهید شد.

61آنها قول دادند: «ما سعی می‌کنیم پدرش را راضی کنیم که او بیاید. ما تمام تلاشمان را خواهیم کرد.»

62یوسف به خدمتکارانش دستور داد پول برادرانش را در بارهایشان بگذارند تا پس از بازگشت به نزد خانواده‌شان آن را بیابند و شاید بازگردند.

63وقتی برادران یوسف نزد پدرشان بازگشتند، گفتند: «ای پدر ما! از پیمانه محروم شده‌ایم. پس برادرمان را با ما بفرست تا پیمانه کامل خود را بگیریم، و ما قطعاً نگهبان او خواهیم بود.»

64او پاسخ داد: «آیا او را به شما بسپارم، همانگونه که پیشتر برادرش یوسف را به شما سپردم؟ ولی خداوند بهترین نگهبان است، و او ارحم‌الراحمین است.»

65وقتی بارهایشان را گشودند، دیدند که پولشان به آنها بازگردانده شده است. گفتند: «ای پدر ما! دیگر چه می‌خواهیم؟ این پول ماست که کاملاً به ما بازگردانده شده است. اکنون می‌توانیم برای خانواده‌مان آذوقه بیشتری بخریم، از برادرمان نگهبانی کنیم، و یک بار شتر اضافه غله دریافت کنیم. گرفتن آن بار آسان است.»

66یعقوب گفت: «من او را با شما نمی‌فرستم تا اینکه به خدا سوگند یاد کنید که او را نزد من بازگردانید، مگر آنکه (کاری) کاملاً از دست شما خارج شود.» پس هنگامی که سوگندهایشان را به او دادند، گفت: «خداوند بر آنچه می‌گوییم گواه است.»

67سپس به آنها گفت: «ای پسران من! از یک دروازه وارد (شهر) نشوید، بلکه از دروازه‌های جداگانه وارد شوید.» من نمی‌توانم شما را در برابر قضای الهی به هیچ وجه یاری دهم. حکم تنها از آن خداست. بر او توکل کردم و مؤمنان باید بر او توکل کنند.»

68پس هنگامی که وارد شدند، همانگونه که پدرشان به آنها دستور داده بود، این (کار) آنها را در برابر قضای الهی به هیچ وجه یاری نداد. این فقط حاجتی بود که یعقوب در دل داشت. او واقعاً دارای علمی عظیم بود به خاطر آنچه ما به او آموخته بودیم، اما بیشتر مردم چنین دانشی ندارند.

69هنگامی که نزد یوسف آمدند، برادرش بنیامین را به خلوت برد و به او گفت: «من خود یوسف، برادر تو هستم! پس از آنچه آنها کرده‌اند، غمگین مباش.»

70هنگامی که یوسف بارشان را آماده کرد، پیمانه پادشاه را در بار برادرش نهاد. سپس منادی‌ای فریاد زد: «ای اهل کاروان! شما قطعاً دزدید!»

71آنها در حالی که بازمی‌گشتند، پرسیدند: «چه چیزی را گم کرده‌اید؟»

72منادی و همراهانش پاسخ دادند: «ما پیمانه ملک را گم کرده‌ایم. و هر کس آن را بیاورد، یک بار شتر (غله) پاداش خواهد گرفت. من ضامن آن هستم.»

73برادران یوسف پاسخ دادند: «به خدا سوگند! شما به خوبی می‌دانید که ما برای فساد در این سرزمین نیامده‌ایم و ما دزد نیستیم.»

74مردان یوسف پرسیدند: «اگر شما دروغگو باشید، کیفر دزدی چیست؟»

75برادران یوسف پاسخ دادند: «هر کس که جام در بارش پیدا شود، خودش کیفر آن است. ما این گونه ستمکاران را کیفر می‌دهیم.»

76یوسف پیش از بار برادرش (بنیامین) به گشتن بارهای آنان پرداخت، سپس آن را از بار برادرش بیرون کشید. اینگونه ما یوسف را تدبیر آموختیم. او نمی‌توانست برادرش را بر اساس قانون پادشاه نزد خود نگه دارد، مگر به خواست خدا. ما درجات هر که را بخواهیم بالا می‌بریم. و بالاتر از هر صاحب دانشی، دانای مطلق (خدا) است.

77برادران یوسف (برای تبرئه خود) گفتند: «اگر او دزدی کرده، برادرش نیز پیش از این دزدی کرده بود.» اما یوسف خشم خود را فرو خورد، چیزی به آنان آشکار نکرد و (در دل) گفت: «شما در جایگاه بدتری هستید، و خدا به حقیقت آنچه توصیف می‌کنید داناتر است.»

78آنان گفتند: «ای عزیز! او پدری بسیار سالخورده دارد، پس یکی از ما را به جای او برگیر. ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم.»

79یوسف گفت: «پناه بر خدا که ما جز کسی را که کالای خود را نزد او یافتیم، بگیریم. در آن صورت، ما قطعاً ستمکار خواهیم بود.»

80هنگامی که از او ناامید شدند، پنهانی با هم مشورت کردند. بزرگترینشان گفت: «آیا نمی‌دانید که پدرتان از شما سوگند محکمی به خدا گرفته بود، و پیش از این نیز در مورد یوسف کوتاهی کردید؟ پس من این سرزمین را ترک نمی‌کنم تا پدرم به من اجازه دهد یا خدا برایم حکمی کند؛ و او بهترین حکم‌کنندگان است.»

81به سوی پدرتان بازگردید و بگویید: «ای پدر ما! پسرت دزدی کرده است. ما جز آنچه دیدیم شهادت نمی‌دهیم و ما هرگز از غیب خبر نداشتیم.»

82از اهالی شهری که در آن بودیم و از کاروانی که با آن آمدیم بپرس. و ما قطعاً راست می‌گوییم.

83او فریاد زد: «نه! شما حتماً کار زشتی کرده‌اید. پس صبر جمیل! امیدوارم که خداوند همه آنها را به من بازگرداند. همانا اوست که دانای کامل و حکیم است.»

84او از آنها روی برگرداند و گفت: «ای وای بر یوسف!» و چشمانش از شدت اندوه سفید شد، در حالی که اندوهش را فرو می‌خورد.

85آنها گفتند: «به خدا سوگند! تو دست از یاد یوسف برنخواهی داشت تا زمانی که بیمار شوی یا بمیری.»

86او پاسخ داد: «من پریشانی و اندوهم را تنها به خدا شکایت می‌کنم، و من از جانب خدا چیزهایی می‌دانم که شما نمی‌دانید.»

87«ای پسران من! بروید و یوسف و برادرش را جستجو کنید. و از رحمت خدا ناامید نشوید؛ همانا جز قوم کافر کسی از رحمت خدا ناامید نمی‌شود.»

88وقتی نزد یوسف آمدند، گفتند: «ای عزیز! به ما و خانواده‌مان رنج و سختی رسیده است و با سرمایه‌ای ناچیز آمده‌ایم؛ پس پیمانه ما را کامل بده و بر ما تصدق کن. همانا خداوند پاداش صدقه‌دهندگان را ضایع نمی‌کند.»

89او گفت: «آیا به یاد می‌آورید وقتی جاهل بودید، با یوسف و برادرش چه کردید؟»

90آنها با شگفتی گفتند: «آیا تو خود یوسفی؟» او گفت: «من یوسفم و این برادر من است. خداوند بر ما منت نهاده است. همانا هر کس تقوا پیشه کند و صبر کند، پس خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌کند.»

91گفتند: «به خدا سوگند، قطعاً خدا تو را بر ما برتری داده است و ما مسلماً خطاکار بودیم.»

92یوسف گفت: «امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست. خداوند شما را بیامرزد! او مهربان‌ترین مهربانان است.»

93«این پیراهن مرا ببرید و آن را بر صورت پدرم بیندازید تا بینا شود. سپس همه خانواده خود را نزد من بیاورید.»