فرقان

الله تنها معبود برحقی است که شایسته پرستش ماست.

الله نعمت‌های فراوانی به ما بخشیده است که باید شکرگزار آنها باشیم.

بت‌پرستان به خاطر انکار الله، غفلت از قرآن و تمسخر پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) نکوهش می‌شوند.

بت‌ها ناتوان و بی‌فایده هستند.

مشرکان مکه پیوسته خواسته‌های پوچ مطالبه می‌کنند و ادعاهای باطل درباره قرآن مطرح می‌کنند.

به بت‌پرستان هشدار داده می‌شود که مانند امت‌های ستمکار پیشین به هلاکت خواهند رسید.

خداوند به آسانی می‌تواند همه را برای حسابرسی دوباره زنده گرداند.

اگر بندگان در این دنیا توبه کنند، خداوند آماده بخشش آنهاست.

در روز قیامت، بدکاران از تکبر خود حسرت خواهند خورد، اما دیگر دیر خواهد بود.

این سوره با ذکر برخی از صفات شگفت‌انگیز بندگان مؤمن خداوند به پایان می‌رسد.

برخی از مشرکان عرب ادعا کردند که پیامبر (ص) قرآن را از برخی مسیحیان غیرعرب آموخته است. خود قرآن کریم (در آیه ۱۰۳ سوره نحل) به این ادعا پاسخ می‌دهد و استدلال می‌کند که برای یک غیرعرب محال است که کتابی با فصاحت و بلاغت کامل عربی مانند قرآن بیاورد، به ویژه در حالی که خود فصحای عرب نیز از آوردن مانند آن عاجز ماندند. {امام بغوی و امام ابن عاشور}

یک روز، یک بت‌پرست به نام عقبة بن ابی معیط، سران مکه را برای شام دعوت کرد. پیامبر اکرم (ص) نیز دعوت شده بودند، اما ایشان به عقبه فرمودند که غذا نمی‌خورند مگر اینکه او مسلمان شود. عقبه برای احترام به مهمانش پذیرفت. اما عقبه دوستی شرور به نام ابی بن خلف داشت که در آن شام حضور نداشت. وقتی ابی شنید که دوستش مسلمان شده است، بسیار خشمگین شد.

او نزد عقبه رفت و او را تحت فشار قرار داد تا اسلام را ترک کند. نه تنها این، بلکه او را متقاعد کرد تا به پیامبر اکرم (ص) توهین کند و به ایشان تف کند. آیات ۲۷ تا ۲۹ نازل شدند تا به عقبه درباره عذابی هولناک به خاطر کاری که فقط برای خشنودی دوستش انجام داد، هشدار دهند. {امام طبری و امام قرطبی}

اعشی شاعری مشهور بود که بت‌ها را می‌پرستید و زندگی پر از عیش و نوشی داشت. وقتی در کهنسالی از اسلام باخبر شد، تصمیم گرفت به دیدار پیامبر (ص) برود و اسلام بیاورد. در راه، با برخی از دوستان قدیمی‌اش برخورد کرد. وقتی شنیدند که او برای ستایش پیامبر (ص) با شعری آمده و قصد دارد مسلمان شود، تلاش کردند او را منصرف کنند. برای ترساندن او، گفتند که اسلام روابط نامشروع را حرام کرده است. او به آنها گفت که به هر حال دیگر از او گذشته است.

همانطور که در سوره ۵۳ اشاره کردیم، باید سعی کنیم خدا را خشنود کنیم، زیرا خشنود کردن همه تقریباً غیرممکن است، به خصوص کسانی که از ما کارهای بد می‌خواهند. همه از هر کاری که شما انجام می‌دهید راضی نخواهند بود، هر چقدر هم که مهربان باشید. در ادامه یک شعر معروف عربی که این موضوع را توضیح می‌دهد، به همراه ترجمه انگلیسی حقیرانه من آمده است:

همه مردم را خشنود کرده‌ام، جز حسود را که جز با مرگ من خشنود نمی‌شود. پس چگونه راهی برای خشنود کردن کسی بیابم که هیچ چیز جز مرگ من او را خشنود نمی‌کند؟ از این پس شخص نادان را نادیده خواهم گرفت و خوشحال خواهم بود که او از دست من عصبانی شود.

همانطور که در پایان سوره ۳۳ اشاره کردیم، هر آنچه در طبیعت است از قوانین الهی اطاعت می‌کند: سیارات در مدارهای ثابت خود حرکت می‌کنند، خورشید و ماه چرخه‌های خود را با دقت دنبال می‌کنند، بذرها از زمین می‌رویند، درختان در زمستان برگ‌های خود را از دست می‌دهند و در بهار برگ‌های جدید می‌رویانند، و کوه‌ها زمین را پایدار می‌سازند. همه حیوانات روی زمین، پرندگان در آسمان، ماهیان در اقیانوس، و هر چیزی—از بزرگترین نهنگ آبی تا کوچکترین میکروب—تسلیم خداوند است.

بر اساس آیات ۴۵-۴۷، یکی از نعمت‌های بزرگ خداوند بر ما این است که او اجازه می‌دهد خورشید صبحگاهان طلوع کند و تاریکی به آرامی از بین برود. او به راحتی می‌توانست خورشید و زمین را از چرخش بازدارد. اگر چنین می‌شد، نیمی از کره زمین همیشه رو به خورشید می‌بود و نیم دیگر در تاریکی فرو می‌رفت. این بدان معناست که در یک طرف برای همیشه روز و در طرف دیگر برای همیشه شب می‌بود. اگر این‌گونه بود، زندگی بر روی زمین مختل می‌شد، زیرا در هر طرف سیاره تنها یک فصل وجود می‌داشت. اما خداوند به خورشید و زمین اجازه چرخش داده است تا ما بتوانیم در طول روز کار کنیم، شب‌ها استراحت کنیم و چهار فصل را تجربه کنیم. {امام ابن عاشور}