حشر

پیامبر قبیله بنی‌نضیر را به دلیل نقض پیمان صلحشان با مسلمانان از مدینه اخراج کرد.

منافقان به دلیل حمایت پنهانی از بنی‌نضیر مورد انتقاد قرار می‌گیرند.

مردم مدینه (معروف به انصار 'یاری‌کنندگان') به خاطر استقبال از برادران و خواهرانشان (معروف به مهاجرون 'هجرت‌کنندگان') که پس از سال‌ها آزار و اذیت از مکه مهاجرت کرده بودند، ستایش می‌شوند.

خداوند به مؤمنان دستور می‌دهد که چگونه غنایم جنگی را تقسیم کنند و برای آخرت آماده شوند.

این آیات برای توضیح دو مسئله نازل شد.

با اینکه مسلمانان اجازه قطع درختان در جنگ را نداشتند، اما برای دسترسی به منطقه حصارکشی‌شده‌ای که بنی‌نضیر در آن زندگی می‌کردند، ناچار به قطع تعدادی درخت نخل شدند. از این رو، قبیله (بنی‌نضیر) از این اقدام شکایت کرد.

برخی از مسلمانان در مورد چگونگی تقسیم غنایم جنگی (مانند پول، زمین، خانه‌ها و غیره) سؤالاتی داشتند. طبق آیات زیر، از آنجا که این نبرد آسان بود، پیامبر حق داشت غنایم را بر اساس آنچه برای جامعه بهترین بود، تقسیم کند. بنابراین، ایشان بیشتر غنایم را به مهاجران فقیر مکی دادند تا بار دوش مردم مدینه نباشند. (به روایت امام ابن کثیر)

یکی از اهالی مدینه به نام ثابت بن قیس، یک مسلمان مهاجر مکی را برای شام دعوت کرد زیرا مهمان بسیار گرسنه بود. از آنجا که خانواده ثابت غذای کافی برای همه نداشتند، او به همسرش گفت که وقتی شام سرو شد، چراغ‌ها را خاموش کند تا مهمان همه غذا را بخورد، با این تصور که همه با او غذا می‌خورند. صبح روز بعد، پیامبر اکرم (ص) به ثابت فرمودند که خداوند از کاری که او و همسرش با مهمانشان کرده بودند، بسیار خشنود شده است. {به روایت امام قرطبی}

به بنی‌نضیر ابلاغ شد که ده روز مهلت دارند تا کوچ کنند. هنگامی که شروع به جمع‌آوری وسایل خود کردند، برخی از منافقان نزدشان آمدند و گفتند: شما مجبور به ترک نیستید. فقط پایداری کنید و بجنگید، و ما با هزاران رزمنده از شما حمایت خواهیم کرد. بنابراین بنی‌نضیر تصمیم گرفتند بمانند. اما هنگامی که سپاه مسلمانان فرا رسید، منافقان برای حمایت از آنها حاضر نشدند، و در نتیجه این قبیله چاره‌ای جز جمع‌آوری وسایل و ترک مدینه نداشت. (به نقل از امام ابن کثیر)

خداوند رفتن ما به بهشت را آسان می‌گرداند. برای هر کار نیک، او از ۱۰ تا ۷۰۰ پاداش یا بیشتر به ما می‌دهد - بسته به میزان اخلاص ما. هر گناه فقط یک بار شمرده می‌شود. اگر کسی به انجام کار خیری فکر کند اما نتواند آن را انجام دهد، پاداش می‌گیرد. اگر کسی به انجام کار بدی فکر کند اما آن را انجام ندهد، او نیز پاداش می‌گیرد. برای اینکه کسی پاداش کامل خود را دریافت کند، باید کارهای نیک را فقط برای رضای خدا و با پیروی از سیره پیامبر (ص) انجام دهد.

طبق آیات ۱۸ تا ۲۰ این سوره، هر از گاهی باید بنشینیم و درباره اعمالی که با خود به آخرت می‌بریم، تأمل کنیم.

اگر کار اشتباهی انجام می‌دهیم، باید از خود بپرسیم:

۱. چرا آن کار را انجام دادیم؟

۲. برای اصلاح این اشتباه چه کاری باید انجام دهیم؟

۳. و چگونه می‌توانیم از تکرار آن پرهیز کنیم؟ این نگرش ما را در توبه به درگاه خداوند یاری می‌کند. نباید کار را به فردا موکول کرد، زیرا ممکن است فردایی در کار نباشد.

اگر کار خوبی انجام می‌دهیم، باید از خود بپرسیم:

۱) آیا نهایت سعی خود را به کار می‌بریم؟

۲) آیا می‌توانیم دفعه بعد بهتر عمل کنیم؟

۳) و آیا آن را برای خشنودی خداوند انجام می‌دهیم یا برای خودنمایی؟ نیت ماست که مقبولیت یا عدم مقبولیت یک عمل نیک را مشخص می‌کند.

عالمی بود که به حساب اعمال خود می‌رسید.

پند و اندرز

این یک داستان واقعی درباره یک پسر ۱۷ ساله است که در کانادا زندگی می‌کرد. مادرش از او می‌خواست که ۵ نماز روزانه‌اش را بخواند، اما او همیشه می‌گفت، فردا. او از او می‌خواست که برای نماز جمعه به مسجد برود، اما او همیشه می‌گفت، هفته بعد. سرانجام، او به مسجد آمد، نه برای نماز خواندن، بلکه برای نماز جنازه‌اش، بعد از اینکه در یک تصادف رانندگی فوت کرده بود.

هر مسلمان واقعی قرآن را دوست دارد و به آن احترام می‌گذارد. اما هر کس ارتباط متفاوتی با کتاب خدا دارد. برخی تنها زمانی که کسی می‌میرد به آن گوش می‌دهند. برخی نسخه‌ای از آن را در ماشین خود نگه می‌دارند، با این فکر که از آن‌ها در برابر حوادث محافظت خواهد کرد. دیگران آن را به یکدیگر هدیه می‌دهند. و برخی آیات زیبا را قاب کرده و به دیوار می‌آویزند تا اتاق نشیمنشان زیبا به نظر برسد. اما این دلیل نزول قرآن از سوی خداوند نیست. بر اساس آیه ۲۱ این سوره، قرآن آنقدر قدرتمند است که می‌تواند کوهی عظیم را متلاشی کند. اما ما نمی‌توانیم این قدرت را احساس کنیم مگر اینکه رابطه شخصی با قرآن داشته باشیم. وظیفه ما در قبال قرآن شامل خواندن آن، فهمیدن آن، حفظ کردن آن، تدبر در آن، عمل به آن و آموزش آن به دیگران است.

الله نام‌های زیبای بسیاری دارد. پیامبر فرمودند: «ای الله! من از تو می‌خواهم به هر نامی که داری، چه آن را در کتابت نازل کرده‌ای، چه به یکی از بندگانت آموخته‌ای، و چه آن را نزد خودت نگاه داشته‌ای...» {روایت امام احمد} برخی از این نام‌ها در آیات ۲۲-۲۴ این سوره ذکر شده‌اند. پیامبر فرمودند: «اگر ۹۹ نام از نام‌های الله را بفهمید، حفظ کنید و به آن‌ها عمل کنید، وارد بهشت خواهید شد.» {روایت امام بخاری و امام مسلم}

اگر به یاد داشته باشید که الله مهربان‌ترین است، هرگز از رحمت او ناامید نخواهید شد. اگر درک کنید که او بخشنده‌ترین است، هرگز از بخشش او ناامید نخواهید شد. اگر بفهمید که او خالق و روزی‌دهنده است، او را پرستش کرده و شکر خواهید گفت. اگر بدانیم که او همه چیز را می‌بیند و می‌شنود، در آنچه می‌گوییم و انجام می‌دهیم محتاط خواهیم بود.

یکی از نام‌های زیبای الله، المتکبر (باشکوه) است. این بدان معناست که الله فراتر از نیازها و کاستی‌های بشری است. برای مثال، او نیازی به خواب ندارد زیرا هرگز خسته نمی‌شود. او فرزند یا والدینی ندارد، زیرا نیازی به کسی ندارد که نام او را ادامه دهد یا از او مراقبت کند. و او هرگز نسبت به آفریدگانش، حتی کسانی که او را انکار می‌کنند، ستمکار نیست.

نام زیبای دیگر، الجبار (صاحب قدرت مطلق) است. همه برنامه‌ریزی می‌کنند. اما همه چیز طبق برنامه الله پیش می‌رود. الجبار همچنین به معنای: کسی است که به ضعیفان و ستم‌دیدگان آرامش می‌بخشد. «جبیره» کلمه‌ای عربی برای «آتل» است که استخوان شکسته را حمایت می‌کند. الله همیشه از ما مراقبت می‌کند. و او به کسانی پاداش می‌دهد که از دیگران مراقبت می‌کنند و برای رضای او لبخند بر لبانشان می‌آورند.

دکتر عبدالکلام (رئیس جمهور سابق هند) گفت که یک روز وقتی از مدرسه برای ناهار به خانه آمد، متوجه شد که غذا سوخته است. اگرچه مادرش بابت بریانی سوخته عذرخواهی کرد، پدرش از او تشکر کرد و گفت که غذا خوشمزه است. قبل از اینکه عبدالکلام به رختخواب برود، به اتاق پدرش رفت و پرسید: بابا! آیا واقعاً غذای امروز را دوست داشتید؟ پدرش او را در آغوش گرفت و گفت: پسرم! مادرت امروز کارهای زیادی انجام داده و خسته بود. غذای سوخته به کسی آسیب نمی‌رساند، اما حرف‌های بد آسیب می‌رساند.

این یک داستان واقعی از یک پزشک مصری به نام حسام موافی است. او گفت که یکی از دوستانش از او خواسته بود تا از یک خانم پیر و فقیر در بیمارستان عیادت کند، که این کار او را بسیار خوشحال می‌کرد. او می‌توانست این درخواست را نادیده بگیرد و به خانه‌اش رانندگی کند، که بیش از یک ساعت رانندگی از محل کارش فاصله داشت. اما به یاد آورد که یک بار امامی به او گفته بود که لبخند آوردن بر لبان مردم یکی از کارهایی است که الله بیش از همه دوست دارد. بنابراین او به عیادت آن خانم رفت و مطمئن شد که به او رسیدگی می‌شود. در حالی که او در حال ترک بیمارستان بود، دچار سکته مغزی شد و از هوش رفت. او بلافاصله به اتاقی منتقل شد که در آن مراقبت‌های پزشکی مناسب دریافت کرد. او گفت اگر آن روز به عیادت این خانم فقیر نرفته بود، در بزرگراه جان خود را از دست می‌داد.