دام‌ها

1ستایش از آنِ خداست که آسمان‌ها و زمین را آفرید و تاریکی‌ها و نور را پدید آورد. با این حال، کافران برای پروردگارشان شریک قرار می‌دهند. 2اوست کسی که شما را از گِل آفرید، سپس اجلی (مدت معینی) برای شما مقرر کرد و اجل مسمای دیگری (مدت معین دیگری) نزد اوست؛ با این حال، شما باز هم شک می‌کنید! 3اوست الله در آسمان‌ها و زمین. آنچه را پنهان می‌کنید و آنچه را آشکار می‌سازید، می‌داند و آنچه را کسب می‌کنید، می‌داند. 4و هیچ آیه‌ای (نشانه‌ای) از آیات پروردگارشان به سوی آنان نمی‌آید، مگر اینکه از آن روی برمی‌گردانند. 5آنان حق را هنگامی که به سویشان آمد، تکذیب کردند؛ پس به زودی خبر (عواقب) آنچه را مسخره می‌کردند، به آنان خواهد رسید. 6آیا ندیده‌اند چه بسیار اقوامی را پیش از ایشان نابود کردیم؟ ما آنها را در زمین چنان قدرتی داده بودیم که به شما نداده‌ایم. آسمان را بر آنان پی در پی فرستادیم و رودها را از زیرشان جاری ساختیم. سرانجام، آنها را به خاطر گناهانشان نابود کردیم و پس از ایشان اقوامی دیگر پدید آوردیم. 7و اگر کتابی نوشته شده بر کاغذ بر تو نازل می‌کردیم و آن را با دستان خود لمس می‌کردند، قطعاً کسانی که کفر ورزیدند می‌گفتند: «این چیزی جز جادوی آشکار نیست!» 8و می‌گویند: «چرا فرشته‌ای بر او نازل نشده است؟» و اگر فرشته‌ای نازل می‌کردیم، قطعاً کار (حکم) تمام می‌شد و سپس مهلتی به آنها داده نمی‌شد. 9و اگر فرشته‌ای می‌فرستادیم، قطعاً او را به صورت مردی در می‌آوردیم و همان سردرگمی را که دارند، بر ایشان می‌افزودیم. 10و قطعاً پیامبرانی پیش از تو مورد تمسخر قرار گرفتند، اما همان چیزی که مسخره‌اش می‌کردند، گریبانگیر کسانی شد که آنها را مسخره می‌کردند. 11بگو: در زمین سیر کنید و بنگرید عاقبت مکذبین را.

12بگو: «مالک آنچه در آسمان‌ها و زمین است کیست؟» بگو: «الله!» او رحمت را بر خود واجب کرده است. او قطعاً شما را در روز قیامت گرد خواهد آورد که در آن هیچ شکی نیست. و کسانی که خود را تباه کرده‌اند، هرگز ایمان نمی‌آورند. 13و آنچه در شب و روز است، از آنِ اوست. و او شنوا و داناست. 14بگو: «آیا جز الله، آفریننده آسمان‌ها و زمین، که خود روزی می‌دهد و روزی داده نمی‌شود، سرپرستی دیگر برگزینم؟» بگو: «من فرمان یافته‌ام که نخستین تسلیم‌شونده باشم و از مشرکان نباشم.» 15بگو: «من اگر پروردگارم را نافرمانی کنم، از عذاب روزی بزرگ می‌ترسم.» 16هر کس در آن روز از عذاب رهایی یابد، قطعاً مورد رحمت الله قرار گرفته است. و این همان رستگاری بزرگ است. 17اگر خداوند زیانی به تو رساند، هیچ‌کس جز او نمی‌تواند آن را برطرف کند. و اگر خیری به تو رساند، او بر همه چیز تواناست. 18اوست چیره بر بندگانش، و اوست حکیم آگاه. 19بگو: «چه کسی بزرگترین گواه است؟» بگو: «خداست. او میان من و شما گواه است. و این قرآن به من وحی شده تا با آن شما را و هر کس را که (این پیام) به او برسد، بیم دهم. آیا شما گواهی می‌دهید که معبودان دیگری با خدا هستند؟» بگو: «من گواهی نمی‌دهم.» بگو: «او تنها معبود یکتاست و من از آنچه شما شریک او قرار می‌دهید بیزارم.» 20کسانی که کتاب (آسمانی) به آنها داده‌ایم، او را همان‌گونه می‌شناسند که فرزندان خود را می‌شناسند. ولی کسانی که خود را به زیان افکنده‌اند، ایمان نمی‌آورند. 21چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد یا آیات او را تکذیب می‌کند؟ به راستی، ستمکاران رستگار نمی‌شوند.

22و روزی را که همه آنها را گرد می‌آوریم، سپس به کسانی که شرک ورزیدند، می‌گوییم: «آن شریکانی که ادعا می‌کردید، کجایند؟» 23پاسخشان جز این نخواهد بود که: «به خدا سوگند، پروردگارمان! ما هرگز کسی را شریک تو قرار ندادیم.» 24بنگر چگونه بر خود دروغ می‌بندند و چگونه آنچه را که به دروغ می‌ساختند، از دستشان می‌رود! 25و برخی از آنها کسانی هستند که به تو گوش می‌دهند، ولی ما بر دلهایشان پرده افکنده‌ایم تا آن را نفهمند و در گوشهایشان سنگینی قرار داده‌ایم. و اگر هر نشانه‌ای را ببینند، باز هم به آن ایمان نمی‌آورند. و کافران نزد تو می‌آیند تا با تو مجادله کنند و می‌گویند: «این [قرآن] چیزی جز افسانه‌های پیشینیان نیست!» 26آنها [مردم را] از او باز می‌دارند و خود نیز از او دور می‌شوند. آنها جز به خودشان زیان نمی‌رسانند، در حالی که نمی‌دانند. 27کاش می‌دیدی آنگاه که در برابر آتش نگه داشته می‌شوند! می‌گویند: «ای کاش بازگردانده می‌شدیم و آیات پروردگارمان را تکذیب نمی‌کردیم و از مؤمنان می‌شدیم.» 28هرگز چنین نیست! بلکه آنچه را پنهان می‌داشتند برایشان آشکار می‌شود. و اگر بازگردانده شوند، قطعاً به همان چیزی که از آن نهی شده بودند، بازمی‌گردند. آنان دروغگویانند! 29و گفتند: «زندگی جز همین زندگی دنیایی ما نیست و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد.» 30و کاش می‌دیدی آنگاه که در برابر پروردگارشان بازداشت می‌شوند! می‌پرسد: «آیا این (زندگی دوم) حق نیست؟» می‌گویند: «آری، سوگند به پروردگارمان!» می‌گوید: «پس عذاب را به خاطر کفرتان بچشید.» 31به تحقیق زیانکار شدند کسانی که دیدار با خدا را انکار کردند. تا آنگاه که ساعت (قیامت) ناگهان برپا شود، می‌گویند: «ای وای بر ما که در مورد آن کوتاهی کردیم!» و بارهای گناهانشان را بر پشت خود حمل می‌کنند. هان! چه بد است آنچه حمل می‌کنند! 32زندگی این دنیا چیزی نیست جز لهو و لعب. اما سرای ابدی آخرت قطعاً برای پرهیزگاران بسیار بهتر است. آیا پس تعقل نمی‌کنید؟

33ای پیامبر، ما می‌دانیم که آنچه می‌گویند تو را سخت آزار می‌دهد. در حقیقت، آنها به صداقت تو شک ندارند، بلکه ستمکاران در واقع آیات خدا را انکار می‌کنند. 34پیامبران دیگری پیش از تو تکذیب شدند، اما آنها در برابر تکذیب و آزار صبر کردند تا یاری ما به آنها رسید. وعده خدا هرگز شکسته نمی‌شود. و پاره‌ای از اخبار این پیامبران پیش از این به تو رسیده است. 35اگر طاقت انکار آنها را نداری، پس اگر می‌توانی، نقبی در زمین بزن یا نردبانی به آسمان بگذار تا آیه بزرگ‌تری برایشان بیاوری. اگر خدا می‌خواست، به آسانی می‌توانست هدایت را بر همه آنها تحمیل کند. پس از جاهلان مباش. 36تنها کسانی که گوش شنوا دارند، اجابت می‌کنند. و اما مردگان را خدا برمی‌انگیزد، سپس به سوی او بازگردانده می‌شوند. 37و می‌گویند: «چرا آیه دیگری از جانب پروردگارش بر او نازل نشده است؟» بگو ای پیامبر: «خداوند قطعاً بر نازل کردن آیه ای تواناست، هرچند بیشتر آنها نمی‌دانند.»

38تمام جنبندگان روی زمین و پرندگانی که با بال‌هایشان پرواز می‌کنند، امت‌هایی مانند شما هستند. ما چیزی را در کتاب فروگذار نکرده‌ایم. سپس همه به سوی پروردگارشان محشور خواهند شد. 39کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کنند، کر و لال هستند و در تاریکی‌ها غوطه‌ورند. خداوند هر که را بخواهد گمراه می‌کند و هر که را بخواهد به راه راست هدایت می‌کند. 40بگو: «اگر عذاب خدا یا قیامت به سراغ شما بیاید، آیا جز خدا را می‌خوانید، اگر راست می‌گویید؟» 41نه! تنها اوست که می‌خوانید. و اگر بخواهد، آنچه را که به خاطرش او را می‌خوانید، برطرف می‌کند و آنچه را که شریک او قرار می‌دهید، فراموش می‌کنید. 42ما پیش از تو به سوی امت‌های دیگر (پیامبرانی) فرستادیم، سپس آنها را با سختی و رنج گرفتار ساختیم تا شاید تضرع کنند. 43چرا هنگامی که آنها را به سختی افکندیم، خضوع نکردند؟ بلکه قلب‌هایشان قسی شد و شیطان اعمالشان را برایشان آراست. 44پس چون اندرزها را فراموش کردند، درهای همه چیز را به رویشان گشودیم. تا آنکه وقتی به آنچه به آنها داده شده بود شادمان و مغرور شدند، ناگهان آنها را گرفتیم، و در آن حال یکباره مأیوس گشتند! 45پس ریشه ستمکاران برکنده شد. و سپاس از آنِ خداست، پروردگار عالمیان. 46بگو: «اگر خدا شنوایی و بینایی شما را بگیرد، یا بر دل‌هایتان مهر نهد، کدام معبود جز الله می‌تواند آنها را به شما بازگرداند؟» بنگر چگونه آیات را گوناگون بیان می‌کنیم، باز هم روی برمی‌گردانند. 47بگو: «اگر عذاب خدا شبانه یا آشکارا به شما برسد، آیا جز قوم ستمکار هلاک می‌شود؟»

48ما پیامبران را جز بشارت‌دهنده و بیم‌دهنده نمی‌فرستیم. پس هر کس ایمان آورد و عمل صالح انجام دهد، نه ترسی بر آنهاست و نه غمگین می‌شوند. 49و کسانی که آیات ما را تکذیب کنند، به خاطر تجاوزشان (از حدود الهی)، عذاب به آنها خواهد رسید. 50بگو: «من به شما نمی‌گویم که خزانه‌های خدا نزد من است و غیب را می‌دانم، و نمی‌گویم که فرشته‌ام. من فقط از آنچه به من وحی می‌شود، پیروی می‌کنم.» بگو: «آیا نابینا و بینا یکسانند؟ آیا پس تفکر نمی‌کنید؟» 51با این قرآن انذار کن کسانی را که از محشور شدن در برابر پروردگارشان بیم دارند؛ در حالی که جز او هیچ سرپرست و شفاعت‌کننده‌ای برایشان نخواهد بود؛ باشد که پرهیزگار شوند. 52و کسانی را که پروردگارشان را صبح و شام می‌خوانند و جز رضای او نمی‌خواهند، طرد مکن. هیچ مسئولیتی از آنها بر عهده تو نیست و هیچ مسئولیتی از تو بر عهده آنها نیست. پس آنها را طرد مکن که از ستمکاران خواهی بود. 53این گونه بعضی از مردم را وسیله آزمایش بعضی دیگر قرار دادیم تا بگویند: «آیا خداوند از میان ما، بر اینها منت نهاده است؟» آیا خداوند به شاکران داناتر نیست؟ 54و چون کسانی که به آیات ما ایمان می‌آورند، نزد تو آیند، بگو: «سلام بر شما! پروردگارتان رحمت را بر خود واجب کرده است. پس هر کس از شما از روی نادانی کار بدی انجام دهد، سپس توبه کند و اصلاح نماید، خداوند آمرزنده و مهربان است.» 55و این گونه آیات خود را روشن می‌سازیم تا راه گناهکاران آشکار گردد. 56بگو: «من از پرستش آنچه شما جز خدا می‌خوانید، نهی شده‌ام.» بگو: «من از هوس‌های شما پیروی نمی‌کنم. در غیر این صورت، گمراه می‌شوم و از هدایت‌یافتگان نخواهم بود.» 57بگو: «من از سوی پروردگارم دلیل روشنی دارم که شما آن را انکار کرده‌اید. آنچه شما برای شتاب در آن عجله می‌کنید، در اختیار من نیست. حکم جز از آن خدا نیست. او حق را بیان می‌کند و او بهترین داوران است.» 58بگو، ای پیامبر، «اگر آنچه را که شما در مورد آن شتاب دارید (عذاب)، نزد من بود، کار میان من و شما فیصله می‌یافت. اما خداوند به ستمکاران داناتر است.»

59و کلیدهای غیب نزد اوست؛ هیچ‌کس جز او آنها را نمی‌داند. و او می‌داند آنچه را که در خشکی و دریاست. و هیچ برگی نمی‌افتد مگر به علم او. و هیچ دانه‌ای در تاریکی‌های زمین، و نه هیچ تر و خشکی نیست مگر آنکه در کتابی آشکار (ثبت) است. 60و اوست کسی که شبانگاه روح شما را (به هنگام خواب) می‌گیرد و می‌داند که در روز چه کرده‌اید، سپس هر صبح شما را برمی‌انگیزد تا اجل معین به سر آید. سپس بازگشت شما به سوی اوست، آنگاه شما را از آنچه می‌کردید آگاه می‌سازد. 61و اوست چیره و مسلط بر بندگانش، و بر شما نگهبانانی می‌فرستد. تا زمانی که مرگ یکی از شما فرا رسد، فرستادگان ما (فرشتگان) جان او را می‌گیرند و آنان هرگز کوتاهی نمی‌کنند. 62سپس همه به سوی الله، مولای حقیقی‌شان بازگردانده می‌شوند. آگاه باشید که حکم تنها از آن اوست. و او سریع‌ترین حسابرسان است. 63بگو: «چه کسی شما را از تاریکی‌های خشکی و دریا می‌رهاند، هنگامی که او را با تضرع و پنهانی می‌خوانید (و می‌گویید): «اگر ما را از این (خطر) نجات دهد، قطعاً از سپاسگزاران خواهیم بود؟» 64بگو: «الله است که شما را از این و هر بلای دیگری می‌رهاند، با این حال شما برای او شریک قرار می‌دهید.» 65بگو: «او قادر است که از بالای سرتان یا از زیر پاهایتان عذابی بر شما بفرستد، یا شما را به دسته‌های متفرق تقسیم کند و بأس یکدیگر را به شما بچشاند.» ببین چگونه آیات را گونه‌گون بیان می‌کنیم تا شاید درک کنند.

66و قوم تو آن را تکذیب کرده‌اند، در حالی که حق است. بگو: «من وکیل شما نیستم.» 67هر خبری را قرارگاهی است، و به زودی خواهید دانست. 68و چون کسانی را دیدی که آیات ما را به تمسخر می‌گیرند، با آنان منشین تا زمانی که به سخن دیگری بپردازند. و اگر شیطان تو را به فراموشی انداخت، پس از یادآوری، با قوم ستمکار منشین. 69بر مؤمنان چیزی از حساب آنان نیست، جز اینکه پند دهند، شاید پرهیز کنند. 70و رها کن کسانی را که دین خود را بازیچه و سرگرمی گرفته‌اند و زندگی دنیا آنان را فریب داده است. و با این (قرآن) یادآوری کن تا کسی به خاطر آنچه کسب کرده به هلاکت نیفتد، در حالی که جز خدا هیچ سرپرست و شفاعت‌کننده‌ای برای او نیست. و اگر هر فدیه‌ای بدهد، از او پذیرفته نمی‌شود. آنان کسانی هستند که به خاطر آنچه کسب کرده‌اند به هلاکت افتاده‌اند. برای آنان نوشیدنی جوشان است و عذابی دردناک به خاطر کفرشان. 71بگو: «آیا به جای خدا، چیزهایی را بخوانیم که نه سودی به ما می‌رسانند و نه زیانی، و پس از آنکه خدا ما را هدایت کرده، به عقب بازگردیم؟ مانند کسی که شیاطین او را در بیابان سرگردان و گمراه کرده‌اند، در حالی که دوستانش او را به هدایت می‌خوانند (و می‌گویند): «به سوی ما بیا!» بگو: «همانا هدایت خدا، تنها هدایت (واقعی) است. و ما فرمان یافته‌ایم که تسلیم پروردگار جهانیان باشیم.» 72و نماز را برپا دارید و از او پروا کنید. و اوست که به سوی او محشور می‌شوید. 73و اوست کسی که آسمان‌ها و زمین را به حق آفرید. و روزی که می‌گوید: «باش!» پس می‌شود! سخن او حق است. و فرمانروایی در آن روز که در صور دمیده می‌شود، تنها از آن اوست. او دانای غیب و شهود است. و اوست حکیم و خبیر.

74و (به یاد آور) هنگامی که ابراهیم به پدرش، آزر، گفت: «آیا بت‌ها را معبودان خود می‌گیری؟ من تو و قوم تو را در گمراهی آشکار می‌بینم.» 75و این گونه، ما ملکوت آسمان‌ها و زمین را به ابراهیم نشان دادیم تا از یقین‌کنندگان باشد. 76پس هنگامی که شب او را پوشاند، ستاره‌ای دید و گفت: «این پروردگار من است!» اما وقتی غروب کرد، گفت: «من غروب‌کنندگان را دوست ندارم.» 77سپس وقتی ماه را دید که طلوع می‌کند، گفت: «این پروردگار من است!» اما وقتی ناپدید شد، گفت: «اگر پروردگارم مرا هدایت نکند، قطعاً از گمراهان خواهم بود.» 78سپس وقتی خورشید را دید که طلوع می‌کند، گفت: «این پروردگار من است! این بزرگ‌تر است!» اما باز وقتی غروب کرد، اعلام کرد: «ای قوم من! من از آنچه شما شریک خدا قرار می‌دهید، بیزارم.» 79من روی خود را به سوی آن کس گرداندم که آسمان‌ها و زمین را آفرید، در حالی که حق‌گرا (حنیف) هستم، و من از مشرکان نیستم! 80و قومش با او به مجادله پرداختند. او گفت: آیا با من درباره الله مجادله می‌کنید، در حالی که او مرا هدایت کرده است؟ من از آنچه شما شریک او قرار می‌دهید، نمی‌ترسم. هیچ چیز به من نمی‌رسد مگر به اذن پروردگارم. پروردگارم به همه چیز آگاه است. آیا پس متذکر نمی‌شوید؟ 81و چگونه از آنچه شما شریک او قرار می‌دهید بترسم، در حالی که شما از شریک قرار دادن برای الله نمی‌ترسید، چیزی که او هرگز بر آن حجتی نفرستاده است؟ کدام یک از دو گروه به امنیت سزاوارتر است؟ اگر می‌دانید به من بگویید! 82کسانی که ایمان آورده‌اند و ایمان خود را با ستم (شرک) نیامیخته‌اند، آنان ایمنی دارند و هدایت‌یافته‌اند. 83این بود حجتی که ما به ابراهیم در برابر قومش دادیم. ما درجات هر که را بخواهیم بالا می‌بریم. به راستی پروردگار تو حکیم و داناست.

84و اسحاق و یعقوب را به ابراهیم بخشیدیم. همه را هدایت کردیم، همان‌گونه که نوح را پیش از آن هدایت کرده بودیم، و از فرزندان او: داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی و هارون را. و این‌گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم. 85و زکریا و یحیی و عیسی و الیاس را (نیز هدایت کردیم). همه از صالحان بودند. 86و اسماعیل و الیسع و یونس و لوط را (نیز هدایت کردیم). و هر یک را بر جهانیان برتری دادیم. 87و از پدرانشان و فرزندانشان و برادرانشان (نیز برخی را برتری دادیم). و آنان را برگزیدیم و به راه راست هدایت کردیم. 88این هدایت خداست که هر کس از بندگانش را بخواهد، با آن هدایت می‌کند. و اگر شرک ورزیدند، قطعاً هر آنچه کرده بودند، تباه می‌شد. 89آنان کسانی بودند که ما به ایشان کتاب و حکمت و نبوت بخشیدیم. اما اگر این مکیان به این پیام کفر ورزند، پس ما آن را به گروهی دیگر سپرده‌ایم که هرگز به آن کفر نخواهند ورزید. 90آن پیامبران را خداوند هدایت کرده بود، پس از هدایتشان پیروی کن. بگو: «من برای این قرآن از شما مزدی نمی‌خواهم؛ آن جز یادآوری برای جهانیان نیست.»

91قدر الله را آنگونه که شایسته اوست نشناختند، آنگاه که گفتند: «الله بر هیچ بشری چیزی نازل نکرده است.» بگو ای پیامبر، «چه کسی کتابی را نازل کرد که موسی با خود آورد، در حالی که نور و هدایت برای مردم بود، و شما آن را به اوراق پراکنده تبدیل کردید – بخشی را آشکار و بسیاری را پنهان ساختید؟ و به شما چیزهایی آموخته شد که نه شما و نه پدرانتان هرگز نمی‌دانستید.» بگو ای پیامبر، «الله آن را نازل کرد!» سپس بگذار آنها در بیهودگی‌های خود فرو روند. 92این (قرآن) کتابی پربرکت است که ما آن را نازل کردیم – تصدیق‌کننده آنچه پیش از آن آمده است – تا با آن، ام‌القری (مکه) و هر که در اطراف آن است را هشدار دهی. کسانی که به آخرت ایمان دارند، به آن ایمان می‌آورند و بر نمازهای خود مواظبت می‌کنند. 93چه کسی ستمکارتر است از آنکه بر الله دروغ می‌بندد یا ادعا می‌کند: «به من وحی شده است!» در حالی که چیزی به او وحی نشده است، یا آنکه ادعا می‌کند: «من می‌توانم همانند وحی الله را بیاورم!» ای کاش می‌دیدی ستمکاران را هنگامی که در سختی‌های مرگ هستند، در حالی که فرشتگان دست‌هایشان را گشوده‌اند (و می‌گویند): «جان‌هایتان را بیرون کنید! امروز به سزای عذابی خوارکننده مجازات می‌شوید به خاطر دروغ‌هایی که بر الله می‌بستید و به خاطر تکبری که در برابر آیات او داشتید!» 94و اکنون تنها به سوی ما بازگشته‌اید، همانگونه که شما را بار اول آفریدیم، و آنچه را به شما داده بودیم، پشت سر گذاشته‌اید. و ما بت‌هایتان را نمی‌بینیم – همان‌هایی که گمان می‌کردید شریک الله هستند – که از شما دفاع کنند. تمام پیوندهای شما گسسته شده است، و آنچه (خدایانی) که می‌پنداشتید، شما را رها کرده‌اند.

95همانا خداوند شکافنده دانه و هسته است. او زنده را از مرده و مرده را از زنده بیرون می‌آورد. این است خدا! پس چگونه (از حق) رویگردان می‌شوید؟ 96او شکافنده پرده شب و پدیدآورنده صبح است، و شب را برای آرامش قرار داد، و خورشید و ماه را وسیله‌ای برای حساب (و اندازه‌گیری زمان) قرار داد. این اندازه‌گیری (و تدبیر) خداوند توانا و داناست. 97و اوست کسی که ستارگان را برای شما قرار داد تا به وسیله آنها در تاریکی‌های خشکی و دریا راه یابید. به راستی ما آیات را برای گروهی که می‌دانند، روشن ساختیم. 98و اوست کسی که شما را از یک نفس واحد پدید آورد، پس (برای شما) قرارگاهی (در دنیا) و ودیعه‌گاهی (در قبر) است. به راستی ما آیات را برای گروهی که درک می‌کنند، روشن ساختیم. 99و اوست کسی که از آسمان آبی فرو فرستاد، پس به وسیله آن هر گونه روییدنی را بیرون آوردیم، و از آن سبزی را بیرون آوردیم که از آن دانه‌هایی بر روی هم چیده شده (خوشه) بیرون می‌آوریم. و از درختان خرما، از شکوفه‌های آن خوشه‌هایی آویزان و نزدیک (در دسترس) است. و باغ‌هایی از انگور و زیتون و انار (که از نظر برگ و شاخه) شبیه به هم و (از نظر میوه و طعم) غیر متشابهند. به میوه آن بنگرید هنگامی که میوه می‌دهد و می‌رسد! به راستی در اینها نشانه‌هایی است برای گروهی که ایمان می‌آورند.

100و برای خدا شریکانی از جن قرار دادند، در حالی که او آنها را آفریده است. و از روی نادانی برای او پسران و دخترانی ساختند. او منزه و برتر است از آنچه آنان وصف می‌کنند. 101او پدیدآورنده آسمان‌ها و زمین است. چگونه ممکن است فرزندی داشته باشد در حالی که همسری ندارد؟ او همه چیز را آفریده است و به هر چیزی داناست. 102این است الله، پروردگار شما! هیچ معبودی جز او نیست. او آفریننده همه چیز است، پس او را بپرستید. و او نگهبان همه چیز است. 103هیچ چشمی او را درک نمی‌کند، ولی او همه چشم‌ها را درک می‌کند. او لطیف و آگاه است.

104بگو ای پیامبر، به راستی بینات بسیاری از سوی پروردگارتان برای شما آمده است. پس هر که بینا شود، به سود خود اوست؛ و هر که کور شود، به زیان خود اوست. و من نگهبان شما نیستم. 105و این گونه آیات را بیان کردیم تا اینکه منکران بگویند: «تو از دیگران آموخته‌ای» و تا آن را برای قومی که می‌دانند، روشن سازیم. 106از آنچه از پروردگارت به تو وحی شده است، پیروی کن ای پیامبر، که هیچ معبودی جز او نیست، و از مشرکان روی بگردان. 107اگر خدا می‌خواست، هرگز کسی را شریک او قرار نمی‌دادند. ولی ما تو را نگهبان آنان قرار نداده‌ایم، و تو مسئول آنان نیستی.

108به معبودان کسانی که غیر خدا را می‌خوانند دشنام ندهید، مبادا آنها نیز از روی دشمنی و نادانی به الله دشنام دهند. این گونه برای هر امتی عملشان را آراستیم. سپس بازگشت همه آنان به سوی پروردگارشان است و او آنان را از آنچه انجام می‌دادند آگاه خواهد ساخت. 109آنان با شدیدترین سوگندهایشان به خدا سوگند یاد می‌کنند که اگر معجزه‌ای به سوی آنان بیاید، قطعاً به آن ایمان می‌آورند. بگو: «معجزات فقط نزد خداست.» و شما (مؤمنان) از کجا می‌دانید که اگر معجزه‌ای هم بیاید، باز هم ایمان نمی‌آورند؟ 110ما دل‌ها و چشمانشان را (از حق) برمی‌گردانیم، همان‌گونه که در آغاز به آن ایمان نیاوردند، و آنان را در طغیانشان سرگردان رها می‌کنیم. 111و اگر فرشتگان را بر آنان نازل می‌کردیم و مردگان با آنان سخن می‌گفتند و هر آنچه را که درخواست می‌کردند، به صورت معجزه برایشان می‌آوردیم، باز هم ایمان نمی‌آوردند، مگر اینکه خدا می‌خواست. ولی بیشترشان نمی‌دانند.

112و اینگونه برای هر پیامبری دشمنانی قرار دادیم؛ شیاطین انس و جن، که سخنان آراسته و فریبنده را برای فریب (مردم) به یکدیگر القا می‌کنند. اگر پروردگارت می‌خواست، چنین نمی‌کردند. پس آنها و باطلشان را رها کن. 113و تا دل‌های کسانی که به آخرت ایمان ندارند، به آن (سخنان فریبنده) متمایل شود و به آن راضی گردند و هر آنچه را که مرتکب می‌شوند، مرتکب شوند. 114بگو: «آیا جز خدا داوری بجویم؟ در حالی که اوست که این کتاب را با حق و به تفصیل برای شما نازل کرده است.» کسانی که کتاب به آنها داده‌ایم، می‌دانند که آن از سوی پروردگارت به حق نازل شده است. پس از تردیدکنندگان مباش. 115و کلام پروردگارت در راستی و عدالت کامل گشته است. هیچ تغییردهنده‌ای برای کلمات او نیست. و او شنوا و داناست. 116و اگر از بیشتر کسانی که در زمین هستند اطاعت کنی، تو را از راه خدا گمراه می‌کنند. آنها جز گمان (باطل) پیروی نمی‌کنند و جز دروغ نمی‌گویند. 117همانا پروردگار تو به کسانی که از راه او گمراه شده‌اند و به کسانی که هدایت یافته‌اند، داناتر است.

118پس بخورید از آنچه نام خدا بر آن برده شده است، اگر به آیات او ایمان دارید. 119و چرا نخورید از آنچه نام خدا بر آن برده شده است، در حالی که او آنچه را بر شما حرام کرده، برایتان بیان کرده است، مگر آنچه از روی اضطرار به خوردن آن ناچار شوید؟ ولی بسیاری از مردم با هواهای نفسانی خود، بدون علم و دانش، دیگران را گمراه می‌کنند. پروردگار شما قطعاً به کسانی که تجاوز می‌کنند، داناتر است. 120از همه گناهان، آشکار و پنهان، دوری کنید. همانا کسانی که مرتکب گناه می‌شوند، به زودی به کیفر آنچه انجام می‌دهند، خواهند رسید. 121از آنچه نام خدا بر آن برده نشده است، نخورید، زیرا این کار فسق است. همانا شیاطین به دوستان خود وسوسه می‌کنند تا با شما مجادله کنند، و اگر از آنها اطاعت کنید، شما نیز مشرک خواهید بود.

122آیا کسی که مرده بود و ما او را زنده کردیم و نوری به او دادیم که با آن در میان مردم راه می‌رود، مانند کسی است که در تاریکی‌هاست و از آن بیرون آمدنی نیست؟ اینگونه اعمال کافران برایشان آراسته شده است. 123و اینگونه در هر شهری بزرگان مجرم قرار دادیم تا در آنجا مکر کنند، و مکر نمی‌کنند مگر بر خودشان، و درک نمی‌کنند. 124و هرگاه آیه‌ای به آنها می‌رسد، می‌گویند: «هرگز ایمان نمی‌آوریم تا اینکه مانند آنچه به رسولان خدا داده شده، به ما نیز داده شود.» خدا بهتر می‌داند رسالت خود را کجا قرار دهد. به زودی به گناهکاران خواری از جانب خدا و عذابی سخت به خاطر مکرشان خواهد رسید. 125پس هر کس را خدا بخواهد هدایت کند، سینه او را برای اسلام می‌گشاید. و هر کس را بخواهد گمراه کند، سینه او را تنگ و فشرده می‌سازد، چنانکه گویی به آسمان بالا می‌رود. اینگونه خداوند بر کسانی که ایمان نمی‌آورند، پلیدی قرار می‌دهد. 126و این راه پروردگار توست، راهی مستقیم. ما آیات را برای گروهی که متذکر می‌شوند، روشن ساختیم. 127برای آنان نزد پروردگارشان سرای سلامت است و او به سبب آنچه انجام می‌دادند، سرپرستشان خواهد بود.

128و [به یاد آور] روزی را که همه آنها را گرد می‌آورد و می‌گوید: «ای گروه جنیان! شما بسیاری از انسان‌ها را گمراه کردید.» و پیروان انسانی آنها می‌گویند: «پروردگارا! ما از یکدیگر بهره‌مند شدیم، و اکنون به مهلتی که برای ما مقرر کردی، رسیده‌ایم.» [خدا] می‌فرماید: «آتش جایگاه شماست، در آن جاودانه خواهید بود، مگر آنچه خدا بخواهد.» بی‌گمان پروردگار تو حکیم و داناست. 129و این گونه ستمکاران را به سزای اعمالشان، بر یکدیگر مسلط می‌گردانیم. 130و [خداوند می‌پرسد:] «ای گروه جنیان و انسان‌ها! آیا پیامبرانی از میان خودتان به سوی شما نیامدند که آیات مرا برایتان بازگو کنند و شما را از ملاقات این روزتان بیم دهند؟» آنها می‌گویند: «ما بر ضد خودمان گواهی می‌دهیم!» زندگی دنیا آنها را فریب داد، و بر ضد خود گواهی می‌دهند که کافر بودند. 131این بدان سبب است که پروردگار تو هرگز شهری را به ستم هلاک نمی‌کند در حالی که مردمش [از حقیقت] بی‌خبر باشند. 132و برای هر یک [از مردم] درجاتی است بر اساس آنچه انجام داده‌اند. و پروردگار تو از آنچه می‌کنند غافل نیست. 133پروردگار شما بی‌نیاز و صاحب رحمت است. اگر بخواهد شما را از میان برمی‌دارد و هر که را بخواهد جایگزین شما می‌کند، همان‌گونه که شما را از نسل مردمان دیگر پدید آورد. 134آنچه به شما وعده داده شده، قطعاً واقع خواهد شد. و شما را راه فراری نیست. 135بگو: «ای قوم من! شما بر آنچه می‌کنید پابرجا باشید، من نیز (بر کار خود) پابرجا هستم. به زودی خواهید دانست که عاقبت نیک از آن کیست. همانا ستمکاران هرگز رستگار نمی‌شوند!»

136و مشرکان برای خدا از آنچه او از کشت و دام (زرع و انعام) آفریده است، سهمی قرار می‌دهند و به گمان خود می‌گویند: «این سهم برای خداست و آن سهم برای خدایان ماست.» اما سهم خدایانشان به خدا نمی‌رسد، و سهم خدا به خدایانشان می‌رسد. چه بد داوری می‌کنند! 137و اینچنین، شریکانِ (مشرکان)، کشتن فرزندانشان را برایشان آراسته‌اند تا آنان را هلاک کنند و دینشان را بر آنان مشتبه سازند. اگر خدا می‌خواست، چنین کاری نمی‌کردند. پس آنان را با افتراهایشان رها کن. 138و به گمان خود می‌گویند: «این دام‌ها و کشت‌ها ممنوع است؛ کسی جز آنهایی که ما اجازه می‌دهیم نمی‌تواند از آنها بخورد.» و برخی دام‌ها را برای بارکشی حرام کرده‌اند، و برخی دیگر را به نام خدا ذبح نمی‌کنند، تنها بر خدا دروغ می‌بندند. به زودی به خاطر افتراهایشان به آنان جزا خواهد داد. 139و به گمان خود می‌گویند: «آنچه در شکم این دام‌هاست، برای مردان ماست و بر زنان ما حرام است، و اگر مرده به دنیا آید، همه در آن شریکند.» به زودی به خاطر این افتراهایشان به آنان جزا خواهد داد. همانا او حکیم و داناست. 140به راستی زیانکارند کسانی که فرزندان خود را از روی نادانی و حماقت کشته‌اند و آنچه را خدا روزی‌شان کرده بود، حرام کرده‌اند، تنها بر خدا دروغ می‌بندند. به راستی گمراه شده‌اند و هدایت‌یافته نیستند.

141اوست کسی که باغ‌هایی را پدید آورد، هم داربست‌دار و هم بدون داربست، و درختان خرما و کشتزارهایی با طعم‌های گوناگون و زیتون و انار که از نظر ظاهر شبیه به هم و از نظر طعم متفاوتند. از میوه آنها بخورید هنگامی که میوه دادند و حق آنها (زکات) را روز درو کردن بپردازید، و اسراف نکنید. به راستی که او اسراف‌کاران را دوست ندارد. 142برخی از چهارپایان برای بارکشی و برخی دیگر کوچک (و برای ذبح) هستند. از آنچه خداوند برای شما روزی کرده است بخورید و از گام‌های شیطان پیروی نکنید. به راستی که او دشمن آشکار شماست. 143(خداوند) چهار جفت (از چهارپایان) را آفرید: یک جفت از گوسفند و یک جفت از بز. (ای پیامبر، از آن بت‌پرستان) بپرس: «آیا او دو نر را حرام کرده است یا دو ماده را، یا آنچه در رحم دو ماده است؟ اگر راست می‌گویید، با دانشی (یقینی) به من خبر دهید.» 144و نیز یک جفت از شتر و یک جفت از گاو. از آنها بپرس: «آیا او دو نر را حرام کرده است یا دو ماده را، یا آنچه در رحم دو ماده است؟ یا هنگامی که خداوند این فرمان را به شما داد، حاضر بودید؟» چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد تا مردم را بدون هیچ دانشی گمراه کند؟ به راستی که خداوند مردم ستمکار را هدایت نمی‌کند.

145بگو: «در آنچه بر من وحی شده، چیزی را که خوردنش بر خورنده‌ای حرام باشد، نمی‌یابم، مگر اینکه مردار باشد، یا خون ریخته شده (جاری)، یا گوشت خوک — که پلید است — یا آنچه از روی نافرمانی (فسق) به نام غیر خدا ذبح شده باشد. اما کسی که ناچار شود — نه از روی سرکشی و نه از روی تجاوز (از حد ضرورت) — پس پروردگار تو آمرزنده و مهربان است.» 146و بر یهودیان هر حیوان ناخن‌دار را حرام کردیم، و از گاو و گوسفند، پیه آنها را — مگر آنچه به پشت آنها یا به روده‌هایشان چسبیده باشد یا با استخوان آمیخته باشد — حرام نمودیم. این را به سزای ستمشان به آنها جزا دادیم. و ما قطعاً راستگوییم. 147پس اگر تو را تکذیب کردند، بگو: «پروردگار شما صاحب رحمتی گسترده است، و (اما) عذاب او از قوم گناهکار بازگردانده نخواهد شد.»

148مشرکان خواهند گفت: «اگر خدا می‌خواست، نه ما و نه پدرانمان چیزی را شریک او قرار نمی‌دادیم و نه چیزی را حرام می‌کردیم.» پیشینیان آنها نیز همین‌گونه تکذیب می‌کردند تا عذاب ما را چشیدند. بگو: «آیا دلیلی دارید که برای ما بیاورید؟ شما جز گمان‌های باطل را پیروی نمی‌کنید و جز دروغ نمی‌گویید.» 149بگو: «خداوند حجت بالغه دارد. اگر می‌خواست، می‌توانست همه شما را به اجبار هدایت کند.» 150و بگو: «گواهان خود را بیاورید که شهادت دهند خدا اینها را حرام کرده است.» پس اگر شهادت دادند، سخنشان را نپذیر. و از هوس‌های کسانی که آیات ما را تکذیب می‌کنند، به آخرت ایمان ندارند و برای پروردگارشان شریک قائل می‌شوند، پیروی نکن.

151بگو ای پیامبر، "بیایید تا برایتان بخوانم آنچه پروردگارتان بر شما حرام کرده است: چیزی را شریک او قرار ندهید. به پدر و مادرتان نیکی کنید. فرزندانتان را از ترس فقر نکشید. ما به شما و به آنها روزی می‌دهیم. به کارهای زشت، چه آشکار و چه پنهان، نزدیک نشوید. جانی را که خداوند محترم شمرده است، جز به حق نکشید. این است آنچه او به شما فرمان داده است، باشد که درک کنید." 152به مال یتیمان نزدیک نشوید، مگر به نیکوترین وجه، تا زمانی که به حد رشد خود برسند. پیمانه و وزن را به عدالت تمام دهید. ما هیچ نفسی را جز به اندازه توانش مکلف نمی‌کنیم. هرگاه سخن می‌گویید، عدالت را رعایت کنید، حتی اگر در مورد خویشاوندی باشد. و به عهد خود با خدا وفا کنید. این است آنچه او به شما فرمان داده است، باشد که متذکر شوید. 153و این صراط مستقیم من است. پس از آن پیروی کنید و از راه‌های دیگر پیروی نکنید که شما را از راه او پراکنده می‌سازند. این است آنچه او به شما فرمان داده است، باشد که پرهیزگاری کنید.

154و برای اینکه نعمت خود را بر نیکوکاران کامل کنیم و برای توضیح هر چیز، به موسی کتاب دادیم به عنوان هدایت و رحمتی تا شاید قومش به دیدار پروردگارشان یقین پیدا کنند. 155و این قرآن کتابی است مبارک که آن را نازل کرده‌ایم. پس از آن پیروی کنید و پروا داشته باشید باشد که مورد رحمت قرار گیرید. 156تا دیگر نگویید: «کتاب فقط بر دو گروه پیش از ما نازل شد و ما از آموزه‌های آنان بی‌خبر بودیم.» 157و اینکه نگویید: «اگر کتابی بر ما نازل می‌شد، قطعاً از آنان هدایت‌یافته‌تر بودیم.» در حالی که کتابی روشن از سوی پروردگارتان به سوی شما آمده است که هدایت و رحمتی است. پس چه کسی ستمکارتر است از آن کس که آیات خدا را تکذیب کند و از آن روی برگرداند؟ به زودی کسانی را که از آیات ما روی برمی‌گردانند، به سزای روی‌گردانی‌شان عذابی سخت خواهیم داد. 158آیا جز این انتظار می‌کشند که فرشتگان به سراغشان بیایند، یا پروردگارت بیاید، یا برخی از نشانه‌های پروردگارت بیاید؟ اما روزی که برخی از نشانه‌های پروردگارت بیاید، ایمان آوردنِ کسانی که پیش از آن ایمان نیاورده بودند یا با ایمان خود کار نیکی انجام نداده بودند، سودی نخواهد داشت. بگو: «منتظر باشید! ما نیز منتظریم.»

159بی‌گمان تو را با کسانی که دین خود را پاره‌پاره کردند و به دسته‌هایی تقسیم شدند، هیچ کاری نیست. کارشان تنها با خداست، سپس او آنان را از آنچه می‌کردند آگاه خواهد ساخت. 160هر کس کار نیکی بیاورد، ده برابر آن پاداش دارد؛ و هر کس کار بدی بیاورد، جز به مانند آن کیفر داده نشود، و به آنان ستمی نخواهد شد. 161بگو: پروردگارم مرا به راهی راست هدایت کرده است، دینی استوار، آیین ابراهیم یکتاپرست، و او از مشرکان نبود. 162بگو: بی‌گمان نماز من و قربانی من و زندگی من و مرگ من، همه برای خدا، پروردگار جهانیان است. 163او را شریکی نیست. به این فرمان داده شده‌ام و من نخستین تسلیم‌شوندگانم. 164بگو: «آیا جز خدا پروردگاری بجویم، در حالی که او پروردگار همه چیز است؟» و هیچ کس جز آنچه (خود) کسب کرده، به دست نمی‌آورد. و هیچ گناهکاری بار گناه دیگری را بر دوش نمی‌کشد. سپس بازگشت همه شما به سوی پروردگارتان است و او شما را از حقیقت آنچه در آن اختلاف داشتید، آگاه خواهد ساخت. 165اوست کسی که شما را جانشینان زمین قرار داد و برخی از شما را بر برخی دیگر درجات بخشید تا شما را در آنچه به شما داده است، بیازماید. همانا پروردگار تو در کیفر دادن سریع است و اوست بسیار آمرزنده و مهربان.