فتح
الفَتْح
الفَتْح
LEARNING POINTS
این سوره مؤمنان را به خاطر ایستادگی برای الله و پیامبرش ستایش میکند.
منافقان به خاطر همراهی نکردن با پیامبر به مکه سرزنش میشوند.
بتپرستان به خاطر ممانعت از دسترسی مؤمنان به کعبه برای انجام عمره سرزنش میشوند.
الله همیشه پیامبر و مؤمنان را یاری میکند.
الله بسیار مهربان است، کسی که فرصتهای دوباره میدهد.
BACKGROUND STORY
پیامبر و ۱۴۰۰ نفر از یارانش در سال ششم هجرت به مدینه، برای انجام عمره به مکه سفر کردند. ایشان عثمان بن عفان را فرستادند تا به مکیان اطلاع دهد که مسلمانان برای صلح و فقط برای زیارت کعبه آمدهاند. وقتی مکیان عثمان را معطل کردند، خبری به پیامبر رسید مبنی بر اینکه ممکن است او را کشته باشند. بنابراین ایشان مؤمنان را دعوت کردند تا زیر درختی (در محلی به نام حدیبیه، درست در خارج مکه) با او بیعت کنند تا با جان خود از حق دفاع کنند. ایشان به آن ۱۴۰۰ یار خود گفتند: "شما امروز بهترین مردم روی زمین هستید." همچنین به آنها فرمودند که هیچ یک از آنها هرگز وارد آتش (جهنم) نخواهند شد. کمی بعد، عثمان سالم بازگشت و یک پیمان صلح توسط مسلمانان و بتپرستان مکه امضا شد. طبق پیمان صلح حدیبیه، مسلمانان باید به مدینه بازمیگشتند و سال بعد برای عمره بازگردند.
BACKGROUND STORY
برخی از صحابه (مانند عمر بن خطاب) از این توافق چندان خشنود نبودند، زیرا مردم مکه با پیامبر بسیار متکبرانه رفتار میکردند. به عنوان مثال، هنگامی که علی بن ابی طالب مشغول نوشتن توافقنامه بود، سهیل بن عمرو با تکبر به او گفت: "محمد رسولالله را ننویس، فقط بنویس محمد پسر عبدالله." علی نمیخواست این کار را انجام دهد، اما پیامبر از او خواست که آنچه سهیل درخواست کرده بود را انجام دهد. او میخواست یارانش تصویر بزرگتر را ببینند و توسط جزئیات کوچک منحرف نشوند. همانطور که در ابتدای این سوره خواهیم دید، خداوند این صلحنامه را فتحی مبین مینامد، به دلیل نتایج شگفتانگیزی که مسلمانان در درازمدت به دست آوردند.
SIDE STORY
عمر به دلیل نگرش سهیل نسبت به اسلام، از او خوشش نمیآمد. هنگامی که سهیل علیه مسلمانان جنگید و در جنگ بدر اسیر شد، عمر به پیامبر گفت: "اجازه دهید دندانهایش را بشکنم و زبانش را ببرم تا دیگر هرگز علیه اسلام سخن نگوید." اما پیامبر به او فرمود: "من مجاز به این کار نیستم. او را رها کن. شاید روزی او برخیزد و چیزی بگوید که تو را بسیار خوشحال کند." این پیشبینی چند سال بعد، پس از آنکه سهیل به همراه بسیاری از مردم مکه اسلام آورد، به حقیقت پیوست. هنگامی که پیامبر رحلت فرمودند، بسیاری از مکیان میخواستند از اسلام رویگردان شوند. پس سهیل برخاست و سخنرانی قدرتمندی ایراد کرد. او به آنها گفت: "شرم بر شما باد! شما آخرین کسانی بودید که اسلام را پذیرفتید و اکنون میخواهید اولین کسانی باشید که آن را ترک میکنید؟ این هرگز اتفاق نخواهد افتاد! اسلام به هر گوشه از جهان خواهد رسید." پس مردم تحت تأثیر سخنان او قرار گرفتند و مسلمان ماندند. عمر از سخنان او بسیار خوشحال شد.
BACKGROUND STORY
بتپرستان متکبر به مسلمانان اجازه ندادند عمره انجام دهند، با اینکه مسلمانان بیش از ۴۰۰ کیلومتر تا مکه سفر کرده بودند (که دو هفته طول کشیده بود)، و اکنون باید ۴۰۰ کیلومتر دیگر به مدینه بازمیگشتند.
WORDS OF WISDOM
دیدن چیزی معمولاً تأثیر بیشتری دارد تا فقط شنیدن آن. بسیاری از مردم تصاویر بصری را دوست دارند، بنابراین ممکن است به جای یک سخنرانی معمولی، به یک ویدئو یا ارائه پاورپوینت بیشتر علاقهمند شوند. این احتمالاً همان چیزی است که در سوره طه (۲۰:۸۳-۸۶) برای موسی (علیهالسلام) اتفاق افتاد. خداوند به او فرمود که قومش پس از رفتن او شروع به پرستش گوساله سامری کردهاند، اما او وقتی آن را دید بسیار خشمگین شد، با وجود اینکه کلام خداوند از چشمان خودش قابل اعتمادتر بود. شاید به همین دلیل بود که ام سلمه به پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) توصیه کرد که با مردم صحبت نکند و خودش آن کار را انجام دهد. به محض اینکه مردم دیدند پیامبر (صلیاللهعلیهوآله) آن کار را انجام میدهد، همه از او پیروی کردند.
WORDS OF WISDOM
همانطور که خداوند فرمود، این پیمان «فتح مبین» بود، زیرا: میان مسلمانان و مشرکان مکه صلح برقرار کرد. به جای جنگیدن، مسلمانان فرصت یافتند تا دولت نوپای خود را در مدینه تقویت کنند. همچنین به مسلمانان زمان زیادی داد تا دیگران را با اسلام آشنا کنند. هزاران نفر از قبایل مختلف در طول آن دوره صلح مسلمان شدند. به هر دو طرف اجازه داده شد تا با قبایل دیگر همپیمان شوند، بنابراین مسلمانان حمایت بیشتری در عربستان به دست آوردند. هنگامی که مکیان این پیمان صلح را دو سال بعد شکستند، پیامبر ارتشی متشکل از ۱۰,۰۰۰ سرباز را برای فتح شهر رهبری کرد، در مقایسه با ۱,۴۰۰ نفری که برای عمره با ایشان آمده بودند. این افزایش ۸,۶۰۰ نفر بود.
SIDE STORY
در مدت اقامت مسلمانان در حدیبیه، آبشان تمام شد. وقتی این موضوع را به پیامبر گزارش دادند، ایشان تیری برداشتند و به آنها فرمودند آن را داخل چاه حدیبیه قرار دهند. وقتی این کار را کردند، آب شروع به جوشیدن کرد، به طوری که برای خودشان و حیواناتشان تا پایان مدت اقامتشان آب کافی داشتند. جابر بن عبدالله فرمود: «حتی اگر ما ۱۰۰,۰۰۰ نفر بودیم، آن آب برای همه ما کافی بود.»
پیمان صلح
1همانا ما به تو فتحی مبین عطا کردیم ای پیامبر. 2تا خداوند گناهان گذشته و آینده تو را بیامرزد، و نعمت خود را بر تو تمام گرداند، و تو را به راه راست هدایت کند، 3و تا خداوند تو را به نصرتی قدرتمند یاری کند. 4اوست کسی که آرامش را بر دلهای مؤمنان نازل کرد تا بر ایمانشان بیفزایند. و لشکرهای آسمانها و زمین از آن خداست. و خداوند دانای حکیم است. 5تا مردان و زنان مؤمن را وارد باغهایی کند که از زیر آنها نهرها جاری است و جاودانه در آن بمانند، و گناهانشان را از آنان بزداید. و این در نزد خدا کامیابی بزرگی است. 6و نیز تا عذاب کند مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرک را، آنان که درباره خدا گمان بد میبرند. دایره سوء بر آنان باد! خدا بر آنان خشمگین است و آنان را لعنت کرده و جهنم را برایشان آماده ساخته است. و چه بد سرانجامی است! 7لشکریان آسمانها و زمین از آنِ خداست. و خدا توانا و حکیم است.
إِنَّا فَتَحۡنَا لَكَ فَتۡحٗا مُّبِينٗا 1لِّيَغۡفِرَ لَكَ ٱللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنۢبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَيَهۡدِيَكَ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا 2وَيَنصُرَكَ ٱللَّهُ نَصۡرًا عَزِيزًا 3هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ لِيَزۡدَادُوٓاْ إِيمَٰنٗا مَّعَ إِيمَٰنِهِمۡۗ وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا 4لِّيُدۡخِلَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَيُكَفِّرَ عَنۡهُمۡ سَئَِّاتِهِمۡۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عِندَ ٱللَّهِ فَوۡزًا عَظِيمٗا 5وَيُعَذِّبَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ وَٱلۡمُنَٰفِقَٰتِ وَٱلۡمُشۡرِكِينَ وَٱلۡمُشۡرِكَٰتِ ٱلظَّآنِّينَ بِٱللَّهِ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۖ وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَلَعَنَهُمۡ وَأَعَدَّ لَهُمۡ جَهَنَّمَۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرٗا 6وَلِلَّهِ جُنُودُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا7
رسالت پیامبر
8همانا ما تو را ای پیامبر، شاهد و بشارتدهنده و بیمدهنده فرستادیم، 9تا شما به خدا و پیامبرش ایمان بیاورید و او را یاری کنید و بزرگ بدارید و خدا را صبح و شام تسبیح گویید.
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ شَٰهِدٗا وَمُبَشِّرٗا وَنَذِيرٗا 8لِّتُؤۡمِنُواْ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُۚ وَتُسَبِّحُوهُ بُكۡرَةٗ وَأَصِيلًا9
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "اگر خداوند مانند ما نیست، چرا آیه ۱۰ میگوید که او دست دارد؟" همانطور که در سوره ۱۱۲ (اخلاص) اشاره کردیم، ما معتقدیم که خداوند دارای وجه (چهره) و دستهاست، زیرا این صفات در قرآن و در فرمایشات پیامبر (ص) ذکر شدهاند. اما ما نمیدانیم که وجه و دستهای او چگونهاند، زیرا این امور فراتر از تصور ما هستند. باید درک کنیم که خداوند بیهمتاست. او دارای وجه و دستهاست، اما نه مانند ما. به همین ترتیب، ما نیز زندگی، علم و قدرت داریم، اما اینها در مقایسه با حیات ابدی، علم بیپایان و قدرت عظیم او هیچ نیستند.
بیعت زیر درخت
10قطعاً کسانی که با تو بیعت میکنند، در حقیقت با خدا بیعت میکنند. دست خدا بالای دستهای آنهاست. پس هر کس پیمان شکند، تنها به زیان خود شکسته است. و هر کس به آنچه با خدا پیمان بسته وفا کند، به زودی پاداش بزرگی به او خواهد داد.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يُبَايِعُونَكَ إِنَّمَا يُبَايِعُونَ ٱللَّهَ يَدُ ٱللَّهِ فَوۡقَ أَيۡدِيهِمۡۚ فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا يَنكُثُ عَلَىٰ نَفۡسِهِۦۖ وَمَنۡ أَوۡفَىٰ بِمَا عَٰهَدَ عَلَيۡهُ ٱللَّهَ فَسَيُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا10
BACKGROUND STORY
هنگامی که پیامبر تصمیم گرفت برای عمره به مکه برود، همه کسانی را که توانایی سفر داشتند فراخواند تا به او بپیوندند. اما بسیاری از منافقان و اعراب بادیهنشین با ایمان ضعیف، آن دعوت را نادیده گرفتند. آنها با خود گفتند که پیامبر و یارانش حریف مکیان نیستند و به سرعت در هم کوبیده خواهند شد. بعدها، پیامبر و یارانش به سلامت به مدینه بازگشتند. به کسانی که با او بیعت کرده بودند، وعده غنایم آینده داده شد. کسانی که به او نپیوسته بودند، آمدند تا بهانههای دروغین بیاورند، به امید اینکه سهمی از غنایم دریافت کنند. از این رو، آیات ۱۱ تا ۱۵ نازل شد تا به این افراد درسی بیاموزد.
بهانههای واهی برای نرفتن به مکه
11بادیهنشینانی که بازماندند، به تو ای پیامبر خواهند گفت: «اموال و خانوادههایمان ما را مشغول کرد، پس برای ما آمرزش بخواه.» آنان با زبانهایشان چیزی را میگویند که در دلهایشان نیست. بگو: «پس چه کسی میتواند میان شما و خدا حائل شود اگر او بخواهد به شما زیانی برساند یا سودی ببخشد؟ بلکه خداوند به آنچه میکنید کاملاً آگاه است.» 12بلکه شما گمان کردید که پیامبر و مؤمنان هرگز به سوی خانوادههایشان باز نخواهند گشت. و دلهایتان به آن گرایش یافت. و گمان بد به خدا بردید، و از این رو هلاک شدید. 13و هر کس به خدا و پیامبرش ایمان نیاورد، پس ما قطعاً برای کافران آتشی فروزان آماده کردهایم. 14ملک آسمانها و زمین از آن خداست. هر که را بخواهد میآمرزد و هر که را بخواهد عذاب میکند. و خداوند آمرزنده و مهربان است.
سَيَقُولُ لَكَ ٱلۡمُخَلَّفُونَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ شَغَلَتۡنَآ أَمۡوَٰلُنَا وَأَهۡلُونَا فَٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَاۚ يَقُولُونَ بِأَلۡسِنَتِهِم مَّا لَيۡسَ فِي قُلُوبِهِمۡۚ قُلۡ فَمَن يَمۡلِكُ لَكُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيًۡٔا إِنۡ أَرَادَ بِكُمۡ ضَرًّا أَوۡ أَرَادَ بِكُمۡ نَفۡعَۢاۚ بَلۡ كَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرَۢا 11بَلۡ ظَنَنتُمۡ أَن لَّن يَنقَلِبَ ٱلرَّسُولُ وَٱلۡمُؤۡمِنُونَ إِلَىٰٓ أَهۡلِيهِمۡ أَبَدٗا وَزُيِّنَ ذَٰلِكَ فِي قُلُوبِكُمۡ وَظَنَنتُمۡ ظَنَّ ٱلسَّوۡءِ وَكُنتُمۡ قَوۡمَۢا بُورٗا 12وَمَن لَّمۡ يُؤۡمِنۢ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ فَإِنَّآ أَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ سَعِيرٗا 13وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمٗا14
سهمبندی غنایم جنگی
15به زودی کسانی که بازماندند، هنگامی که شما (مؤمنان) برای به دست آوردن غنائم حرکت میکنید، خواهند گفت: «اجازه دهید با شما بیاییم.» آنان میخواهند کلام الله را تغییر دهند. بگو، ای پیامبر، «شما با ما نخواهید آمد. این همان چیزی است که الله پیش از این فرموده است.» پس خواهند گفت: «نه، شما فقط به ما حسادت میورزید!» حقیقت این است که آنان جز اندکی نمیفهمند.
سَيَقُولُ ٱلۡمُخَلَّفُونَ إِذَا ٱنطَلَقۡتُمۡ إِلَىٰ مَغَانِمَ لِتَأۡخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعۡكُمۡۖ يُرِيدُونَ أَن يُبَدِّلُواْ كَلَٰمَ ٱللَّهِۚ قُل لَّن تَتَّبِعُونَا كَذَٰلِكُمۡ قَالَ ٱللَّهُ مِن قَبۡلُۖ فَسَيَقُولُونَ بَلۡ تَحۡسُدُونَنَاۚ بَلۡ كَانُواْ لَا يَفۡقَهُونَ إِلَّا قَلِيلٗا15
فرصت دوباره
16بگو به اعراب بادیهنشین که بازماندند: «روزی فراخوانده خواهید شد برای جنگ با قومی نیرومند، که با آنها خواهید جنگید مگر آنکه تسلیم شوند. پس اگر اطاعت کنید، الله پاداشی نیکو به شما خواهد داد. و اگر روی بگردانید، همانگونه که پیش از این روی گرداندید، او شما را به عذابی دردناک دچار خواهد کرد.»
قُل لِّلۡمُخَلَّفِينَ مِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ سَتُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ قَوۡمٍ أُوْلِي بَأۡسٖ شَدِيدٖ تُقَٰتِلُونَهُمۡ أَوۡ يُسۡلِمُونَۖ فَإِن تُطِيعُواْ يُؤۡتِكُمُ ٱللَّهُ أَجۡرًا حَسَنٗاۖ وَإِن تَتَوَلَّوۡاْ كَمَا تَوَلَّيۡتُم مِّن قَبۡلُ يُعَذِّبۡكُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا16
کسانی که تکلیف جنگیدن ندارند
17حرجی نیست بر نابینا و لنگ و بیمار. و هر کس اطاعت کند خدا و رسولش را، او را داخل باغهایی کند که از زیر آن نهرها جاری است. و هر کس روی برگرداند، او را به عذابی دردناک گرفتار سازد.
لَّيۡسَ عَلَى ٱلۡأَعۡمَىٰ حَرَجٞ وَلَا عَلَى ٱلۡأَعۡرَجِ حَرَجٞ وَلَا عَلَى ٱلۡمَرِيضِ حَرَجٞۗ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدۡخِلۡهُ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۖ وَمَن يَتَوَلَّ يُعَذِّبۡهُ عَذَابًا أَلِيمٗا17
پیمان مؤمنان
18همانا خداوند از مؤمنان خشنود گشت هنگامی که زیر درخت با تو ای پیامبر بیعت کردند. او آنچه در دلهایشان بود میدانست، پس سکینه را بر آنان فرو فرستاد و آنان را به فتحی قریب پاداش داد. 19تا غنایم بسیاری را به دست آورند. و خداوند همواره عزیز و حکیم است. 20خداوند به شما مؤمنان غنایم فراوان دیگری را وعده داده است، پس این صلح را برای شما تعجیل فرمود. و دست مردم را از شما بازداشت تا آیتی برای مؤمنان باشد و تا شما را به صراط مستقیم رهنمون شود. 21و غنایم دیگری نیز هست که هنوز به آنها دست نیافتهاید، ولی خداوند آنها را برای شما حفظ کرده است. و خداوند همواره بر هر چیزی تواناست.
لَّقَدۡ رَضِيَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ يُبَايِعُونَكَ تَحۡتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيۡهِمۡ وَأَثَٰبَهُمۡ فَتۡحٗا قَرِيبٗا 18وَمَغَانِمَ كَثِيرَةٗ يَأۡخُذُونَهَاۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمٗا 19وَعَدَكُمُ ٱللَّهُ مَغَانِمَ كَثِيرَةٗ تَأۡخُذُونَهَا فَعَجَّلَ لَكُمۡ هَٰذِهِۦ وَكَفَّ أَيۡدِيَ ٱلنَّاسِ عَنكُمۡ وَلِتَكُونَ ءَايَةٗ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ وَيَهۡدِيَكُمۡ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا 20وَأُخۡرَىٰ لَمۡ تَقۡدِرُواْ عَلَيۡهَا قَدۡ أَحَاطَ ٱللَّهُ بِهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٗا21
مؤمنان رستگار خواهند شد
22اگر کافران با شما بجنگند، قطعاً پشت خواهند کرد. سپس هرگز هیچ ولیّ و یاوری نخواهند یافت. 23این سنت الله است که از پیش بوده است. و هرگز در سنت الله تغییری نخواهی یافت.
وَلَوۡ قَٰتَلَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوَلَّوُاْ ٱلۡأَدۡبَٰرَ ثُمَّ لَا يَجِدُونَ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرٗا 22سُنَّةَ ٱللَّهِ ٱلَّتِي قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلُۖ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ ٱللَّهِ تَبۡدِيلٗا23
BACKGROUND STORY
در این فراز، خداوند بتپرستان را به دلیل تکبرشان، جلوگیری از زیارت کعبه توسط پیامبر و یارانش (که حتی پیش از اسلام نیز بسیار شرمآور بود)، و ممانعت از رسیدن حیوانات قربانی (که مسلمانان پس از عمره به عنوان قربانی تقدیم میکنند) به مقصدشان، سرزنش میکند.
حکمتِ نهفته در پیمان صلح
24اوست که دستهای آنان را از شما و دستهای شما را از آنان در وادی حُدَیبیه، نزدیک مکه، بازداشت، پس از آنکه شما را بر گروهی از آنان پیروز گردانید. و خداوند به آنچه میکنید بیناست. 25آنان کسانی هستند که کفر ورزیدند و شما را از مسجدالحرام بازداشتند و نگذاشتند هدی به محل خود برسد. و اگر مردان و زنان باایمانی نبودند که شما آنان را نمیشناختید، و بیم آن نمیرفت که ناخواسته آنان را پایمال کنید و سپس به خاطر آنان دچار گناه شوید، (ما به شما اجازه ورود به مکه را میدادیم). این (چنین شد) تا خداوند هر که را بخواهد در رحمت خود وارد کند. اگر مؤمنان (مذکور) از آنان جدا میشدند، قطعاً کافران را در آنجا به عذابی دردناک دچار میساختیم.
وَهُوَ ٱلَّذِي كَفَّ أَيۡدِيَهُمۡ عَنكُمۡ وَأَيۡدِيَكُمۡ عَنۡهُم بِبَطۡنِ مَكَّةَ مِنۢ بَعۡدِ أَنۡ أَظۡفَرَكُمۡ عَلَيۡهِمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرًا 24هُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّوكُمۡ عَنِ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَٱلۡهَدۡيَ مَعۡكُوفًا أَن يَبۡلُغَ مَحِلَّهُۥۚ وَلَوۡلَا رِجَالٞ مُّؤۡمِنُونَ وَنِسَآءٞ مُّؤۡمِنَٰتٞ لَّمۡ تَعۡلَمُوهُمۡ أَن تَطَُٔوهُمۡ فَتُصِيبَكُم مِّنۡهُم مَّعَرَّةُۢ بِغَيۡرِ عِلۡمٖۖ لِّيُدۡخِلَ ٱللَّهُ فِي رَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۚ لَوۡ تَزَيَّلُواْ لَعَذَّبۡنَا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابًا أَلِيمًا25
تکبر مکی
26هنگامی که کافران در دلهای خود حمیت جاهلیت را جای دادند، آنگاه خداوند سکینه خود را بر پیامبرش و بر مؤمنان نازل فرمود، و آنان را به کلمه تقوا ملزم ساخت، در حالی که آنان سزاوارتر و اهل آن بودند. و خداوند به همه چیز داناست.
إِذۡ جَعَلَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ ٱللَّهُ سَكِينَتَهُۥ عَلَىٰ رَسُولِهِۦ وَعَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ وَأَلۡزَمَهُمۡ كَلِمَةَ ٱلتَّقۡوَىٰ وَكَانُوٓاْ أَحَقَّ بِهَا وَأَهۡلَهَاۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا26
BACKGROUND STORY
پیش از صلح حدیبیه، پیامبر خوابی دیدند که ایشان و یارانشان با آرامش وارد مسجدالحرام میشوند و سرهای خود را میتراشند (که پس از عمره انجام میشود). وقتی این را به یارانشان گفتند، آنان بسیار هیجانزده شدند. اما وقتی مشرکان مانع از انجام عمره توسط آنان شدند، یاران بسیار ناامید گشتند. برخی منافقان شروع به گفتن کردند: «این چه وضعی است؟ نه سری تراشیده شد و نه وارد مسجدالحرام شدیم!» عمر خواب پیامبر را به ایشان یادآوری کرد و پیامبر فرمودند: «آیا گفتم که امسال خواهد بود؟» عمر گفت: «خیر!» سپس پیامبر به او فرمودند که قطعاً این کار را انجام خواهند داد، انشاءالله.
خواب پیامبر
27خداوند قطعاً رؤیای پیامبرش را به حقیقت خواهد پیوست: انشاءالله، شما حتماً وارد مسجدالحرام خواهید شد، در امنیت - برخی با سرهای تراشیده و برخی با موهای کوتاه کرده - بدون هیچ ترسی. او میدانست آنچه را که شما نمیدانستید، پس پیش از آن، این فتح بزرگ را نصیب شما کرد. 48اوست کسی که رسول خود را با هدایت و دین حق فرستاد تا آن را بر تمام ادیان پیروز گرداند. و خداوند برای گواهی کافی است.
لَّقَدۡ صَدَقَ ٱللَّهُ رَسُولَهُ ٱلرُّءۡيَا بِٱلۡحَقِّۖ لَتَدۡخُلُنَّ ٱلۡمَسۡجِدَ ٱلۡحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمۡ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَۖ فَعَلِمَ مَا لَمۡ تَعۡلَمُواْ فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتۡحٗا قَرِيبًا 2748
BACKGROUND STORY
آیه زیر (۴۸:۲۹) این حقیقت را تأیید میکند که محمد رسول خداست، حتی اگر بتپرستان او را به چالش بکشند و مورد سؤال قرار دهند. خداوند همیشه او را حمایت خواهد کرد. خداوند بهترین مردم را برگزید تا صحابه (یاران) او باشند. آنها در تورات موسی اینگونه توصیف شدهاند که در برابر دشمنانشان سرسخت، اما با یکدیگر مهربان هستند. آنها در نماز (صلاة) سر فرود میآورند، به امید خشنودی خداوند. چهرههایشان از نماز روشن است. مثال جامعه مسلمانان در انجیل عیسی مانند یک دانه واحد است که به گیاهی تبدیل میشود (مانند پیامبر)، سپس شاخههایی از آن بیرون میآید (مانند خدیجه، ابوبکر، عمر، عثمان، علی، بلال و سلمان)، سپس گیاه روز به روز رشد میکند و بزرگ و قوی میشود. من و شما بخشی از این درخت بزرگ با تقریباً ۲ میلیارد نفر هستیم.
WORDS OF WISDOM
صحابی کسی است که حداقل یک بار پیامبر را ملاقات کرده باشد، در زمان حیات پیامبر اسلام را پذیرفته باشد و مسلمان از دنیا رفته باشد. صحابه بهترین نسل در میان مسلمانان هستند، همانطور که پیامبر در حدیثی میفرمایند. آنها پیامبر را دیدند. آنها با او زندگی کردند. آنها پشت سر او نماز خواندند. آنها سخنان او را شنیدند. آنها به تلاوت قرآن او گوش فرا دادند. آنها با او سفر کردند. آنها او را یاری کردند. آنها از پیام او دفاع کردند. آنها اسلام را به بسیاری از کشورها بردند. آنها پس از او قرآن و آموزههای اسلام را گسترش دادند. برای گرامیداشت میراث آنها، ما باید آنها را دوست بداریم، از الگوی آنها پیروی کنیم، از اسلام حمایت کنیم و به دیگران درباره این دین زیبا بیاموزیم.
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "اگر صحابه بهترین نسل مسلمانان هستند، چگونه است که برخی از آنها با یکدیگر اختلاف نظر پیدا کردند و حتی جنگیدند؟" برای پاسخ به این پرسش خوب، به نکات زیر توجه کنید: ما نمیتوانیم نیت یا صداقت آنها را زیر سؤال ببریم، زیرا در سطح ایمان آنها نیستیم. همانطور که قبلاً اشاره کردیم، پیامبر فرمودند که یاران ایشان بهترینها در تاریخ اسلام هستند. در نهایت، صحابه انسانهای بزرگی بودند، نه فرشته. آنها بهترینها را برای امت مسلمان میخواستند. تصمیمات دشواری باید گرفته میشد و اختلاف نظرها پیش آمد. برخی درست عمل کردند و برخی اشتباه. خداوند داور آنها خواهد بود، نه ما. او قبلاً در قرآن (۹:۱۰۰) فرموده است که از آنها راضی است و بهشت را برایشان آماده کرده است. یهودیان به یاران موسی احترام میگذارند. مسیحیان به یاران عیسی احترام میگذارند. ما باید یاران محمد (ص) را حتی بیشتر دوست داشته و به آنها احترام بگذاریم. اختلاف نظر میان برخی از صحابه، دلیل دیگری بر پیامبری محمد (ص) است. ایشان به یاران خود هشدار دادند که این اختلافات پس از وفاتشان رخ خواهد داد و بهترین راه حل را به آنها گفتند. بخشی از آیه ۲۹ که میفرماید "مؤمنان با کافران سرسخت هستند"، به بتپرستان و دیگر دشمنانی اشاره دارد که به دلیل ایمانشان با مسلمانان در جنگ بودند. در غیر این صورت، اسلام مسلمانان را به مهربانی و انصاف با غیرمسلمانان صلحجو تشویق میکند، همانطور که خداوند در آیات ۶۰:۸-۹ دستور داده است. روزی پیامبر با یاران خود بودند. ایشان به آنها فرمودند: "ای کاش میتوانستم برادران و خواهران ایمانیام را ببینم!" آنها پرسیدند: "آیا ما برادران و خواهران ایمانی شما نیستیم؟" ایشان پاسخ دادند: "شما یاران من هستید. برادران و خواهران ایمانی ما بعداً خواهند آمد. آنها بدون دیدن من به من ایمان میآورند." سپس از ایشان پرسیده شد که چگونه آنها را در روز قیامت میشناسند؟ ایشان فرمودند: "آنها با نورانیت بر چهرههایشان از وضو (که برای نماز خود را پاکیزه میکنند) خواهند آمد."
SIDE STORY
آیه ۲۹ برای من اهمیت ویژهای دارد.
توصیف مؤمنان در تورات و انجیل
29محمد رسول خداست؛ و کسانی که با اویند، بر کافران سختگیرند و با یکدیگر مهربانند. آنها را در رکوع و سجود میبینی که فضل و رضوان خدا را میطلبند. نشانه آنها بر چهرههایشان از اثر سجده است. این توصیف آنها در تورات است. و مَثَل آنها در انجیل، چون بذری است که جوانه خود را برآورد و آن را قوی سازد. سپس ستبر گردد و بر ساقه خود بایستد و کشاورزان را به شگفتی آورد، تا کافران را به خشم آورد. خدا به کسانی از آنها که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، آمرزش و پاداشی بزرگ وعده داده است.
مُّحَمَّدٞ رَّسُولُ ٱللَّهِۚ وَٱلَّذِينَ مَعَهُۥٓ أَشِدَّآءُ عَلَى ٱلۡكُفَّارِ رُحَمَآءُ بَيۡنَهُمۡۖ تَرَىٰهُمۡ رُكَّعٗا سُجَّدٗا يَبۡتَغُونَ فَضۡلٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَرِضۡوَٰنٗاۖ سِيمَاهُمۡ فِي وُجُوهِهِم مِّنۡ أَثَرِ ٱلسُّجُودِۚ ذَٰلِكَ مَثَلُهُمۡ فِي ٱلتَّوۡرَىٰةِۚ وَمَثَلُهُمۡ فِي ٱلۡإِنجِيلِ كَزَرۡعٍ أَخۡرَجَ شَطَۡٔهُۥ فََٔازَرَهُۥ فَٱسۡتَغۡلَظَ فَٱسۡتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِۦ يُعۡجِبُ ٱلزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ ٱلۡكُفَّارَۗ وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ مِنۡهُم مَّغۡفِرَةٗ وَأَجۡرًا عَظِيمَۢا29