کهف

1ستایش از آن خداست که کتاب را بر بنده خود فرو فرستاد و هیچ کژی در آن قرار نداد، 2آن را راست و استوار گردانید تا از جانب خود به عذابی سخت بیم دهد و مؤمنانی را که کارهای شایسته انجام می‌دهند مژده دهد که پاداشی نیکو خواهند داشت، 3که در آن جاودانه خواهند ماند؛ 4و بیم دهد کسانی را که می‌گویند خداوند فرزندی برگزیده است. 5آنان را به این (سخن) هیچ دانشی نیست و نه پدرانشان را. چه سخن بزرگی که از دهانشان بیرون می‌آید! آنان جز دروغی نمی‌گویند.

6آیا می‌خواهی خود را از غصه هلاک کنی چون به این پیام ایمان نمی‌آورند؟ 7ما آنچه را که بر روی زمین است، زینت آن قرار دادیم تا بیازماییم کدام یک از آنها در عمل نیکوترند. 8و در نهایت، ما هر آنچه را که بر روی آن است به خاکی هموار و بی‌حاصل تبدیل خواهیم کرد.

9آیا گمان می‌کنی ای پیامبر که اصحاب کهف و رقیم (که داستانشان در آن بود) تنها از آیات شگفت‌انگیز ما بودند؟ 10هنگامی که آن جوانان به غار پناه بردند و گفتند: پروردگارا! از جانب خود رحمتی بر ما عطا فرما و راهی نیکو برای ما از این دشواری فراهم آور. 11پس ما آنها را در غار به خوابی عمیق فرو بردیم برای سالیان دراز، 12سپس آنها را برانگیختیم تا بدانیم کدام یک از دو گروه، مدت اقامتشان را بهتر حساب می‌کند.

13ما داستانشان را به حق بر تو می‌خوانیم. آنان جوانانی بودند که به پروردگارشان ایمان آوردند و ما بر هدایتشان افزودیم. 14و دلهایشان را استوار ساختیم هنگامی که برخاستند و گفتند: «پروردگار ما، پروردگار آسمان‌ها و زمین است. ما هرگز جز او معبودی را نمی‌خوانیم، که در این صورت سخنی بس گزاف گفته‌ایم.» 15سپس (به یکدیگر) گفتند: «این قوم ما، معبودانی جز او برگزیده‌اند. چرا دلیل روشنی بر (حقانیت) آنها نمی‌آورند؟ پس چه کسی ستمکارتر است از آن کس که بر خدا دروغ می‌بندد؟» 16و چون از آنان و آنچه جز خدا می‌پرستند، کناره‌گیری کردید، به غار پناه برید. پروردگارتان رحمت خود را بر شما می‌گستراند و برای شما در کارتان گشایشی فراهم می‌آورد.»

17و خورشید را می‌دیدی که هنگام طلوع، از غارشان به سمت راست متمایل می‌شد و هنگام غروب، از آنان به سمت چپ می‌گذشت، در حالی که آنان در گشادی آن (غار) قرار داشتند. این از آیات خداست. هر کس را خدا هدایت کند، او هدایت یافته است؛ و هر کس را که گمراه سازد، هرگز راهنمایی برای او نخواهی یافت که راهش را نشان دهد. 18و می‌پنداشتی که بیدارند، در حالی که خفته بودند. و ما آنان را به راست و چپ می‌گرداندیم، در حالی که سگشان دو دستش را بر آستانه (غار) دراز کرده بود. اگر به آنان می‌نگریستی، قطعاً از آنان می‌گریختی، در حالی که از ترس و وحشت لبریز بودی.

19و بدین گونه بیدارشان کردیم تا از یکدیگر بپرسند. یکی از آنان گفت: «چقدر درنگ کردید؟» گفتند: «یک روز یا پاره‌ای از روز.» گفتند: «پروردگارتان بهتر می‌داند که چقدر درنگ کرده‌اید. پس یکی از خودتان را با این سکه‌های نقره به شهر بفرستید و ببیند کدامشان غذای پاکیزه‌تر دارد و از آن برایتان بیاورد تا بخورید. و باید بسیار محتاط باشد و مبادا کسی را از حال شما آگاه کند.» 20اگر از حال شما آگاه شوند، شما را سنگسار می‌کنند یا به آیین خود بازمی‌گردانند، و در آن صورت هرگز رستگار نخواهید شد.»

21و بدین گونه آنان را آشکار ساختیم تا مردمشان بدانند که وعده خدا (برای زنده کردن مردگان) حق است و در (فرا رسیدن) ساعت (قیامت) هیچ شکی نیست. هنگامی که در کارشان (درباره اصحاب کهف) با یکدیگر به نزاع پرداختند، گروهی گفتند: «بر فرازشان بنایی بسازید. پروردگارشان به حالشان داناتر است.» اما کسانی که بر کارشان غالب شدند، گفتند: «ما بر روی آنها مسجدی خواهیم ساخت.»

22برخی خواهند گفت: «آنها سه نفر بودند و سگشان چهارمی بود.» و برخی دیگر خواهند گفت: «پنج نفر بودند و سگشان ششمی بود.» - تنها به گمان و تخمین - و گروهی دیگر خواهند گفت: «هفت نفر بودند و سگشان هشتمی بود.» بگو: «پروردگار من به تعداد دقیق آنها آگاه‌تر است؛ جز عده کمی، کسی از آن آگاه نیست.» پس درباره آنها جز با علم و آگاهی مجادله مکن، و از هیچ یک از مجادله‌کنندگان درباره آنها (چیزی) مپرس.

23اگر قصد انجام کاری را داری، نگو 'من فردا حتماً این کار را انجام می‌دهم' 24بدون اینکه بگویی 'ان‌شاءالله'. ولی اگر فراموش کردی، پروردگارت را به یاد آور و بگو: 'امیدوارم پروردگارم مرا به آنچه به صواب نزدیک‌تر است، هدایت کند.'

25آنها سیصد سال به علاوه نُه سال در غارشان درنگ کرده بودند. 26بگو، ای پیامبر، خداوند داناتر است به اینکه چقدر درنگ کردند. غیب آسمان‌ها و زمین از آن اوست. چه بینا و شنواست! آنان را جز او هیچ سرپرستی نیست، و هیچ‌کس را در فرمانروایی‌اش شریک نمی‌سازد.

27تلاوت کن آنچه را که از کتاب پروردگارت بر تو نازل شده است. هیچ کس نمی‌تواند کلمات او را تغییر دهد. و هرگز جز او پناهگاهی نخواهی یافت. 28خود را با کسانی شکیبا کن که پروردگارشان را صبح و شام می‌خوانند و رضایت او را می‌جویند. و چشمانت را از ایشان برنگردان، در حالی که زینت زندگی دنیا را می‌خواهی. و از کسانی که قلبشان را از یاد خود غافل ساخته‌ایم، اطاعت مکن؛ کسانی که از هوای نفس خود پیروی می‌کنند و کارشان به افراط کشیده شده است.

29و بگو: «ای پیامبر، این حق از جانب پروردگار شماست. پس هر کس می‌خواهد ایمان بیاورد و هر کس می‌خواهد کفر ورزد.» ما برای ستمکاران آتشی آماده کرده‌ایم که دیوارهایش آنان را از هر سو در بر می‌گیرد. و چون فریاد کمک سر دهند، با آبی همچون فلز گداخته به دادشان می‌رسند که چهره‌ها را بریان می‌کند. چه بد نوشیدنی‌ای! و چه بد جایگاهی برای استراحت!

30و اما کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، ما هرگز پاداش نیکوکاران را ضایع نخواهیم کرد. 31برای آنها باغ‌های عدن است که رودها از زیرشان جاری است. در آنجا با دستبندهای طلا آراسته می‌شوند و لباس‌های سبز از حریر و دیبا می‌پوشند، در حالی که بر تخت‌های آراسته تکیه زده‌اند. چه پاداش نیکویی! و چه جایگاه خوبی برای آرامش!

32برایشان ای پیامبر مثالی بزن از دو مرد. به یکی از آن دو (که کافر بود) دو باغ انگور دادیم که اطراف آن را با درختان خرما پوشانده بودیم و میان آن دو را کشتزار قرار داده بودیم. 33هر دو باغ میوه خود را به تمام و کمال می‌دادند و هیچ کمبودی نداشتند. و میان آن دو نهری روان ساختیم. 34و او مال و اموال دیگری نیز داشت. پس در حالی که با همنشینش سخن می‌گفت، به او که فقیر بود، فخر فروخت و گفت: «من از تو ثروت و نفرات بیشتری دارم.» 35و او وارد باغ خود شد، در حالی که به خود ستم می‌کرد، و گفت: «گمان نمی‌کنم هرگز این (باغ) نابود شود.» 36و گمان نمی‌کنم ساعت (قیامت) هرگز برپا شود. و اگر (به فرض) به سوی پروردگارم بازگردانده شوم، قطعاً چیزی بهتر از اینها خواهم یافت.»

37رفیق مؤمنش در حالی که با او گفتگو می‌کرد، پاسخ داد: «چگونه انکار می‌کنی کسی را که تو را از خاک آفرید، سپس از نطفه‌ای تو را ساخت، سپس تو را به صورت مردی درآورد؟» 38اما من: او الله است، پروردگار من، و هرگز کسی را شریک پروردگارم قرار نمی‌دهم. 39ای کاش هنگامی که وارد باغت شدی، می‌گفتی: «ماشاءالله! لا قوة الا بالله!» با اینکه می‌بینی من از تو مال و فرزند کمتری دارم، 40شاید پروردگارم به من چیزی بهتر از باغ تو بدهد، و بر آن صاعقه‌ای از آسمان فرو فرستد، و آن را به زمینی لغزنده و بی‌حاصل تبدیل کند، 41یا آب آن در زمین فرو رود، و دیگر هرگز نتوانی به آن دسترسی پیدا کنی.

42تمام محصولش یکسره از بین رفت. و او دست‌هایش را [از شدت پشیمانی] بر آنچه در آن [باغ] هزینه کرده بود، می‌مالید. و در حالی که همه آن [باغ] ویران شده بود، گفت: «ای کاش هرگز کسی را شریک پروردگارم قرار نداده بودم!» 43او هیچ گروهی نداشت که او را در برابر الله یاری کند، و خودش نیز نتوانست به خود کمک کند. 44در این هنگام، یاری تنها از جانب الله، پروردگار برحق است. او بهترین پاداش و بهترین عاقبت را دارد.

45و برایشان مثالی از زندگی دنیا بزن؛ مانند گیاهان زمین است که با آبی که از آسمان فرو می‌فرستیم، سرسبز و شاداب می‌شوند، سپس به زودی خاشاک می‌شوند و باد آنها را به هر سو می‌برد. و خداوند بر هر چیزی تواناست. 46مال و فرزندان زینت زندگی دنیا هستند، ولی اعمال صالح پایدار، نزد پروردگارت از نظر پاداش و امید بسیار بهترند.

47و روزی را که کوه‌ها را به حرکت درآوریم و زمین را آشکار بینی، و همه مردم را گرد آوریم و هیچ یک را فرو نگذاریم. 48و در برابر پروردگارت صف‌صف عرضه شوند، [و به آنان گفته شود:] «همانا شما تنها به سوی ما بازگشتید، همان گونه که شما را نخستین بار آفریدیم، در حالی که گمان می‌کردید هرگز برای بازگشت شما وعده‌گاهی قرار نخواهیم داد.» 49و کتاب [اعمال] نهاده شود، پس مجرمان را بینی که از آنچه در آن است ترسان و هراسانند و گویند: «ای وای بر ما! این چه کتابی است که هیچ گناه کوچک و بزرگی را فرو نگذاشته، مگر آنکه آن را ثبت کرده است؟» و هر آنچه را انجام داده‌اند، حاضر یابند. و پروردگار تو به هیچ کس ستم نمی‌کند.

50و (به یاد آورید) هنگامی که به فرشتگان گفتیم: «برای آدم سجده کنید!» پس همه سجده کردند جز ابلیس که از جنیان بود و از فرمان پروردگارش سرپیچی کرد. آیا با این حال، او و فرزندانش را به جای من، اولیای خود برمی‌گزینید، در حالی که دشمن شما هستند؟! چه بد جایگزینی است برای ستمکاران! 51من هرگز آنها را برای گواهی بر آفرینش آسمان‌ها و زمین و حتی بر آفرینش خودشان فرا نخواندم. و هرگز گمراه‌کنندگان را دستیار خود نمی‌گیرم. 52و (به یاد آور) روزی را که (خداوند) می‌گوید: «شریکانی را که برای من می‌پنداشتید، بخوانید!» پس آنها را می‌خوانند، ولی پاسخی به آنان نمی‌دهند. و ما میانشان پرتگاهی قرار می‌دهیم. 53و مجرمان آتش را می‌بینند و یقین می‌کنند که در آن سقوط خواهند کرد و هیچ راه فراری از آن نمی‌یابند.

54ما در این قرآن برای مردم از هر گونه مثلی آوردیم، ولی انسان بیش از هر چیز اهل مجادله است. 55و چیزی مردم را از ایمان آوردن باز نمی‌دارد، هنگامی که هدایت به سوی آنان می‌آید و از طلب آمرزش پروردگارشان، مگر اینکه سنت (سرنوشت) پیشینیان به آنان برسد یا عذاب را رو در رو ببینند. 56ما پیامبران را نفرستادیم مگر برای بشارت دادن و انذار کردن. ولی کافران با باطل مجادله می‌کنند تا حق را با آن باطل کنند و آیات و هشدارهای مرا به تمسخر می‌گیرند. 57و چه کسی ستمکارتر است از آن کس که آیات پروردگارش به او یادآوری شود، سپس از آنها روی برگرداند و آنچه را که دست‌هایش پیش فرستاده فراموش کند؟ ما بر دل‌هایشان پرده افکنده‌ایم تا آن را نفهمند و گوش‌هایشان را سنگین کرده‌ایم. و اگر آنها را به سوی هدایت بخوانی، هرگز هدایت نخواهند شد.

58پروردگار تو بسیار آمرزنده و مهربان است. اگر می‌خواست آنان را بی‌درنگ به سبب اعمالشان مجازات کند، کیفرشان را تسریع می‌کرد. اما برای آنان میعادی است که هرگز از آن گریزی نخواهند داشت. 59اینها آن قریه‌هایی هستند که ما هلاکشان کردیم هنگامی که ستم می‌کردند و برای هلاکتشان میعادی مقرر کرده بودیم.

60و (به یاد آور) هنگامی که موسی به جوان همراهش گفت: «من پیوسته می‌روم تا به مجمع البحرین برسم، هرچند سالیان دراز (یا ده‌ها سال) راه بروم.» 61اما هنگامی که به آنجا رسیدند، ماهی خود را فراموش کردند و آن (ماهی) راه خود را در دریا باز کرد و رفت. 62هنگامی که از آنجا فراتر رفتند، (موسی) به شاگردش گفت: «غذای ما را بیاور! ما از این سفرمان به راستی خسته شده‌ایم.» 63او پاسخ داد: «آیا به یاد داری هنگامی که کنار صخره استراحت کردیم؟ آن زمان بود که من ماهی را فراموش کردم. و هیچ کس جز شیطان مرا از یادآوری آن باز نداشت. و ماهی به طرز شگفت‌انگیزی راه خود را در دریا باز کرد و رفت.» 64موسی پاسخ داد: «این همان چیزی است که ما به دنبالش بودیم.» پس آنها بازگشتند و ردپای خود را دنبال کردند.

65آنجا بنده‌ای از بندگان ما را یافتند که از جانب ما رحمتی به او عطا شده بود و از علم لدنی خود به او آموخته بودیم. 66موسی به او گفت: «آیا اجازه می‌دهی از تو پیروی کنم تا از آنچه به تو از رشد و هدایت آموخته شده است، به من بیاموزی؟» 67او پاسخ داد: «تو هرگز نمی‌توانی با من صبر کنی.» 68«و چگونه می‌توانی بر چیزی که به آن آگاهی نداری، صبر کنی؟» 69موسی قول داد: «ان‌شاءالله مرا صبور خواهی یافت و هیچ فرمانی از تو را نافرمانی نخواهم کرد.» 70او پاسخ داد: «پس اگر از من پیروی می‌کنی، در مورد هیچ چیز از من سؤال نکن تا زمانی که خودم آن را برایت روشن کنم.»

71پس رفتند تا سوار کشتی شدند، و آن مرد در آن سوراخی کرد. موسی اعتراض کرد: «آیا این کار را کردی تا اهلش را غرق کنی؟ به راستی کار بسیار زشتی کردی!» 72او پاسخ داد: «آیا نگفتم که تو نمی‌توانی با من صبر کنی؟» 73موسی گفت: «مرا به خاطر فراموشی‌ام ببخش، و بر من سخت نگیر.»

74سپس رفتند تا به پسری برخوردند و آن مرد او را کشت. موسی گفت: «آیا نفس زکیه‌ای را کشتی که کسی را نکشته بود؟ به راستی کار بسیار ناپسندی انجام دادی!» 75او پاسخ داد: «آیا به تو نگفتم که تو هرگز نمی‌توانی با من صبر کنی؟» 76موسی گفت: «اگر بعد از این درباره چیزی از تو سؤال کردم، دیگر مرا با خود همراه مکن، زیرا در آن صورت بهانه کافی به دستت داده‌ام.»

77آنگاه رفتند تا به اهل قریه‌ای رسیدند. از آنها طعام خواستند، ولی مردم از مهمان‌نوازی‌شان سر باز زدند. در آنجا دیواری یافتند که نزدیک بود فرو ریزد، پس آن مرد آن را برپا داشت. موسی گفت: «اگر می‌خواستی، می‌توانستی در برابر آن مزدی بگیری.» 78گفت: «این همان جدایی میان من و توست! به زودی تو را از تأویل آنچه نتوانستی بر آن صبر کنی، باخبر خواهم ساخت.»

79و اما کشتی، متعلق به چند نفر مسکین بود که در دریا کار می‌کردند. پس خواستم آن را معیوب کنم، زیرا پادشاهی ستمگر در پیش روی آنها بود که هر کشتی سالمی را به زور می‌گرفت. 80و اما آن پسر، پدر و مادرش مؤمن بودند، و ما ترسیدیم که او آنها را به سرکشی و کفر وادار کند. 81پس امیدوار بودیم که پروردگارشان فرزندی بهتر و پاک‌تر از او به جای او به آنها بدهد. 82و اما دیوار، متعلق به دو پسر یتیم در شهر بود و زیر آن گنجی از آنِ آنها بود، و پدرشان مرد صالحی بود. پس پروردگار تو خواست که آنها به بلوغ برسند و گنج خود را بیرون آورند، این رحمتی از جانب پروردگار تو بود. و من این کار را از پیش خود انجام ندادم. این بود تأویل آنچه نتوانستی بر آن صبر کنی.

83از تو ای پیامبر درباره ذوالقرنین می‌پرسند. بگو: من از داستان او چیزی برایتان خواهم گفت. 84ما او را در زمین قدرت دادیم و از هر چیزی راهی به او دادیم.

85پس راهی را در پیش گرفت، 86تا به غروبگاه خورشید رسید. به نظرش آمد که خورشید در چشمه‌ای گل‌آلود غروب می‌کند. در آنجا قومی را یافت. به او وحی کردیم: «ای ذوالقرنین! یا آنها را عذاب کن یا با آنها به نیکی رفتار کن.» 87گفت: «اما کسانی که ظلم می‌کنند، آنها را عذاب خواهیم داد، سپس به پروردگارشان بازگردانده می‌شوند و او آنها را به عذابی سخت گرفتار خواهد کرد.» 88و اما کسانی که ایمان آورند و عمل صالح انجام دهند، برای آنها پاداشی نیکو خواهد بود و در کارشان برایشان آسانی فراهم خواهیم کرد.

89سپس راهی دیگر را پیمود. 90تا به مطلع خورشید رسید. آن را یافت که بر قومی طلوع می‌کند که برایشان در برابر آن پوششی قرار نداده بودیم! 91چنین بود. و ما به یقین از همه احوال او آگاه بودیم.

92سپس او راه سوم را در پیش گرفت. 93تا به میان دو کوه رسید. در آنجا قومی را یافت که تقریباً هیچ سخنی را نمی‌فهمیدند. 94گفتند: «ای ذوالقرنین! یأجوج و مأجوج در زمین فساد می‌کنند. آیا می‌توانیم مزدی برایت قرار دهیم تا میان ما و آنها سدی بسازی؟» 95او گفت: «آنچه پروردگارم به من بخشیده بهتر است. اما مرا با نیرو یاری کنید تا میان شما و آنها سدی بسازم.» 96«قطعات آهن برایم بیاورید!» تا آنگاه که میان دو کوه را پر کرد، گفت: «بدمید!» وقتی آهن گداخته شد، گفت: «قطر مذاب برایم بیاورید تا بر آن بریزم.» 97و بدین ترتیب، دشمنان نتوانستند از آن بالا روند یا در آن نقب زنند. 98او فرمود: «این رحمتی از پروردگار من است. اما هنگامی که وعده پروردگارم فرا رسد، این سد را با خاک یکسان خواهد کرد. و وعده پروردگارم همواره حق است.» 99در آن روز، ما آنان را رها می‌کنیم تا بر یکدیگر موج زنند. سپس در صور دمیده خواهد شد، و همه را گرد هم خواهیم آورد.

100در آن روز، جهنم را آشکارا بر کافران عرضه خواهیم کرد. 101کسانی که از ذکر من رویگردان شدند و تاب شنیدن حق را نداشتند. 102آیا کسانی که کفر ورزیدند گمان می‌کنند می‌توانند بندگان مؤمن مرا به جای من اولیا بگیرند؟ ما قطعاً جهنم را برای کافران منزلگاه پذیرایی مهیا ساخته‌ایم.

103بگو ای پیامبر، آیا به شما خبر دهیم که زیانکارترین مردم در اعمال چه کسانی هستند؟ 104آنها کسانی هستند که سعی‌شان در زندگی دنیا تباه شده، در حالی که گمان می‌کنند کار نیک انجام می‌دهند! 105آنها کسانی هستند که به آیات پروردگارشان و لقای او کفر ورزیدند، پس اعمالشان بی‌ارزش شد، و ما در روز قیامت برای اعمالشان هیچ وزنی قائل نخواهیم شد. 106این است جزایشان: جهنم، به خاطر آنکه کفر ورزیدند و آیات و رسولان مرا به تمسخر گرفتند.

107همانا کسانی که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، باغ‌های بهشت محل پذیرایی‌شان خواهد بود. 108در آن جا جاودانه خواهند بود و هرگز جای دیگری را آرزو نخواهند کرد.

109بگو: «اگر دریا برای [نوشتن] کلمات پروردگارم مرکّب شود، پیش از آنکه کلمات پروردگارم پایان یابد، دریا به پایان می‌رسد، هر چند همانند آن را به کمک بیاوریم.»

110بگو: من جز بشری مثل شما نیستم، به من وحی می‌شود که معبود شما خدای یگانه است. پس هر که امید به لقاء پروردگارش دارد، باید عمل صالح انجام دهد و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نسازد.