سبا
سَبَأ
سَبَأ
LEARNING POINTS
کسانی که شکر نعمتهای الهی را به جا نمیآورند (مانند مردم سبا)، بهای آن را خواهند پرداخت.
یکی از اهداف اصلی شیطان این است که مردم را نسبت به خداوند ناسپاس کند.
داوود و سلیمان هر دو از بندگان شاکر خداوند بودند.
به مشرکان مکه گفته میشود که تنها ایمان میتواند آنها را به خداوند نزدیک کند، نه اموالشان.
مشرکان به دلیل اینکه پیامبر را دیوانه میخوانند، مورد نکوهش قرار میگیرند و از عذاب در دنیا و آخرت برحذر داشته میشوند.
ستمکاران در جهنم یکدیگر را ملامت خواهند کرد.
فرشتگان بندگان وفادار الله هستند.
در روز قیامت، دیگر برای کافران دیر خواهد بود که به الله ایمان بیاورند.
ستایش قادر مطلق
1ستایش مخصوص خداست، آن که هر چه در آسمانها و هر چه در زمین است، از آنِ اوست. و در آخرت نیز ستایش از آنِ اوست. او حکیم و خبیر است. 2او میداند آنچه در زمین فرو میرود و آنچه از آن بیرون میآید، و آنچه از آسمان فرود میآید و آنچه به آن بالا میرود. و او مهربان و آمرزنده است.
ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلۡحَمۡدُ فِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ وَهُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡخَبِيرُ 1يَعۡلَمُ مَا يَلِجُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا يَخۡرُجُ مِنۡهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعۡرُجُ فِيهَاۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلۡغَفُورُ2
انکار ساعت
3کافران میگویند: «ساعت (قیامت) هرگز به ما نخواهد آمد.» بگو: «آری، سوگند به پروردگارم، دانای غیب، قطعاً به شما خواهد آمد! نه به اندازه ذرهای در آسمانها و زمین از او پنهان نیست؛ و نه کوچکتر از آن و نه بزرگتر از آن، مگر اینکه در کتابی روشن ثبت است.» 4تا کسانی را که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، پاداش دهد. برای آنها آمرزش و روزی نیکو است. 5و کسانی که در (مخالفت با) آیات ما میکوشند، برای آنها بدترین عذاب دردناک خواهد بود. 6و کسانی که علم به آنها داده شده، میدانند که آنچه از پروردگارت بر تو نازل شده، حق است و به راه (خدای) عزیز و ستوده هدایت میکند.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَأۡتِينَا ٱلسَّاعَةُۖ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتَأۡتِيَنَّكُمۡ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِۖ لَا يَعۡزُبُ عَنۡهُ مِثۡقَالُ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَآ أَصۡغَرُ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرُ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ 3لِّيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَرِزۡقٞ كَرِيم 4وَٱلَّذِينَ سَعَوۡ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مِّن رِّجۡزٍ أَلِيمٞ 5وَيَرَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ ٱلۡحَقَّ وَيَهۡدِيٓ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ6
هشدار به منکران
7کافران به تمسخر میگویند: «آیا مردی را به شما نشان دهیم که ادعا میکند پس از آنکه بدنهایتان کاملاً پوسید، دوباره برانگیخته خواهید شد؟» 8«آیا او بر خدا دروغ بسته است؟ یا دیوانه است؟» بلکه کسانی که به آخرت ایمان ندارند، در عذابند و بسیار از حق دور افتادهاند. 9آیا پس به آسمان و زمینی که آنها را احاطه کرده است، نمینگرند؟ اگر میخواستیم، میتوانستیم زمین را به کامشان فرو ببریم یا پارههایی از آسمان را بر سرشان فرو ریزیم. مسلماً در این، نشانهای است برای هر بنده منیب.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ هَلۡ نَدُلُّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ يُنَبِّئُكُمۡ إِذَا مُزِّقۡتُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمۡ لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍ 7أَفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةُۢۗ بَلِ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ فِي ٱلۡعَذَابِ وَٱلضَّلَٰلِ ٱلۡبَعِيدِ 8أَفَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِن نَّشَأۡ نَخۡسِفۡ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ نُسۡقِطۡ عَلَيۡهِمۡ كِسَفٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّكُلِّ عَبۡدٖ مُّنِيب9
نعمتهای الله بر داوود
10قطعاً ما به داوود از جانب خودمان فضلی دادیم (و گفتیم:) ای کوه ها! با او تسبیح گویید و ای پرندگان! و آهن را برای او نرم کردیم. 11(و به او فرمان دادیم:) زرههای فراخ بساز و در بافت آن اندازه نگه دار. و ای آل داوود! عمل صالح کنید. قطعاً من به آنچه انجام می دهید، بینا هستم.
وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضۡلٗاۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلۡحَدِيدَ 10أَنِ ٱعۡمَلۡ سَٰبِغَٰتٖ وَقَدِّرۡ فِي ٱلسَّرۡدِۖ وَٱعۡمَلُواْ صَٰلِحًاۖ إِنِّي بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِير11
نعمتهای الله بر سلیمان
12و باد را برای سلیمان مسخر کردیم که رفتن آن در بامداد یک ماه و بازگشتن آن در شامگاه یک ماه بود. و چشمه مس مذاب را برای او روان ساختیم. و گروهی از جن به فرمان پروردگارش برای او کار میکردند. و هر کس از آنها از فرمان ما سرپیچی میکرد، او را عذاب آتش سوزان میچشاندیم. 13آنها برای او هر چه میخواست میساختند: از محرابها و تندیسها و کاسههایی چون حوضها و دیگهای ثابت (و بزرگ). (و گفتیم:) ای خاندان داوود، شکرگزارانه کار کنید! و اندکی از بندگان من شکرگزارند. 14پس هنگامی که فرمان مرگ سلیمان را صادر کردیم، جنها از مرگ او آگاه نشدند مگر آنکه موریانه عصای او را خورد. پس چون (پیکر) او فرو افتاد، جنها دانستند که اگر غیب را میدانستند، در آن عذاب خوارکننده باقی نمیماندند.
وَلِسُلَيۡمَٰنَ ٱلرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهۡرٞ وَرَوَاحُهَا شَهۡرٞۖ وَأَسَلۡنَا لَهُۥ عَيۡنَ ٱلۡقِطۡرِۖ وَمِنَ ٱلۡجِنِّ مَن يَعۡمَلُ بَيۡنَ يَدَيۡهِ بِإِذۡنِ رَبِّهِۦۖ وَمَن يَزِغۡ مِنۡهُمۡ عَنۡ أَمۡرِنَا نُذِقۡهُ مِنۡ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ 12يَعۡمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٖ كَٱلۡجَوَابِ وَقُدُورٖ رَّاسِيَٰتٍۚ ٱعۡمَلُوٓاْ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكۡرٗاۚ وَقَلِيلٞ مِّنۡ عِبَادِيَ ٱلشَّكُورُ 13فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلۡجِنُّ أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ مَا لَبِثُواْ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ14
BACKGROUND STORY
سلیمان برای نعمتهای الهی بسیار سپاسگزار بود. آیات ۱۵ تا ۱۹ زیر به گروهی از مردم اشاره دارند که از شکرگزاری خداوند برای همه نعمتهایش غفلت کردند. مردم سبا قرنها در یمن زندگی کرده بودند. خداوند به آنها زمینهای حاصلخیز، آب فراوان و باغهای سرسبز عطا کرده بود. اما آنها به خداوند کفر ورزیدند و از شکرگزاری او سر باز زدند، بنابراین سدشان شکست و اموالشان را نابود کرد و باعث شد که به نقاط مختلف کوچ کنند. برخی از آنها مدتها قبل از ولادت پیامبر در مدینه ماندند.
SIDE STORY
در سوره ۱۰۵، دربارهٔ عمرو بن عامر میخوانیم که پیش از ویرانی سدشان در سبا زندگی میکرد. روزی او به کوه رفت و متوجه شد که سد ظرف چند روز آینده خواهد شکست. او این راز را پنهان کرد و نقشهای شیطانی کشید تا پیش از ترک شهر، خانه و زمین خود را بفروشد. او به پسرش گفت: «وقتی فردا به گردهمایی شهر رفتیم، از تو میخواهم که یک لیوان آب به من بدهی. به حرفم گوش نکن. وقتی دوباره از تو خواستم، میخواهم که عصبانی شوی و به من سیلی بزنی!» پسرش ابتدا مخالفت کرد، اما سرانجام با نقشه موافقت کرد. وقتی عمرو سیلی خورد، وانمود کرد که بسیار عصبانی است و پسرش را تهدید به کشتن کرد. مردم از او التماس کردند که این کار را نکند. سرانجام او گفت: «بسیار خب! اما من در شهری که توسط پسر خودم تحقیر شدهام، نخواهم ماند.» آنها پیشنهاد کردند که خانه و زمین او را بخرند. او گفت: «بسیار خب، اما باید امروز به من پول بدهید پیش از آنکه نظرم عوض شود.» بنابراین، آنها به او طلا پرداخت کردند. سپس او خانوادهاش، از جمله پسرش، را به همراه تمام طلاها برداشت و شبانه، وقتی همه خواب بودند، رفت. دو روز بعد سد شکست و تمام خانهها و مزارع سبا را ویران کرد. (توسط امام ابن کثیر ثبت شده است)
نعمتهای خدا بر سبا ۱) منابع
15قطعاً برای قوم سبأ در سرزمینشان نشانهای بود: دو باغ، یکی از راست و دیگری از چپ. (به آنها گفته شد:) «از روزی پروردگارتان بخورید و شکرگزار او باشید. سرزمینی پاکیزه و پروردگاری آمرزنده دارید.» 16اما آنها روی گرداندند. پس ما سیلی ویرانگر بر آنها فرستادیم و باغهایشان را با دو باغ دیگر عوض کردیم که میوههای تلخ، بوتههای بیثمر و چند درخت خاردار میدادند. 17این گونه آنها را به خاطر کفرانشان جزا دادیم. آیا جز ناسپاسان را چنین مجازات میکنیم؟
لَقَدۡ كَانَ لِسَبَإٖ فِي مَسۡكَنِهِمۡ ءَايَةٞۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٖ وَشِمَالٖۖ كُلُواْ مِن رِّزۡقِ رَبِّكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لَهُۥۚ بَلۡدَةٞ طَيِّبَةٞ وَرَبٌّ غَفُورٞ 15فَأَعۡرَضُواْ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ سَيۡلَ ٱلۡعَرِمِ وَبَدَّلۡنَٰهُم بِجَنَّتَيۡهِمۡ جَنَّتَيۡنِ ذَوَاتَيۡ أُكُلٍ خَمۡطٖ وَأَثۡلٖ وَشَيۡءٖ مِّن سِدۡرٖ قَلِيل 16ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِمَا كَفَرُواْۖ وَهَلۡ نُجَٰزِيٓ إِلَّا ٱلۡكَفُورَ17
WORDS OF WISDOM
شاید کسی بپرسد، 'اگر خداوند سفرشان را آسان کرده بود، چرا خودشان میخواستند دشوار باشد؟' پاسخ این است که مردم از زندگی راحت خسته میشوند، بنابراین گاهی اوقات میخواهند برای تنوع، آن را با چالشها و هیجانهایی چاشنیدار کنند. تصور کنید اگر تیم مورد علاقهتان سالها هر بازی را ببرد؛ کجای این کار لذتبخش است؟ این همان چیزی است که برای قوم موسی (علیهالسلام) در قرآن (بقره: ۶۱) اتفاق افتاد. آنها از غذای شگفتانگیزی که خداوند هر روز از آسمان برایشان میفرستاد – بلدرچین (پرندگانی کوچکتر از مرغ) و شیرینیهای عسلمانند – شکایت کردند. آنها گفتند، 'ما از این غذا خسته شدهایم. آیا میتوانیم به جای آن پیاز و سیر داشته باشیم؟' به همین ترتیب، حاکمی در اسپانیای مسلمان به نام المعتمد وجود داشت. سالها همسرش زندگی مجللی در کاخ داشت. یک روز به او گفت، 'از راه رفتن روی فرشهای گرانقیمت خسته شدهام. میخواهم در گل راه بروم!' بنابراین او به خدمتکارانش دستور داد تا حوضی از گل برای او در باغ بسازند.
نعمتهای الله بر سبأ ۲) سفر ایمن
18و میان آنان و شهرهایی که برکت داده بودیم، قریههای آشکار بسیاری قرار دادیم و در آن سیر را اندازه گرفتیم، [و گفتیم:] «در آنها شب و روز با امنیت سفر کنید.» 19اما آنها گفتند: «پروردگارا! میان سفرهای ما دوری افکن» و به خودشان ستم کردند. پس ما آنها را مایه عبرت قرار دادیم و آنان را سخت پراکنده ساختیم. همانا در این برای هر شکیبا و سپاسگزاری نشانههایی است.
وَجَعَلۡنَا بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ ٱلۡقُرَى ٱلَّتِي بَٰرَكۡنَا فِيهَا قُرٗى ظَٰهِرَةٗ وَقَدَّرۡنَا فِيهَا ٱلسَّيۡرَۖ سِيرُواْ فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا ءَامِنِينَ 18فَقَالُواْ رَبَّنَا بَٰعِدۡ بَيۡنَ أَسۡفَارِنَا وَظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَحَادِيثَ وَمَزَّقۡنَٰهُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ19
BACKGROUND STORY
الله ما را با هدفی آفرید: تا او را بپرستیم و شکرگزار او باشیم. ما شکر ثروت را با انفاق کردن به جا میآوریم. ما شکر سلامتی را با روزه گرفتن به جا میآوریم. ما شکر همه چیز را با اقامه نماز و الی آخر به جا میآوریم. اکنون، وقتی شیطان از رحمت الله رانده شد، نامش ابلیس شد؛ به معنای «کسی که از رحمت الله ناامید شد». او قول داد که انسانها را گمراه کند و آنها را نسبت به الله ناسپاس گرداند. طبق آیات ۷:۱۶-۱۷، او با الله گفت: «به سبب آنکه مرا گمراه کردی، من بر سر راه راست تو در کمین آنها مینشینم. سپس از پیش رو و از پشت سر و از راست و از چپ به سراغشان میروم، و بیشترشان را ناسپاس خواهی یافت.» در ادامه، الله به ما میگوید که وعده ابلیس به حقیقت پیوسته است، زیرا بسیاری از مردم از وسوسههای شیطانی او پیروی کردهاند.
وعده شیطان
20همانا وعده ابلیس بر آنان راست آمد، پس همگی از او پیروی کردند، مگر گروهی از مؤمنان مخلص. 21او را بر آنان هیچ سلطهای نیست، مگر برای آنکه کسانی را که به آخرت ایمان دارند از کسانی که در آن شک دارند، بازشناسیم. و پروردگار تو بر همه چیز نگهبان است.
وَلَقَدۡ صَدَّقَ عَلَيۡهِمۡ إِبۡلِيسُ ظَنَّهُۥ فَٱتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقٗا مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ 20وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيۡهِم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يُؤۡمِنُ بِٱلۡأٓخِرَةِ مِمَّنۡ هُوَ مِنۡهَا فِي شَكّٖۗ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٞ21
بتهای عاجز
22بگو: «کسانی را که جز خدا میپندارید، بخوانید. آنها مالک ذرهای در آسمانها و زمین نیستند و هیچ سهمی در آنها ندارند و هیچ یک از آنها پشتیبان او نیست.» 23هیچ شفاعتی نزد او سودی ندارد، مگر برای کسی که او اجازه دهد. تا آنکه چون ترس از دلهایشان برداشته شود، میپرسند: «پروردگارتان چه گفت؟» پاسخ میدهند: «حق را گفت! و او بلندمرتبه و بزرگ است.»
قُلِ ٱدۡعُواْ ٱلَّذِينَ زَعَمۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمۡلِكُونَ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا لَهُمۡ فِيهِمَا مِن شِرۡكٖ وَمَا لَهُۥ مِنۡهُم مِّن ظَهِير 22وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنۡ أَذِنَ لَهُۥۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمۡ قَالُواْ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمۡۖ قَالُواْ ٱلۡحَقَّۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ23
پرسشها به بتپرستان
24بگو: «چه کسی شما را از آسمانها و زمین روزی میدهد؟» بگو: «الله!» و همانا یکی از ما یا شما بر هدایت است و دیگری در گمراهی آشکار. 25بگو: «شما از آنچه ما انجام دادهایم بازخواست نخواهید شد و ما نیز از آنچه شما انجام میدهید بازخواست نخواهیم شد.» 26بگو: «پروردگار ما همه ما را گرد خواهد آورد، سپس او میان ما به حق داوری خواهد کرد. و او داور داناست.» 27بگو: «به من نشان دهید آن شریکانی را که برای او قرار دادهاید. هرگز! بلکه اوست الله، عزیز و حکیم.»
قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ قُلِ ٱللَّهُۖ وَإِنَّآ أَوۡ إِيَّاكُمۡ لَعَلَىٰ هُدًى أَوۡ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِين 24قُل لَّا تُسَۡٔلُونَ عَمَّآ أَجۡرَمۡنَا وَلَا نُسَۡٔلُ عَمَّا تَعۡمَلُونَ 25قُلۡ يَجۡمَعُ بَيۡنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفۡتَحُ بَيۡنَنَا بِٱلۡحَقِّ وَهُوَ ٱلۡفَتَّاحُ ٱلۡعَلِيمُ 26قُلۡ أَرُونِيَ ٱلَّذِينَ أَلۡحَقۡتُم بِهِۦ شُرَكَآءَۖ كَلَّاۚ بَلۡ هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ27
هشدار روز قیامت
28ما تو را جز بشارتدهنده و بیمدهنده برای همه مردم نفرستادیم، ولی بیشتر مردم نمیدانند. 29و میپرسند: «اگر راست میگویید، این وعده کی فرا میرسد؟» 30بگو: «روزی برای شما مقرر شده است که نه میتوانید آن را لحظهای به تأخیر اندازید و نه جلو بیندازید.»
وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ 28وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ 29قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوۡمٖ لَّا تَسۡتَٔۡخِرُونَ عَنۡهُ سَاعَةٗ وَلَا تَسۡتَقۡدِمُونَ30
گمراهکنندگان در برابر گمراهان
31کافران میگویند: «ما هرگز به این قرآن و به هیچ کتابی که پیش از آن آمده ایمان نخواهیم آورد.» ای کاش میدیدی آنگاه که ستمکاران در برابر پروردگارشان بازداشت میشوند و یکدیگر را سرزنش میکنند! پیروان ناتوان به رهبران متکبر میگویند: «اگر شما نبودید، ما قطعاً مؤمن میشدیم.» 32متکبران به پیروان پاسخ میدهند: «آیا ما شما را از هدایت بازداشتیم پس از آنکه به سوی شما آمد؟ بلکه خودتان گناهکار بودید.» 33پیروان به متکبران میگویند: «نه! بلکه مکر و حیلهگری شبانهروزی شما بود که به ما دستور میدادید به خدا کفر ورزیم و برای او شریک قائل شویم.» و هنگامی که عذاب را میبینند، پشیمانی خود را پنهان میکنند. و ما غل و زنجیر بر گردن کافران مینهیم. آیا جز آنچه میکردند، پاداش داده میشوند؟
وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ بِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَلَا بِٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّٰلِمُونَ مَوۡقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمۡ يَرۡجِعُ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ ٱلۡقَوۡلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لَوۡلَآ أَنتُمۡ لَكُنَّا مُؤۡمِنِينَ 31قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُوٓاْ أَنَحۡنُ صَدَدۡنَٰكُمۡ عَنِ ٱلۡهُدَىٰ بَعۡدَ إِذۡ جَآءَكُمۖ بَلۡ كُنتُم مُّجۡرِمِينَ 32وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ بَلۡ مَكۡرُ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ إِذۡ تَأۡمُرُونَنَآ أَن نَّكۡفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجۡعَلَ لَهُۥٓ أَندَادٗاۚ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۚ وَجَعَلۡنَا ٱلۡأَغۡلَٰلَ فِيٓ أَعۡنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ هَلۡ يُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ33
مترفين
34و ما به هیچ شهری بیمدهندهای نفرستادیم مگر آنکه مترفین آن گفتند: «ما به آنچه شما با آن فرستاده شدهاید، کافریم.» 35و گفتند: «ما در اموال و اولاد فزونتریم و هرگز عذاب نخواهیم شد.» 36بگو: «همانا پروردگار من است که روزی را برای هر که بخواهد فراخ یا تنگ میکند، ولی بیشتر مردم نمیدانند.» 37و نه اموال شما و نه فرزندان شماست که شما را نزد ما مقرب میسازد، مگر کسی که ایمان آورد و کار نیک کند؛ پس برای آنان پاداشی مضاعف است به خاطر آنچه کردند و آنان در غرفههای امن خواهند بود. 38و کسانی که در برابر آیات ما تلاش میکنند، آنان در عذاب گرفتار خواهند شد. 39بگو: همانا پروردگارم روزی را برای هر کس از بندگانش که بخواهد، گشایش میدهد و [یا] بر او تنگ میگیرد. و هر چه انفاق کنید، او عوض آن را میدهد. و او بهترین روزیدهندگان است.
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِي قَرۡيَةٖ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتۡرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ 34وَقَالُواْ نَحۡنُ أَكۡثَرُ أَمۡوَٰلٗا وَأَوۡلَٰدٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُعَذَّبِينَ 35قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ 36وَمَآ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُم بِٱلَّتِي تُقَرِّبُكُمۡ عِندَنَا زُلۡفَىٰٓ إِلَّا مَنۡ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ جَزَآءُ ٱلضِّعۡفِ بِمَا عَمِلُواْ وَهُمۡ فِي ٱلۡغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ 37وَٱلَّذِينَ يَسۡعَوۡنَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَٰٓئِكَ فِي ٱلۡعَذَابِ مُحۡضَرُونَ 38قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦ وَيَقۡدِرُ لَهُۥۚ وَمَآ أَنفَقۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَهُوَ يُخۡلِفُهُۥۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّٰزِقِينَ39
عابدان و معبود
40و روزی را که همه را محشور میکند، سپس به فرشتگان میگوید: آیا شما بودید که اینها شما را عبادت میکردند؟ 41میگویند: منزهی تو! ما ولیّ توایم نه آنها. بلکه اینها از جنیان پیروی میکردند و اکثرشان به آنها مؤمن بودند. 42پس امروز نه میتوانید به یکدیگر سودی برسانید و نه از یکدیگر حمایت کنید. و به ستمکاران میگوییم: بچشید عذاب آتشی را که تکذیب میکردید.
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ يَقُولُ لِلۡمَلَٰٓئِكَةِ أَهَٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ 40قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِمۖ بَلۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ٱلۡجِنَّۖ أَكۡثَرُهُم بِهِم مُّؤۡمِنُونَ 41فَٱلۡيَوۡمَ لَا يَمۡلِكُ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٖ نَّفۡعٗا وَلَا ضَرّٗا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ42
پاسخ بتپرستان
43و چون آیات روشن ما بر آنان خوانده شود، میگویند: «این نیست مگر مردی که میخواهد شما را از آنچه پدرانتان میپرستیدند بازدارد.» و میگویند: «این قرآن جز دروغی بافته شده نیست.» و کافران چون حق به سویشان آمد، میگویند: «این جز جادویی آشکار نیست.» 44و ما به آنان هیچ کتابی نداده بودیم که آن را بخوانند، و پیش از تو هیچ هشداردهندهای به سویشان نفرستاده بودیم. 45و کسانی که پیش از آنان بودند نیز تکذیب کردند، و اینان به یک دهم آنچه به پیشینیانشان دادیم نرسیدهاند. پس بنگر که عذاب من چگونه بود!
وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٞ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمۡ عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُكُمۡ وَقَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٞ مُّفۡتَرٗىۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ 43وَمَآ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّن كُتُبٖ يَدۡرُسُونَهَاۖ وَمَآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ قَبۡلَكَ مِن نَّذِير 44وَكَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَمَا بَلَغُواْ مِعۡشَارَ مَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ فَكَذَّبُواْ رُسُلِيۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ45
نصیحت به مشرکین مکی
46بگو: «ای پیامبر، من تو را تنها به یک چیز اندرز میدهم: برای خدا - دو نفر دو نفر یا یک نفر یک نفر - برخیز و سپس بیندیش. همنوع تو دیوانه نیست. او فقط بیمدهندهای برای توست پیش از آمدن عذابی شدید.» 47بگو: «اگر من هرگز از شما مزدی برای این پیام خواسته باشم، آن را برای خود نگه دارید. پاداش من تنها از جانب خداست. و او بر همه چیز گواه است.» 48بگو: «همانا پروردگار من حق را فرو میفرستد. او دانای همه غیبهاست.» 49بگو: «حق آمد و باطل نابود خواهد شد، و هرگز باز نخواهد گشت.» 50بگو: «اگر گمراه شوم، گمراهیام تنها بر عهده من است. و اگر هدایت یابم، تنها به سبب چیزی است که پروردگارم بر من وحی میکند. او همانا همه چیز را میشنود و همیشه نزدیک است.»
قُلۡ إِنَّمَآ أَعِظُكُم بِوَٰحِدَةٍۖ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثۡنَىٰ وَفُرَٰدَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُواْۚ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا نَذِيرٞ لَّكُم بَيۡنَ يَدَيۡ عَذَابٖ شَدِيدٖ 46قُلۡ مَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٖ فَهُوَ لَكُمۡۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٞ 47قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَّٰمُ ٱلۡغُيُوبِ 48قُلۡ جَآءَ ٱلۡحَقُّ وَمَا يُبۡدِئُ ٱلۡبَٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ 49قُلۡ إِن ضَلَلۡتُ فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَىٰ نَفۡسِيۖ وَإِنِ ٱهۡتَدَيۡتُ فَبِمَا يُوحِيٓ إِلَيَّ رَبِّيٓۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٞ قَرِيبٞ50
دیگر برای تکذیبکنندگان دیر شده است.
51و اگر میدیدی آنگاه که وحشتزده میشوند و راه فراری نیست، و از مکانی نزدیک گرفته میشوند. 52و میگویند: «اکنون به آن ایمان آوردیم!» اما چگونه میتوانند از مکانی چنین دور به ایمان دست یابند؟ 53و حال آنکه پیش از این آن را انکار کرده بودند و از مکانی دور (از حقیقت) گمان میبردند. 54و میان آنها و آنچه آرزو میکنند جدایی افکنده میشود، همانگونه که پیش از این با همگنانشان رفتار شد. به راستی که آنها در شک و تردیدی مُریب بودند.
وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذۡ فَزِعُواْ فَلَا فَوۡتَ وَأُخِذُواْ مِن مَّكَانٖ قَرِيبٖ 51وَقَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِهِۦ وَأَنَّىٰ لَهُمُ ٱلتَّنَاوُشُ مِن مَّكَانِۢ بَعِيدٖ 52وَقَدۡ كَفَرُواْ بِهِۦ مِن قَبۡلُۖ وَيَقۡذِفُونَ بِٱلۡغَيۡبِ مِن مَّكَانِۢ بَعِيدٖ 53وَحِيلَ بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ مَا يَشۡتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشۡيَاعِهِم مِّن قَبۡلُۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ فِي شَكّٖ مُّرِيبِۢ54