خاندان عمران
آلِ عِمْرَان
آلِ عِمران
LEARNING POINTS
پیام اسلام توسط همه پیامبران از آدم تا محمد ابلاغ شد.
الله در طول تاریخ برای هدایت امتهای مختلف وحی نازل کرد.
اهل کتاب به خاطر تحریف وحیهای خود و انکار نبوت محمد مورد انتقاد قرار میگیرند.
الله تنها پروردگار ماست و اسلام تنها دین مورد قبول اوست.
داستانهای مریم، یحیی و عیسی ذکر شدهاند، به همراه تحدیای پیرامون عقاید باطل درباره عیسی و ابراهیم.
لذتهای دنیا در برابر شادیهای جنت هیچ است.
مسلمانان نباید دشمنان جامعه ایمانی خود را به عنوان شرکای مورد اعتماد بگیرند.
نیمه دوم سوره بر درسها و عبرتهایی تمرکز دارد که باید از شکست مسلمانان در جنگ احد آموخت.
هر جامعهای انسانهای خوب و بد دارد.
برای موفقیت، مسلمانان همیشه باید از الله و پیامبرش اطاعت کنند.
آزمایشها مهم هستند زیرا بین مؤمنان و منافقان تمایز قائل میشوند.
منافقان به خاطر اعمال و نگرشهایشان نسبت به جامعه مسلمانان مورد انتقاد قرار میگیرند.
همه چیز طبق نقشه خداوند رخ میدهد.
همانند سورههای ۱ و ۲، این سوره با یک دعای زیبا که توسط مؤمنان خوانده میشود به پایان میرسد.
وحی سرچشمه هدایت
1الف لام میم. 2الله، که هیچ معبودی جز او نیست، زنده و پاینده (حیّ و قیّوم) است. 3او کتاب را به حق بر تو نازل کرد، که تصدیقکننده آنچه پیش از آن بود. و تورات و انجیل را (نیز نازل فرمود). 4پیش از این، هدایتی برای مردم بود، و فرقان را نیز نازل کرد. بیگمان کسانی که آیات خدا را انکار کردند، عذابی سخت خواهند داشت. و خداوند توانا و صاحب انتقام است.
الٓمٓ 1ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡحَيُّ ٱلۡقَيُّومُ 2نَزَّلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَأَنزَلَ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ 3مِن قَبۡلُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ ٱلۡفُرۡقَانَۗ إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَهُمۡ عَذَابٞ شَدِيدٞۗ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ4
Verse 4: الفرقان (معیار) یکی از نامهای قرآن است.
WORDS OF WISDOM
آیه ۷ به آیات محکم و متشابه قرآن میپردازد.
آیات محکم که بیشتر قرآن را تشکیل میدهند، روشن، صریح و تنها به یک معنا قابل فهم هستند. این آیات عمدتاً به اعتقادات و اعمال اساسی میپردازند. این شامل آیاتی میشود که میگوینند: الله یکتاست، محمد پیامبر اوست، قرآن وحی الهی است، نماز واجب است، گوشت خوک حرام است، روز قیامت حق است، مؤمنان پاداش خواهند گرفت، کافران مجازات خواهند شد و غیره.
امام ابن عاشور در تفسیر خود ۱۰ دلیل ارائه میدهد که چرا برخی آیات ممکن است متشابه تلقی شوند. به زبان ساده، آیات متشابه اندک هستند و میتوانند به طرق مختلف فهمیده شوند یا معنای آنها فراتر از درک ماست. برای مثال، ما به طور قطع نمیدانیم الف-لام-میم به چه معناست. طبق قرآن، الله دارای وجه، دستها و چشمهاست، اما این صفات مانند ما نیستند. به همین ترتیب، ما زندگی، دانش و قدرت داریم، اما آنها در مقایسه با حیات ابدی، علم بیکران و قدرت مطلق او هیچ نیستند. خالق مانند مخلوق خود نیست.
برای نمونهای از زندگی روزمره، ما هم گوشیهای هوشمند و هم هواپیماها را ارج مینهیم، با وجود اینکه میدانیم چگونه از یک گوشی استفاده کنیم اما نمیدانیم چگونه هواپیما را به پرواز درآوریم.
آیه ۷ بیایمانان را نکوهش میکند که از آیات متشابه برای گمراه کردن دیگران و پراکندن تردید درباره قرآن استفاده میکنند. اما مؤمنان از آیات محکم پیروی میکنند و به آیات متشابه ایمان دارند.
ایمان حقیقی در قرآن
5همانا هیچ چیز در زمین و در آسمانها بر خدا پنهان نیست. 6اوست که شما را در رحمهای مادرانتان هرگونه که بخواهد تصویر میکند. هیچ معبودی جز او نیست، شکستناپذیر و حکیم. 7اوست که این کتاب را بر تو نازل کرد. بخشی از آن آیات محکمات هستند که اساس کتابند، و بخش دیگر متشابهات. اما کسانی که در دلهایشان کژی است، برای فتنهجویی و تأویل نادرست، از متشابهات پیروی میکنند. در حالی که تأویل آن را جز خدا نمیداند. و راسخان در علم میگویند: «ما به آن ایمان آوردیم، همه از جانب پروردگار ماست.» و جز خردمندان پند نمیگیرند. 8و میگویند: «پروردگارا! دلهای ما را بعد از آنکه ما را هدایت کردی، منحرف مگردان. و از نزد خود رحمتی به ما عطا کن. همانا تو بسیار بخشنده هستی.» 9پروردگارا! تو گردآورنده همه مردم در روزی هستی که هیچ شکی در آن نیست. همانا خداوند هرگز وعده خود را خلاف نمیکند.
إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَخۡفَىٰ عَلَيۡهِ شَيۡءٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ 5هُوَ ٱلَّذِي يُصَوِّرُكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡحَامِ كَيۡفَ يَشَآءُۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ 6هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ مِنۡهُ ءَايَٰتٞ مُّحۡكَمَٰتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ وَأُخَرُ مُتَشَٰبِهَٰتٞۖ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمۡ زَيۡغٞ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَٰبَهَ مِنۡهُ ٱبۡتِغَآءَ ٱلۡفِتۡنَةِ وَٱبۡتِغَآءَ تَأۡوِيلِهِۦۖ وَمَا يَعۡلَمُ تَأۡوِيلَهُۥٓ إِلَّا ٱللَّهُۗ وَٱلرَّٰسِخُونَ فِي ٱلۡعِلۡمِ يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ رَبِّنَاۗ وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّآ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ 7رَبَّنَا لَا تُزِغۡ قُلُوبَنَا بَعۡدَ إِذۡ هَدَيۡتَنَا وَهَبۡ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحۡمَةًۚ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡوَهَّابُ 8رَبَّنَآ إِنَّكَ جَامِعُ ٱلنَّاسِ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ9
WORDS OF WISDOM
بدر نام مکانی است که ارتش مسلمانان و مکیان در سال دوم هجرت در آن جنگیدند. ارتش مسلمانان متشکل از ۳۱۳ نفر از صحابه بود، در حالی که ارتش مکیان بیش از ۱۰۰۰ سرباز داشت. قبل از نبرد، هر دو ارتش یکدیگر را کمشمار میدیدند و این امر آنها را به جنگ تشویق کرد (۸:۴۴). اما در طول نبرد، بتپرستان شروع به دیدن مسلمانان به تعداد دو برابر خود کردند که باعث شد شجاعت خود را از دست داده و شکست بخورند (۳:۱۳). (امام ابن کثیر)
به گفته امام رازی، پیروزی مسلمانان در بدر نشانهای آشکار (معجزه) بود زیرا:
مسلمانان از نظر تعداد سه به یک کمتر بودند.
این اولین باری بود که مسلمانان تحت رهبری پیامبر جنگیدند.
آنها فقط برای تصرف کاروان مکیان آمده بودند، نه برای جنگ. بنابراین، برای نبرد آماده نبودند. اما سربازان مکی با تمام سلاحهای خود، آماده جنگ آمده بودند.
با این حال، مسلمانان پیروزی بزرگی بر مکیان به دست آوردند.
عاقبت منکران
10همانا اموال و فرزندان کافران هرگز آنان را در برابر خداوند بینیاز نمیکند، و آنان سوخت آتش خواهند بود. 11حالشان مانند آل فرعون و کسانی است که پیش از آنان بودند؛ آیات ما را تکذیب کردند، پس خداوند آنان را به گناهانشان گرفت. و خداوند سخت کیفر است. 12به کافران بگو: «به زودی شکست خواهید خورد و به سوی جهنم محشور خواهید شد. و چه بد قرارگاهی است!» 13به راستی نشانه روشنی برای شما (کافران) بود در دو گروهی که با هم روبرو شدند؛ یکی در راه خدا میجنگید و دیگری کافر بود. آنان (کافران) مؤمنان را دو برابر خود میدیدند. خداوند هر که را بخواهد با یاری خود تأیید میکند. به راستی در این عبرتی است برای صاحبان بصیرت.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغۡنِيَ عَنۡهُمۡ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡٔٗاۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمۡ وَقُودُ ٱلنَّارِ 10كَدَأۡبِ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ وَٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ كَذَّبُواْ بَِٔايَٰتِنَا فَأَخَذَهُمُ ٱللَّهُ بِذُنُوبِهِمۡۗ وَٱللَّهُ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ 11قُل لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ سَتُغۡلَبُونَ وَتُحۡشَرُونَ إِلَىٰ جَهَنَّمَۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ 12قَدۡ كَانَ لَكُمۡ ءَايَةٞ فِي فِئَتَيۡنِ ٱلۡتَقَتَاۖ فِئَةٞ تُقَٰتِلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَأُخۡرَىٰ كَافِرَةٞ يَرَوۡنَهُم مِّثۡلَيۡهِمۡ رَأۡيَ ٱلۡعَيۡنِۚ وَٱللَّهُ يُؤَيِّدُ بِنَصۡرِهِۦ مَن يَشَآءُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَعِبۡرَةٗ لِّأُوْلِي ٱلۡأَبۡصَٰرِ13
خوشیهای زودگذر یا پاداشهای جاودان؟
14مردم به آنچه دوست دارند و آرزویش را دارند، کشیده میشوند: از جمله زنان، فرزندان، گنجینههای طلا و نقره، اسبهای اصیل، چهارپایان و کشتزارها. اینها فقط متاع اندک زندگی دنیا هستند، ولی نزد خداوند بهترین بازگشت است. 15بگو: «ای پیامبر! آیا شما را به چیزی بهتر از اینها خبر دهم؟ برای کسانی که تقوا پیشه میکنند، نزد پروردگارشان باغهایی است که از زیر آنها نهرها جاری است، جاودانه در آن میمانند، و همسرانی پاکیزه، همراه با رضوان خداوند.» و خداوند همواره بینای به بندگانش است. 16کسانی که میگویند: «پروردگارا! ما ایمان آوردیم، پس گناهان ما را ببخش و ما را از عذاب آتش حفظ کن.» 17آنها صابران، راستگویان، فرمانبرداران، انفاقکنندگان و آمرزشخواهان در سحرگاهان هستند.
زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ ٱلشَّهَوَٰتِ مِنَ ٱلنِّسَآءِ وَٱلۡبَنِينَ وَٱلۡقَنَٰطِيرِ ٱلۡمُقَنطَرَةِ مِنَ ٱلذَّهَبِ وَٱلۡفِضَّةِ وَٱلۡخَيۡلِ ٱلۡمُسَوَّمَةِ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ وَٱلۡحَرۡثِۗ ذَٰلِكَ مَتَٰعُ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلۡمََٔابِ 14قُلۡ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيۡرٖ مِّن ذَٰلِكُمۡۖ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ عِندَ رَبِّهِمۡ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَأَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞ وَرِضۡوَٰنٞ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ 15ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ إِنَّنَآ ءَامَنَّا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ 16ٱلصَّٰبِرِينَ وَٱلصَّٰدِقِينَ وَٱلۡقَٰنِتِينَ وَٱلۡمُنفِقِينَ وَٱلۡمُسۡتَغۡفِرِينَ بِٱلۡأَسۡحَارِ17
Verse 16: نمازهای نافله در آخر شب مستحب هستند و به اجابت نزدیکترند.
Verse 17: بهویژه پسران، زیرا در فرهنگ عرب باستان، مسئول تأمین معاش خانوادههایشان بودند و از قبایل خود دفاع میکردند.
خدای یگانه و راه یگانه
18خداوند خود گواه است که هیچ معبودی جز او نیست، و فرشتگان و صاحبان دانش نیز (بر این گواهند). او برپا دارندهٔ عدالت است. هیچ معبودی جز او نیست، که عزیز و حکیم است. 19همانا دین (پذیرفته شده) نزد خداوند، اسلام است. و کسانی که کتاب به آنها داده شد، اختلاف نکردند مگر پس از آنکه علم به آنها رسید، آن هم از روی حسادت و ستم. و هر کس به آیات خداوند کفر ورزد، (بداند که) خداوند در حسابرسی بسیار سریع است. 20پس اگر با تو مجادله کردند، بگو: «من خود را تسلیم خداوند کردهام، و کسانی که از من پیروی میکنند نیز.» و به کسانی که کتاب به آنها داده شده و (نیز) به بیسوادان (امیّون) بگو: «آیا شما هم تسلیم شدهاید؟» پس اگر تسلیم شدند، قطعاً هدایت یافتهاند. و اگر رویگردان شدند، پس وظیفه تو فقط رساندن (پیام) است. و خداوند همواره به بندگانش بینا است.
شَهِدَ ٱللَّهُ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَأُوْلُواْ ٱلۡعِلۡمِ قَآئِمَۢا بِٱلۡقِسۡطِۚ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ 18إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّهِ ٱلۡإِسۡلَٰمُۗ وَمَا ٱخۡتَلَفَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلۡعِلۡمُ بَغۡيَۢا بَيۡنَهُمۡۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ فَإِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ 19فَإِنۡ حَآجُّوكَ فَقُلۡ أَسۡلَمۡتُ وَجۡهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِۗ وَقُل لِّلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡأُمِّيِّۧنَ ءَأَسۡلَمۡتُمۡۚ فَإِنۡ أَسۡلَمُواْ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِٱلۡعِبَادِ20
Verse 19: به گفته قرطبی، یهودیان و مسیحیان هنگامی که حقیقت اسلام را دریافت کردند، با یکدیگر اختلاف داشتند.
Verse 20: آنها مثل بتپرستان بودند.
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: «چگونه آیه ۲۱ عذاب دردناک را «بشارت» مینامد؟» این شیوه کنایهآمیز در قرآن رایج است و در مورد کسانی به کار میرود که قوانین الهی را سبک میشمارند، حقیقت را به تمسخر میگیرند و سپس از کار خود خشنودند.
پس، خداوند به آنها چنین پاسخ میدهد: اگر گمان میکنید کاری که انجام میدهید «بزرگ» است، پس این «عذاب بزرگ» است که من برای شما دارم!
عقوبت بدکاران
21قطعاً کسانی که آیات خدا را انکار میکنند و پیامبران را به ناحق میکشند و کسانی را که به عدالت امر میکنند، میکشند، آنان را به عذابی دردناک بشارت ده. 22اینان کسانی هستند که اعمالشان در دنیا و آخرت تباه گشته است و هیچ یاوری نخواهند داشت. 23آیا ندیدی کسانی را که بهرهای از کتاب به آنان داده شده بود؟ هنگامی که به سوی کتاب خدا دعوت میشوند تا میانشان داوری کند، گروهی از آنان بیاعتنا روی برمیگردانند. 24این بدان سبب است که میگویند: «آتش جز چند روزی به ما نخواهد رسید.» و در دین خود به سبب دروغهایشان فریب خوردهاند. 25پس چگونه خواهد بود آنگاه که آنان را برای روزی گرد آوریم که در آن هیچ شکی نیست، و به هر کس آنچه انجام داده، به تمام و کمال داده شود و به کسی ستم نخواهد شد!
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّۧنَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَيَقۡتُلُونَ ٱلَّذِينَ يَأۡمُرُونَ بِٱلۡقِسۡطِ مِنَ ٱلنَّاسِ فَبَشِّرۡهُم بِعَذَابٍ أَلِيمٍ 21أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ 22أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُدۡعَوۡنَ إِلَىٰ كِتَٰبِ ٱللَّهِ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ يَتَوَلَّىٰ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ وَهُم مُّعۡرِضُونَ 23ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۖ وَغَرَّهُمۡ فِي دِينِهِم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ 24فَكَيۡفَ إِذَا جَمَعۡنَٰهُمۡ لِيَوۡمٖ لَّا رَيۡبَ فِيهِ وَوُفِّيَتۡ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ25
Verse 25: تورات
قدرت بینهایت الله
26بگو: «پروردگارا، ای مالک مُلک! مُلک را به هر که خواهی میدهی و از هر که خواهی میستانی. و هر که را خواهی عزت میدهی و هر که را خواهی خوار میکنی. همه خیر در دست توست. همانا تو بر هر کاری توانایی.» 27«شب را در روز داخل میکنی و روز را در شب داخل میکنی. و زنده را از مرده بیرون میآوری و مرده را از زنده بیرون میآوری. و به هر که خواهی بیحساب روزی میدهی.»
قُلِ ٱللَّهُمَّ مَٰلِكَ ٱلۡمُلۡكِ تُؤۡتِي ٱلۡمُلۡكَ مَن تَشَآءُ وَتَنزِعُ ٱلۡمُلۡكَ مِمَّن تَشَآءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَآءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَآءُۖ بِيَدِكَ ٱلۡخَيۡرُۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ 26تُولِجُ ٱلَّيۡلَ فِي ٱلنَّهَارِ وَتُولِجُ ٱلنَّهَارَ فِي ٱلَّيۡلِۖ وَتُخۡرِجُ ٱلۡحَيَّ مِنَ ٱلۡمَيِّتِ وَتُخۡرِجُ ٱلۡمَيِّتَ مِنَ ٱلۡحَيِّۖ وَتَرۡزُقُ مَن تَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ27
Verse 27: خداوند قادر است که گیاهان را از بذرها و بذرها را از گیاهان، مرغ را از تخممرغ و تخممرغ را از مرغ برآورد. مؤمنان را از کافران، مانند ابراهیم و پدرش، و کافران را از مؤمنان، مانند نوح و پسرش، و نمونههای دیگری از این دست.
نصیحت به امت مسلمان
28مؤمنان نباید کافران را به جای مؤمنان ولیّ خود بگیرند؛ و هر کس چنین کند، هیچ از (یاری) خدا نخواهد داشت، مگر اینکه از آنها پروا کنید (و خود را حفظ کنید). و خداوند شما را از (عذاب) خود برحذر میدارد. و بازگشت (همه) به سوی خداست. 29بگو (ای پیامبر): چه آنچه در دلهای شماست پنهان کنید و چه آشکار سازید، خداوند آن را میداند. و او هر آنچه در آسمانها و هر آنچه در زمین است میداند. و خداوند بر هر چیزی تواناست. 30(به یاد آورید) روزی را که هر کس آنچه از کار نیک انجام داده، حاضر شده مییابد. و آرزو میکند که ای کاش میان او و کارهای بدش فاصله زیادی بود. و خداوند شما را از (عذاب) خود برحذر میدارد. و خداوند نسبت به بندگانش بسیار مهربان است. 31بگو (ای پیامبر): اگر خدا را دوست دارید، پس از من پیروی کنید، تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد. و خداوند آمرزنده و مهربان است. 32بگو (ای پیامبر): از خدا و پیامبرش اطاعت کنید. پس اگر روی برگردانند، همانا خداوند کافران را دوست ندارد.
لَّا يَتَّخِذِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ٱلۡكَٰفِرِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ فَلَيۡسَ مِنَ ٱللَّهِ فِي شَيۡءٍ إِلَّآ أَن تَتَّقُواْ مِنۡهُمۡ تُقَىٰةٗۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَإِلَى ٱللَّهِ ٱلۡمَصِيرُ 28قُلۡ إِن تُخۡفُواْ مَا فِي صُدُورِكُمۡ أَوۡ تُبۡدُوهُ يَعۡلَمۡهُ ٱللَّهُۗ وَيَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ 29يَوۡمَ تَجِدُ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ مِنۡ خَيۡرٖ مُّحۡضَرٗا وَمَا عَمِلَتۡ مِن سُوٓءٖ تَوَدُّ لَوۡ أَنَّ بَيۡنَهَا وَبَيۡنَهُۥٓ أَمَدَۢا بَعِيدٗاۗ وَيُحَذِّرُكُمُ ٱللَّهُ نَفۡسَهُۥۗ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ 30قُلۡ إِن كُنتُمۡ تُحِبُّونَ ٱللَّهَ فَٱتَّبِعُونِي يُحۡبِبۡكُمُ ٱللَّهُ وَيَغۡفِرۡ لَكُمۡ ذُنُوبَكُمۡۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ 31قُلۡ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡكَٰفِرِينَ32
Verse 32: مانند آیات ۴:۱۳۹ و ۴:۱۴۴، این آیه مؤمنان را از اعتماد به دشمنانشان که با جامعه مسلمانان در ستیز بودند، نهی میکند.
ولادت مریم
33همانا الله آدم و نوح و آل ابراهیم و آل عمران را بر جهانیان برگزید. 34نسلی بودند که برخی از برخی دیگرند. و الله شنوا و داناست. 35(به یاد آور) هنگامی که همسر عمران گفت: "پروردگارا! من آنچه در رحم دارم نذر تو کردم که آزاد و رها (برای خدمت تو) باشد، پس از من بپذیر. همانا تو خود شنوا و دانایی." 36چون او را به دنیا آورد، گفت: "پروردگارا! من دختری به دنیا آوردم، -و الله به آنچه او به دنیا آورده بود داناتر بود- و پسر مانند دختر نیست. من او را مریم نامیدم و او و فرزندانش را از شیطان رجیم به تو پناه میدهم." 37پس پروردگارش او را به نیکی پذیرفت و نیکو پروراند و کفالت او را به زکریا سپرد. هرگاه زکریا در محراب نزد او میآمد، رزقی نزد او مییافت. گفت: "ای مریم! این از کجا برای تو آمده است؟" او گفت: "این از جانب الله است. همانا الله به هر که بخواهد بیحساب روزی میدهد."
إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰٓ ءَادَمَ وَنُوحٗا وَءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ وَءَالَ عِمۡرَٰنَ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ 33ذُرِّيَّةَۢ بَعۡضُهَا مِنۢ بَعۡضٖۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ 34إِذۡ قَالَتِ ٱمۡرَأَتُ عِمۡرَٰنَ رَبِّ إِنِّي نَذَرۡتُ لَكَ مَا فِي بَطۡنِي مُحَرَّرٗا فَتَقَبَّلۡ مِنِّيٓۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ 35فَلَمَّا وَضَعَتۡهَا قَالَتۡ رَبِّ إِنِّي وَضَعۡتُهَآ أُنثَىٰ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا وَضَعَتۡ وَلَيۡسَ ٱلذَّكَرُ كَٱلۡأُنثَىٰۖ وَإِنِّي سَمَّيۡتُهَا مَرۡيَمَ وَإِنِّيٓ أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ 36فَتَقَبَّلَهَا رَبُّهَا بِقَبُولٍ حَسَنٖ وَأَنۢبَتَهَا نَبَاتًا حَسَنٗا وَكَفَّلَهَا زَكَرِيَّاۖ كُلَّمَا دَخَلَ عَلَيۡهَا زَكَرِيَّا ٱلۡمِحۡرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزۡقٗاۖ قَالَ يَٰمَرۡيَمُ أَنَّىٰ لَكِ هَٰذَاۖ قَالَتۡ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَرۡزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٍ37
Verse 36: در خدمت معبد
Verse 37: تنها مردان مجاز بودند در معبد خدمت کنند، به گفتهی امام قرطبی.
ولادت یحیی
38آنجا زکریا پروردگارش را خواند و گفت: «پروردگارا! از جانب خودت فرزندی پاکیزه به من عطا کن. همانا تو شنونده دعاها هستی.» 39پس فرشتگان او را ندا دادند، در حالی که او در محراب به نماز ایستاده بود: «خداوند تو را به یحیی بشارت میدهد که تصدیقکننده کلمهای از جانب خداست، و او سروری خویشتندار و پیامبری از صالحان خواهد بود.» 40زکریا عرض کرد: «پروردگارا! چگونه برای من پسری خواهد بود در حالی که من به پیری رسیدهام و همسرم نازا است؟» فرمود: «چنین خواهد بود. خداوند هر چه بخواهد انجام میدهد.» 41زکریا عرض کرد: «پروردگارا! نشانهای برای من قرار ده.» فرمود: «نشانه تو این است که سه شبانهروز با مردم سخن نخواهی گفت مگر با اشاره. پروردگارت را بسیار یاد کن و او را صبح و شام تسبیح گوی.»
هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُۥۖ قَالَ رَبِّ هَبۡ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةٗ طَيِّبَةًۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ 38فَنَادَتۡهُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَهُوَ قَآئِمٞ يُصَلِّي فِي ٱلۡمِحۡرَابِ أَنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكَ بِيَحۡيَىٰ مُصَدِّقَۢا بِكَلِمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَسَيِّدٗا وَحَصُورٗا وَنَبِيّٗا مِّنَ ٱلصَّٰلِحِينَ 39قَالَ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي غُلَٰمٞ وَقَدۡ بَلَغَنِيَ ٱلۡكِبَرُ وَٱمۡرَأَتِي عَاقِرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكَ ٱللَّهُ يَفۡعَلُ مَا يَشَآءُ 40قَالَ رَبِّ ٱجۡعَل لِّيٓ ءَايَةٗۖ قَالَ ءَايَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ ٱلنَّاسَ ثَلَٰثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمۡزٗاۗ وَٱذۡكُر رَّبَّكَ كَثِيرٗا وَسَبِّحۡ بِٱلۡعَشِيِّ وَٱلۡإِبۡكَٰرِ41
مریم مکرّم
42و [یاد کن] هنگامی که فرشتگان گفتند: ای مریم! همانا خداوند تو را برگزید و پاکیزه ساخت و بر زنان جهانیان برتری داد. 43ای مریم! همواره مطیع پروردگارت باش و سجده کن و با رکوع کنندگان رکوع کن. 44این از خبرهای غیب است که به تو وحی میکنیم. و تو با آنان نبودی هنگامی که قلمهای خود را (برای قرعهکشی) میانداختند که کدام یک سرپرست مریم شود، و تو نزد آنان نبودی هنگامی که با هم نزاع میکردند.
وَإِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰكِ وَطَهَّرَكِ وَٱصۡطَفَىٰكِ عَلَىٰ نِسَآءِ ٱلۡعَٰلَمِينَ 42٤٢ يَٰمَرۡيَمُ ٱقۡنُتِي لِرَبِّكِ وَٱسۡجُدِي وَٱرۡكَعِي مَعَ ٱلرَّٰكِعِينَ 43ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۚ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يُلۡقُونَ أَقۡلَٰمَهُمۡ أَيُّهُمۡ يَكۡفُلُ مَرۡيَمَ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ يَخۡتَصِمُونَ44
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "آیا میتوانم از انجیل برای متقاعد کردن مسیحیان استفاده کنم که عیسی (ع) خدا نیست؟" نکات زیر شاید کمی تخصصی باشند، اما باید یک دید کلی از پاسخ به شما بدهند:
۱. از دیدگاه اسلامی، انجیل در طول قرنها تحریف شده است، زیرا پیامبرانی مانند موسی (ع) و عیسی (ع) نسخههای مکتوب وحی خود را به جا نگذاشتند که مدتها پس از آنها نوشته شدند. به همین دلیل قرآن منحصر به فرد است، زیرا در زمان پیامبر (ص) حفظ و مکتوب شد.
۲. پنهان نیست که نسخهها و ویرایشهای مختلف و متعددی از انجیل وجود دارد که یکسان نیستند، از جمله انجیلهای کاتولیک، پروتستان، ارتدوکس روسی و اتیوپیایی.
با این حال، برخی عناصر حقیقت در انجیل وجود دارد که توسط قرآن تأیید شدهاند. فرض کنید، کسی در یک جزیره متروک زندگی میکند که هیچ اطلاعی از اسلام یا مسیحیت ندارد. اگر این شخص قرآن و انجیل را روی سنگی پیدا کند و هر دو را از ابتدا تا انتها بخواند، به این نتیجه خواهد رسید که:
• تنها یک خدا وجود دارد.
• عیسی انسان بود.
• او تنها برای بنیاسرائیل به پیامبری مبعوث شد.
• او تنها با یاری خداوند معجزه میکرد.
• او پیش از قیامت به دنیا باز خواهد گشت.
3. بسیاری از مسیحیان اهمیتی نمیدهند که آیا انجیل معتبر است یا اینکه ایده تثلیث (باور به اینکه سه خدا در یک ذات هستند) منطقی است. آنچه برایشان مهم است، ارتباط عاطفیشان (و عشقشان) به عیسی به عنوان شخصیتی بسیار ویژه در ایمانشان است.
۴. برای مسلمانان، عیسی (ع) نیز بسیار ویژه است، زیرا او یکی از ۵ پیامبر برتر اسلام، به همراه ابراهیم (ع)، نوح (ع)، موسی (ع) و محمد (ص) است.
۵. عیسی به شیوهای معجزهآسا متولد شد. لازم به ذکر است که انسانها از نظر پدر و مادر به ۴ شیوه مختلف به این دنیا میآیند. بیایید این را به ۴ پیامبر که در این سوره نام برده شدهاند، اعمال کنیم. محمد (ص) پدر و مادر داشت، در حالی که آدم (ع) هیچکدام را نداشت. یحیی (ع) پدر داشت، اما مادرش احتمالاً ۸۸ ساله بود وقتی او به دنیا آمد، با وجود اینکه در جوانی نمیتوانست فرزند داشته باشد. عیسی (ع) (پسرخاله یحیی) مادر داشت، اما پدر نداشت. در اینجا خلاصه آمده است:
• آدم (پدر: خیر) (مادر: خیر)
• محمد (ص) (پدر: بله) (مادر: بله)
• یحیی (ع) (پدر: بله) (مادر: ؟)
عیسی (ع) (پدر ندارد) (مادر دارد)
مانند عیسی (ع)، تولد یحیی (ع) نیز معجزهآسا بود. داستانهای آنها از بسیاری جهات شبیه یکدیگرند. به عنوان مثال، طبق قرآن، هم زکریا (ع) (پدر یحیی) و هم مریم (ع) (مادر عیسی) وقتی خبردار شدند که صاحب فرزند خواهند شد، شوکه شدند. همچنین، زکریا (ع) وقتی این خبر خوش را دریافت کرد، قادر به صحبت نبود (۳:۴۱ و ۱۹:۱۰). به همین ترتیب، مریم (ع) پس از تولد عیسی (ع) با کسی صحبت نکرد (۱۹:۲۶). یحیی (ع) و عیسی (ع) هر دو پسرعمو بودند و در سنین جوانی به پیامبری برگزیده شدند. نام هر دو را خداوند نهاد و هیچکدام هرگز ازدواج نکردند.
6. صرف اینکه عیسی (ع) به شیوهای منحصر به فرد متولد شد، او را خدا نمیکند.
7. اگر مسیحیان عیسی (ع) را به دلیل نداشتن پدر، «خدا» میدانند، پس در مورد آدم (ع) که نه پدر داشت و نه مادر، چه میتوان گفت؟ طبق قرآن (۳:۵۹)، هم آدم (ع) و هم عیسی (ع) با کلمه «کُن» («باش!») خلق شدند.
8. چگونه مریم (ع) که خود مخلوق خدا بود، میتوانست خدا را به دنیا آورد؟
۹. کسانی که عیسی (ع) را میپرستند، زیرا انجیل او را پسر خدا میخواند، باید بدانند که بسیاری از مردم نیز در انجیل فرزندان یا فرزندان خدا نامیده شدهاند (به این معنا که خداوند از آنها مراقبت میکرد)، از جمله آدم (ع)، ابراهیم (ع)، اسحاق (ع)، داوود (ع) و همه مؤمنان.
۱۰. عیسی (ع) صورت خود را بر زمین نهاد و به درگاه الله دعا کرد، نه به خودش.
۱۱. او (ع) مجبور بود غذا بخورد، به دستشویی برود و بخوابد. بنابراین، او به غذا و استراحت نیاز داشت (۵:۷۵). الله به هیچ کس و هیچ چیز نیازی ندارد.
۱۲. در روز قیامت، الله از عیسی (ع) خواهد پرسید که آیا او هرگز از کسی خواسته است که او را بپرستد و او خواهد گفت که هرگز چنین کاری نکرده است (۵:۱۱۶).
۱۳. طبق قرآن، مسیحیان و یهودیان دیدگاههای افراطی درباره عیسی دارند – یک گروه معتقد است او خدا بود، در حالی که گروه دیگر معتقد است او یک فریبکار بود. حال، اگر کسی فکر میکند شما معلم هستید و دیگری فکر میکند شما پرستار هستید، تنها راه برای دانستن اینکه شما چه کسی هستید، پرسیدن از خود شماست. اگر این را به عیسی (ع) تعمیم دهیم، او هرگز با کلمات خودش نگفت: "من خدا هستم" یا "مرا بپرستید." حتی یک بار هم نه! او همیشه دیگران را به ایمان به خدای یگانه دعوت میکرد.
14. پیروان اولیه عیسی (علیه السلام) هرگز باور نداشتند که او خداست. اعتقاد به تثلیث (پدر (خدا)، پسر (عیسی) و روح القدس) قرنها پس از عیسی، زمانی که امپراتور کنستانتین مسیحی شد، توسط رومیان ساخته و پرداخته شد. رومیان سابقه طولانی در اعتقاد به خدایان متعدد داشتند، بنابراین رنگ و بوی خود را به ایمان جدیدشان اضافه کردند. این امر عمدتاً در شورای نیقیه (325 سال پس از عیسی) انجام شد و به عنوان دین رسمی امپراتوری روم درآمد. [NPR, "اگر عیسی هرگز خود را خدا نخواند، چگونه خدا شد؟"؛ (www.npr.org/2014/04/07/300246095). وبسایت در 23 دسامبر 2022 بازدید شد.]
در اینجا چند نکته وجود دارد که هنگام دعوت یک مسیحی به اسلام باید در نظر داشته باشید:
• مسیحیان برادران و خواهران ما در انسانیت هستند. به عنوان اهل ایمان، ما بسیاری از ارزشهای خوب را با آنها به اشتراک میگذاریم، از جمله رحمت، سخاوت و مهربانی.
• ما دوست داریم که آنها به بهشت بروند، همانطور که برای خودمان دوست داریم.
• هنگامی که یک مسیحی را به اسلام دعوت میکنید، برای اثبات نادرستی آنها، بین دو دین مقایسه نکنید.
در عوض، بر زیبایی اسلام و اینکه چگونه اعتقاد به خدای یگانه منطقی و به آسانی با وحی قابل پشتیبانی است، تمرکز کنید، بدون آنکه نیازی به تحریف آیات یا دلیلتراشی باشد.
بسیاری از مسیحیانی که مسلمان شدند، میگویند که اسلام آنها را مسیحیان بهتری ساخت، زیرا آنها را به پیام اصلی و خالص عیسی نزدیکتر کرد.
عیسی (ع) یکی از پیامبران بسیاری بود که از سوی الله فرستاده شد تا مردم را به یکتاپرستی و انجام کارهای نیک دعوت کند.
مفهوم 'محبت' برای مسیحیان بسیار مهم است. در اسلام، یکی از نامهای الله، الودود (بسیار دوستدارنده) است.
تولد عیسی
45به یاد آورید هنگامی که فرشتگان گفتند: «ای مریم! خداوند تو را به کلمهای از جانب خود بشارت میدهد که نامش مسیح، عیسی، پسر مریم است. او در دنیا و آخرت وجیه و از مقربان خواهد بود.» 46«و با مردم در گهواره و در بزرگسالی سخن خواهد گفت و از صالحان خواهد بود.» 47مریم گفت: «پروردگارا! چگونه فرزندی خواهم داشت در حالی که هیچ مردی مرا لمس نکرده است؟» فرشته پاسخ داد: «چنین خواهد بود. خداوند هر چه بخواهد میآفریند. هنگامی که امری را اراده کند، فقط به آن میگوید: «باش!» پس میشود!» 48«و خداوند به او کتابت و حکمت و تورات و انجیل را خواهد آموخت.» 49«و او را رسولی به سوی بنیاسرائیل قرار خواهد داد که بگوید: من با نشانهای از پروردگارتان نزد شما آمدهام: من برای شما از گل، چیزی شبیه پرنده میسازم، سپس در آن میدمم، پس به اذن خداوند پرندهای میشود. و کور مادرزاد و پیس را شفا میدهم و مردگان را به اذن خداوند زنده میکنم. و به شما خبر میدهم که چه میخورید و چه در خانههایتان ذخیره میکنید. قطعاً در اینها نشانهای برای شماست اگر ایمان داشته باشید.» 50و تصدیقکننده توراتی هستم که پیش از من نازل شده است و (برایتان) حلال میکنم برخی از چیزهایی را که بر شما حرام شده بود. من با نشانهای از پروردگارتان به سوی شما آمدهام، پس از خدا پروا کنید و مرا اطاعت کنید. 51به راستی که الله پروردگار من و پروردگار شماست. پس تنها او را بپرستید. این راه راست است.
إِذۡ قَالَتِ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ يَٰمَرۡيَمُ إِنَّ ٱللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٖ مِّنۡهُ ٱسۡمُهُ ٱلۡمَسِيحُ عِيسَى ٱبۡنُ مَرۡيَمَ وَجِيهٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمِنَ ٱلۡمُقَرَّبِينَ 45وَيُكَلِّمُ ٱلنَّاسَ فِي ٱلۡمَهۡدِ وَكَهۡلٗا وَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ 46قَالَتۡ رَبِّ أَنَّىٰ يَكُونُ لِي وَلَدٞ وَلَمۡ يَمۡسَسۡنِي بَشَرٞۖ قَالَ كَذَٰلِكِ ٱللَّهُ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُۚ إِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ 47وَيُعَلِّمُهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ 48وَرَسُولًا إِلَىٰ بَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ أَنِّي قَدۡ جِئۡتُكُم بَِٔايَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ أَنِّيٓ أَخۡلُقُ لَكُم مِّنَ ٱلطِّينِ كَهَيَۡٔةِ ٱلطَّيۡرِ فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيۡرَۢا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُبۡرِئُ ٱلۡأَكۡمَهَ وَٱلۡأَبۡرَصَ وَأُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۖ وَأُنَبِّئُكُم بِمَا تَأۡكُلُونَ وَمَا تَدَّخِرُونَ فِي بُيُوتِكُمۡۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لَّكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ 49وَمُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيَّ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَلِأُحِلَّ لَكُم بَعۡضَ ٱلَّذِي حُرِّمَ عَلَيۡكُمۡۚ وَجِئۡتُكُم بَِٔايَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُونِ 50إِنَّ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمۡ فَٱعۡبُدُوهُۚ هَٰذَا صِرَٰطٞ مُّسۡتَقِيمٞ51
Verse 49: در قرآن، عیسی (ع) "کلمه" الله نامیده میشود، زیرا او با کلمه "باش!" آفریده شد.
Verse 50: مسیح در قرآن به عنوان لقبی برای عیسی (ع) به کار میرود.
Verse 51: جذامی کسی است که بیماری پوستی مسری دارد.
توطئه علیه عیسی
52چون عیسی کفر ورزیدن مردم را احساس کرد، گفت: «چه کسی یاور من در راه خداست؟» حواریون گفتند: «ما یاوران خدا هستیم. به خدا ایمان آوردیم، و تو گواه باش که ما تسلیم هستیم.» 53پروردگارا! ما به آنچه نازل کردی ایمان آوردیم و از پیامبر پیروی کردیم، پس ما را در زمره گواهان بنویس. 54و کافران مکر کردند، و خدا هم مکر کرد؛ و خدا بهترین مکرکنندگان است. 55هنگامی که خدا فرمود: «ای عیسی! من تو را برمیگیرم و به سوی خود بالا میبرم، و تو را از (شر) کافران پاک میکنم، و پیروان تو را تا روز قیامت بر کافران برتری خواهم داد. سپس بازگشت همه شما به سوی من است، و من میان شما در آنچه اختلاف میکردید داوری خواهم کرد.» 56اما کسانی که کفر ورزیدند، آنان را در دنیا و آخرت به عذابی سخت مجازات خواهم کرد، و برای آنان هیچ یاوری نخواهد بود. 57و اما کسانی که ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام دادهاند، پاداششان به طور کامل داده خواهد شد. و خداوند ستمکاران را دوست ندارد. 58ما اینها را بر تو ای پیامبر به عنوان آیاتی و پندی حکیمانه تلاوت میکنیم.
فَلَمَّآ أَحَسَّ عِيسَىٰ مِنۡهُمُ ٱلۡكُفۡرَ قَالَ مَنۡ أَنصَارِيٓ إِلَى ٱللَّهِۖ قَالَ ٱلۡحَوَارِيُّونَ نَحۡنُ أَنصَارُ ٱللَّهِ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَٱشۡهَدۡ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ 52رَبَّنَآ ءَامَنَّا بِمَآ أَنزَلۡتَ وَٱتَّبَعۡنَا ٱلرَّسُولَ فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّٰهِدِينَ 53وَمَكَرُواْ وَمَكَرَ ٱللَّهُۖ وَٱللَّهُ خَيۡرُ ٱلۡمَٰكِرِينَ 54إِذۡ قَالَ ٱللَّهُ يَٰعِيسَىٰٓ إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَجَاعِلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُوكَ فَوۡقَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ ثُمَّ إِلَيَّ مَرۡجِعُكُمۡ فَأَحۡكُمُ بَيۡنَكُمۡ فِيمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ 55فَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَأُعَذِّبُهُمۡ عَذَابٗا شَدِيدٗا فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ 56وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ فَيُوَفِّيهِمۡ أُجُورَهُمۡۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ 57ذَٰلِكَ نَتۡلُوهُ عَلَيۡكَ مِنَ ٱلۡأٓيَٰتِ وَٱلذِّكۡرِ ٱلۡحَكِيمِ58
Verse 58: به عنوان دلیلی بر اینکه حضرت محمد پیامبر است، زیرا هیچکس پیش از او از تمام این جزئیات باخبر نبود.
حقیقت درباره عیسی
59به راستی، داستان عیسی نزد خدا، مانند داستان آدم است؛ او را از خاک آفرید، سپس به او گفت: «باش!» پس شد. 60این حقیقت از سوی پروردگار توست؛ پس از شککنندگان مباش. 61اکنون، اگر کسی درباره عیسی، پس از آنکه علم [و آگاهی] به تو رسید، با تو محاجّه کند، پس بگو: «بیایید فرزندانمان و فرزندانتان، و زنانمان و زنانتان، و خودمان و خودتان را بخوانیم، سپس مباهله کنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.» 62این قطعاً داستان راستین است، و هیچ معبودی جز الله نیست. به راستی، الله همان شکستناپذیر حکیم است. 63اگر روی برگردانند، پس به راستی، الله به تباهکاران داناست.
إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَّهِ كَمَثَلِ ءَادَمَۖ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٖ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ 59ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُن مِّنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ 60فَمَنۡ حَآجَّكَ فِيهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ فَقُلۡ تَعَالَوۡاْ نَدۡعُ أَبۡنَآءَنَا وَأَبۡنَآءَكُمۡ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمۡ وَأَنفُسَنَا وَأَنفُسَكُمۡ ثُمَّ نَبۡتَهِلۡ فَنَجۡعَل لَّعۡنَتَ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰذِبِينَ 61إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلۡقَصَصُ ٱلۡحَقُّۚ وَمَا مِنۡ إِلَٰهٍ إِلَّا ٱللَّهُۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ 62فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ63
Verse 63: آدم و عیسی هر کدام ۲۵ بار به نام در قرآن ذکر شدهاند.
ایمان حقیقی به الله
64بگو: ای اهل کتاب! بیایید بر سر سخنی که میان ما و شما یکسان است، توافق کنیم: که جز الله را نپرستیم و چیزی را شریک او قرار ندهیم و برخی از ما، برخی دیگر را به جای الله به پروردگاری نگیریم. پس اگر روی برگرداندند، بگویید: گواه باشید که ما مسلمانیم. 65ای اهل کتاب! چرا درباره ابراهیم گفتگو و نزاع میکنید، در حالی که تورات و انجیل جز پس از او نازل نشده است؟ آیا اندیشه نمیکنید؟ 66شما کسانی هستید که درباره آنچه به آن آگاهی داشتید، گفتگو و نزاع کردید؛ پس چرا درباره آنچه هیچ گونه آگاهی ندارید، گفتگو میکنید؟! و الله میداند و شما نمیدانید. 67ابراهیم نه یهودی بود و نه نصرانی؛ بلکه موحّدی خالص و مسلمان بود؛ و هرگز از مشرکان نبود. 68همانا سزاوارترین مردم به ابراهیم، کسانی هستند که از او پیروی کردند؛ و (نیز) این پیامبر، و کسانی که (به او) ایمان آوردهاند. و الله، ولیّ و سرپرست مؤمنان است.
قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ كَلِمَةٖ سَوَآءِۢ بَيۡنَنَا وَبَيۡنَكُمۡ أَلَّا نَعۡبُدَ إِلَّا ٱللَّهَ وَلَا نُشۡرِكَ بِهِۦ شَيۡٔٗا وَلَا يَتَّخِذَ بَعۡضُنَا بَعۡضًا أَرۡبَابٗا مِّن دُونِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُولُواْ ٱشۡهَدُواْ بِأَنَّا مُسۡلِمُونَ 64يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تُحَآجُّونَ فِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَمَآ أُنزِلَتِ ٱلتَّوۡرَىٰةُ وَٱلۡإِنجِيلُ إِلَّا مِنۢ بَعۡدِهِۦٓۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ 65هَٰٓأَنتُمۡ هَٰٓؤُلَآءِ حَٰجَجۡتُمۡ فِيمَا لَكُم بِهِۦ عِلۡمٞ فَلِمَ تُحَآجُّونَ فِيمَا لَيۡسَ لَكُم بِهِۦ عِلۡمٞۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ 66مَا كَانَ إِبۡرَٰهِيمُ يَهُودِيّٗا وَلَا نَصۡرَانِيّٗا وَلَٰكِن كَانَ حَنِيفٗا مُّسۡلِمٗا وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ 67إِنَّ أَوۡلَى ٱلنَّاسِ بِإِبۡرَٰهِيمَ لَلَّذِينَ ٱتَّبَعُوهُ وَهَٰذَا ٱلنَّبِيُّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۗ وَٱللَّهُ وَلِيُّ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ68
Verse 64: بحث درباره ماهیت عیسی (علیهالسلام).
Verse 65: بحث دربارهٔ ماهیت عیسیٰ (علیهالسلام).
Verse 66: مسلمان کسی است که کاملاً تسلیم الله میشود. به همین دلیل، همه پیامبران مسلمان بودند.
Verse 67: پیامبر محمد (ص) وارث معنوی ابراهیم (ع) است.
Verse 68: زیرا مسلمانان به پیام پاک ابراهیم (ع) ایمان دارند، برخلاف دیگرانی که پیام او را تحریف کردهاند.
BACKGROUND STORY
گروهی از علمای یهود نقشهای کشیدند، وانمود کردند که اسلام را میپذیرند و سپس اندکی بعد آن را ترک میکنند. هدفشان این بود که در دل برخی مسلمانان سستایمان شک و تردید ایجاد کنند، زیرا میگفتند: «صبر کنید! اگر آن علما اسلام را تجربه کردند و سپس آن را رها کردند، شاید ما هم باید همین کار را بکنیم، زیرا آنها بهتر از ما میدانند.» به همین دلیل آیه ۷۲ نازل شد.
به گفته امام رازی، این وحی معجزهای بود زیرا:
• هیچ کس جز آن گروه یهودی از این نقشه شیطانی خبر نداشت.
• این (وحی) جامعه مسلمانان را برای مقابله با چنین تاکتیکهای شیطانی آماده کرد.
• سرانجام، آن گروه از نقشه خود دست کشیدند زیرا فاش شده بود.
افشای مکر
69برخی از اهل کتاب آرزو دارند شما را گمراه کنند، در حالی که جز خودشان را گمراه نمیکنند و خودشان هم درک نمیکنند. 70ای اهل کتاب! چرا آیات خدا را انکار میکنید، با اینکه خودتان به حقانیت آنها آگاهید؟ 71ای اهل کتاب! چرا حق را با باطل میآمیزید و حق را پنهان میکنید، در حالی که خودتان میدانید؟ 72و گروهی از اهل کتاب گفتند: به آنچه بر مؤمنان نازل شده، در آغاز روز ایمان بیاورید و در پایان روز آن را انکار کنید، شاید آنها (نیز) بازگردند. 73"و جز به کسی که از دین شما پیروی میکند، اعتماد نکنید." بگو (ای پیامبر): "همانا هدایت، هدایت خداست." "آیا (این را میگویید) از بیم آنکه به کسی همانند آنچه به شما داده شده، داده شود یا در پیشگاه پروردگارتان با شما به بحث و جدل بپردازند؟" و بگو: "همانا فضل (و بخشش) به دست خداست، به هر کس بخواهد میدهد. و خداوند گشایشبخش و داناست." 74او هر که را بخواهد به رحمت خود اختصاص میدهد. و خداوند صاحب فضل بزرگ است.
وَدَّت طَّآئِفَةٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يُضِلُّونَكُمۡ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمۡ وَمَا يَشۡعُرُونَ 69يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَأَنتُمۡ تَشۡهَدُونَ 70يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَلۡبِسُونَ ٱلۡحَقَّ بِٱلۡبَٰطِلِ وَتَكۡتُمُونَ ٱلۡحَقَّ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 71وَقَالَت طَّآئِفَةٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ ءَامِنُواْ بِٱلَّذِيٓ أُنزِلَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَجۡهَ ٱلنَّهَارِ وَٱكۡفُرُوٓاْ ءَاخِرَهُۥ لَعَلَّهُمۡ يَرۡجِعُونَ 72وَلَا تُؤۡمِنُوٓاْ إِلَّا لِمَن تَبِعَ دِينَكُمۡ قُلۡ إِنَّ ٱلۡهُدَىٰ هُدَى ٱللَّهِ أَن يُؤۡتَىٰٓ أَحَدٞ مِّثۡلَ مَآ أُوتِيتُمۡ أَوۡ يُحَآجُّوكُمۡ عِندَ رَبِّكُمۡۗ قُلۡ إِنَّ ٱلۡفَضۡلَ بِيَدِ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيم 73يَخۡتَصُّ بِرَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۗ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ74
Verse 74: اثبات اینکه حضرت محمد پیامبر برحق است
امانتداری
75و از اهل کتاب کسانی هستند که اگر قنطاری (مال فراوان) به آنان امانت دهی، آن را به تو بازمیگردانند؛ و از آنان کسانی هستند که اگر دیناری به آنان امانت دهی، آن را به تو بازنمیگردانند، مگر اینکه پیوسته بر سرشان بایستی. این بدان سبب است که میگویند: «ما را در مورد اموال ناآشنایان (امیین) گناهی نیست.» و بر خدا دروغ میبندند در حالی که خود میدانند. 76چنین نیست! هر کس به عهد خود وفا کند و پرهیزگاری پیشه کند، پس به راستی خداوند پرهیزگاران را دوست دارد.
وَمِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ مَنۡ إِن تَأۡمَنۡهُ بِقِنطَارٖ يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيۡكَ وَمِنۡهُم مَّنۡ إِن تَأۡمَنۡهُ بِدِينَارٖ لَّا يُؤَدِّهِۦٓ إِلَيۡكَ إِلَّا مَا دُمۡتَ عَلَيۡهِ قَآئِمٗاۗ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَالُواْ لَيۡسَ عَلَيۡنَا فِي ٱلۡأُمِّيِّۧنَ سَبِيلٞ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ 75بَلَىٰۚ مَنۡ أَوۡفَىٰ بِعَهۡدِهِۦ وَٱتَّقَىٰ فَإِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُتَّقِينَ76
Verse 76: یعنی غیر یهودیان، مانند اعرابی که اسلام را پذیرفتند.
شکستن عهد الله
77همانا کسانی که پیمان خدا و سوگندهای خود را به بهای اندکی میفروشند، در آخرت بهرهای ندارند. و خدا در روز قیامت با آنها سخن نمیگوید و به آنها نمینگرد و پاکیزهشان نمیسازد. و عذابی دردناک برای آنهاست. 78و همانا گروهی از آنان هستند که زبانهای خود را به تحریف کتاب میپیچانند تا گمان کنید که آن از کتاب است، در حالی که از کتاب نیست. و میگویند: «این از جانب خداست»، در حالی که از جانب خدا نیست. و بر خدا دروغ میبندند در حالی که میدانند.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَشۡتَرُونَ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ وَأَيۡمَٰنِهِمۡ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَٰٓئِكَ لَا خَلَٰقَ لَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ وَلَا يَنظُرُ إِلَيۡهِمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيم 77وَإِنَّ مِنۡهُمۡ لَفَرِيقٗا يَلۡوُۥنَ أَلۡسِنَتَهُم بِٱلۡكِتَٰبِ لِتَحۡسَبُوهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمَا هُوَ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ وَمَا هُوَ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ78
Verse 78: آنها قول دادند که به همه پیامبران ایمان بیاورند، اما حضرت محمد را نپذیرفتند، فقط برای اینکه همچنان از جایگاه و مزایای خود نزد پیروانشان برخوردار باشند.
پیامبران امین
79شایسته نیست برای بشری که خداوند به او کتاب و حکمت و نبوت داده است، که به مردم بگوید: «به جای خدا، مرا بپرستید.» بلکه (او) میگوید: «ربانی باشید، به سبب آنچه از کتاب تعلیم میدهید و میآموزید.» 81و (یاد کن) هنگامی را که خداوند از پیامبران پیمان گرفت که: «اکنون که به شما کتاب و حکمت دادم، اگر پیامبری به سوی شما آمد که آنچه را با شماست تصدیق میکند، حتماً به او ایمان آورید و یاریاش کنید.» سپس فرمود: «آیا اقرار میکنید و پیمان محکم مرا بر این (امر) میپذیرید؟» گفتند: «اقرار میکنیم.» فرمود: «پس گواه باشید، و من نیز با شما از گواهانم.» 82پس هر کس بعد از این روی برگرداند، آنان همان فاسقانند.
مَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُؤۡتِيَهُ ٱللَّهُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحُكۡمَ وَٱلنُّبُوَّةَ ثُمَّ يَقُولَ لِلنَّاسِ كُونُواْ عِبَادٗا لِّي مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن كُونُواْ رَبَّٰنِيِّۧنَ بِمَا كُنتُمۡ تُعَلِّمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ وَبِمَا كُنتُمۡ تَدۡرُسُونَ 79وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلنَّبِيِّۧنَ لَمَآ ءَاتَيۡتُكُم مِّن كِتَٰبٖ وَحِكۡمَةٖ ثُمَّ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مُّصَدِّقٞ لِّمَا مَعَكُمۡ لَتُؤۡمِنُنَّ بِهِۦ وَلَتَنصُرُنَّهُۥۚ قَالَ ءَأَقۡرَرۡتُمۡ وَأَخَذۡتُمۡ عَلَىٰ ذَٰلِكُمۡ إِصۡرِيۖ قَالُوٓاْ أَقۡرَرۡنَاۚ قَالَ فَٱشۡهَدُواْ وَأَنَا۠ مَعَكُم مِّنَ ٱلشَّٰهِدِينَ 81فَمَن تَوَلَّىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ82
راه اسلام
83آیا جز دین خدا میجویند؟ در حالی که هر که در آسمانها و زمین است، طوعاً و کرهاً تسلیم اوست، و به سوی او بازگردانده میشوند؟ 84بگو: «ما به خدا ایمان آوردیم و به آنچه بر ما نازل شده و آنچه بر ابراهیم و اسماعیل و اسحاق و یعقوب و اسباط نازل شده، و آنچه به موسی و عیسی و دیگر پیامبران از جانب پروردگارشان داده شده است. میان هیچ یک از آنان فرقی نمیگذاریم و ما کاملاً تسلیم او هستیم.» 85و هر کس جز اسلام را برگزیند، هرگز از او پذیرفته نخواهد شد و در آخرت از زیانکاران خواهد بود.
أَفَغَيۡرَ دِينِ ٱللَّهِ يَبۡغُونَ وَلَهُۥٓ أَسۡلَمَ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعٗا وَكَرۡهٗا وَإِلَيۡهِ يُرۡجَعُونَ 83قُلۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ عَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ 84وَمَن يَبۡتَغِ غَيۡرَ ٱلۡإِسۡلَٰمِ دِينٗا فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡهُ وَهُوَ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ85
Verse 85: تسلیم کامل در برابر خداوند
گمراهی از صراط مستقیم
86چگونه خداوند هدایت کند قومی را که پس از ایمان آوردن و گواهی دادن به حقانیت پیامبر و رسیدن دلایل روشن به آنان، کافر شدند؟ و خداوند ستمکاران را هدایت نمیکند. 87کیفر آنها این است که لعنت خدا و فرشتگان و تمام مردم بر آنهاست. 88آنان جاودانه در دوزخ خواهند ماند. عذاب از آنان کاسته نخواهد شد و به آنان مهلت داده نمیشود. 89مگر کسانی که پس از آن توبه کنند و (خود را) اصلاح نمایند، پس همانا خداوند آمرزنده و مهربان است. 90همانا کسانی که پس از ایمان آوردن کافر شدند و سپس بر کفر خود افزودند، توبه آنان هرگز پذیرفته نخواهد شد و آنان همان گمراهانند. 91به راستی، کسانی که کفر ورزیدند و در حال کفر مردند، اگر تمام زمین را پر از طلا کنند و آن را برای رهایی خود از آتش (جهنم) فدیه دهند، هرگز از آنان پذیرفته نخواهد شد. برای آنان عذابی دردناک است و هیچ یاوری نخواهند داشت. 92شما مؤمنان هرگز به نیکی نخواهید رسید مگر اینکه از آنچه دوست دارید انفاق کنید. و هر آنچه انفاق کنید، قطعاً خداوند از آن آگاه است.
كَيۡفَ يَهۡدِي ٱللَّهُ قَوۡمٗا كَفَرُواْ بَعۡدَ إِيمَٰنِهِمۡ وَشَهِدُوٓاْ أَنَّ ٱلرَّسُولَ حَقّٞ وَجَآءَهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُۚ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّٰلِمِينَ 86أُوْلَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُمۡ أَنَّ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةَ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ 87خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ 88إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ وَأَصۡلَحُواْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ 89إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بَعۡدَ إِيمَٰنِهِمۡ ثُمَّ ٱزۡدَادُواْ كُفۡرٗا لَّن تُقۡبَلَ تَوۡبَتُهُمۡ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلضَّآلُّونَ 90إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٞ فَلَن يُقۡبَلَ مِنۡ أَحَدِهِم مِّلۡءُ ٱلۡأَرۡضِ ذَهَبٗا وَلَوِ ٱفۡتَدَىٰ بِهِۦٓۗ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ 91لَن تَنَالُواْ ٱلۡبِرَّ حَتَّىٰ تُنفِقُواْ مِمَّا تُحِبُّونَۚ وَمَا تُنفِقُواْ مِن شَيۡءٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيم92
BACKGROUND STORY
به گفته امام رازی، برخی از علمای یهود در مدینه از پیامبر (ص) به خاطر خوردن گوشت شتر انتقاد کردند و ادعا داشتند که این کار در دین ابراهیم (ع) حرام بوده است. آیات ۹۳ تا ۹۵ برای پاسخ به این ادعا نازل شد و بیان داشت که خداوند هرگز گوشت شتر را در گذشته حرام نکرده بود. این یعقوب (ع) (معروف به اسرائیل) بود که پس از بهبودی از بیماری خاصی، خود را از خوردن گوشت شتر منع کرد. بنابراین، این (گوشت شتر) توسط خداوند بر ابراهیم (ع) یا سایر پیامبران حرام نشده بود.
آنها همچنین از پیامبر (ص) به خاطر تغییر قبله (جهت نماز) از اورشلیم (بیتالمقدس) به مکه انتقاد کردند و ادعا داشتند که قبله قدیمی بهتر بود. آیات ۹۶ تا ۹۷ نازل شد تا تأیید کند که کعبه اولین و بزرگترین بنایی است که تاکنون برای عبادت ساخته شده است.
پرهیز غذایی حضرت یعقوب
93همه غذاها برای بنیاسرائیل حلال بود، جز آنچه اسرائیل (یعقوب) پیش از نزول تورات بر خود حرام کرده بود. بگو: «تورات را بیاورید و آن را بخوانید، اگر راست میگویید.» 94پس هر کس بعد از این بر خدا دروغ ببندد، آنانند که ستمکارند. 95بگو: «خدا راست گفت. پس از ملت ابراهیم حنیف پیروی کنید، که از مشرکان نبود.»
كُلُّ ٱلطَّعَامِ كَانَ حِلّٗا لِّبَنِيٓ إِسۡرَٰٓءِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسۡرَٰٓءِيلُ عَلَىٰ نَفۡسِهِۦ مِن قَبۡلِ أَن تُنَزَّلَ ٱلتَّوۡرَىٰةُۚ قُلۡ فَأۡتُواْ بِٱلتَّوۡرَىٰةِ فَٱتۡلُوهَآ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ 93فَمَنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ فَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّٰلِمُونَ 94قُلۡ صَدَقَ ٱللَّهُۗ فَٱتَّبِعُواْ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ95
حج به کعبه
96همانا نخستین خانهای که برای مردم بنا نهاده شد، همان است که در بکه است؛ پربرکت و مایه هدایت برای جهانیان. 97در آن نشانههای روشنی است، از جمله مقام ابراهیم. و هر کس وارد آن شود، در امان است. و حج این خانه بر عهده مردم است، بر هر کس که توانایی راه یافتن به آن را دارد. و هر کس کفر ورزد، پس همانا خداوند از جهانیان بینیاز است.
إِنَّ أَوَّلَ بَيۡتٖ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكٗا وَهُدٗى لِّلۡعَٰلَمِينَ 96فِيهِ ءَايَٰتُۢ بَيِّنَٰتٞ مَّقَامُ إِبۡرَٰهِيمَۖ وَمَن دَخَلَهُۥ كَانَ ءَامِنٗاۗ وَلِلَّهِ عَلَى ٱلنَّاسِ حِجُّ ٱلۡبَيۡتِ مَنِ ٱسۡتَطَاعَ إِلَيۡهِ سَبِيلٗاۚ وَمَن كَفَرَ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ ٱلۡعَٰلَمِينَ97
انکار حقیقت
98بگو ای اهل کتاب! چرا آیات خدا را انکار میکنید، در حالی که خدا بر آنچه میکنید گواه است؟ 99بگو ای اهل کتاب! چرا مؤمنان را از راه خدا بازمیدارید و میخواهید آن را کج جلوه دهید، در حالی که خود بر حقانیت آن گواه هستید؟ و خدا از آنچه میکنید هرگز غافل نیست.
قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَٱللَّهُ شَهِيدٌ عَلَىٰ مَا تَعۡمَلُونَ 98قُلۡ يَٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لِمَ تَصُدُّونَ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ مَنۡ ءَامَنَ تَبۡغُونَهَا عِوَجٗا وَأَنتُمۡ شُهَدَآءُۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ99
Verse 98: بکّه نام دیگر مکّه است.
Verse 99: از جمله حجرالاسود، چاه زمزم و مقام ابراهیم.
هشدار در برابر تأثیر بد
100ای مؤمنان! اگر از گروهی از اهل کتاب اطاعت کنید، شما را از ایمان به کفر بازمیگردانند. 101چگونه کفر میورزید در حالی که آیات خدا بر شما تلاوت میشود و پیامبر او هنوز در میان شماست؟ و هر کس به خدا تمسک جوید، قطعاً به راه راست هدایت شده است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ فَرِيقٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ يَرُدُّوكُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ كَٰفِرِينَ 100وَكَيۡفَ تَكۡفُرُونَ وَأَنتُمۡ تُتۡلَىٰ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ وَفِيكُمۡ رَسُولُهُۥۗ وَمَن يَعۡتَصِم بِٱللَّهِ فَقَدۡ هُدِيَ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ101
Verse 101: حج بر هر مسلمانی که استطاعت دارد، دستکم یک بار در عمر واجب است.
SIDE STORY
قبل از اسلام، باهله به عنوان پستترین قبیله در تمام عربستان شناخته میشد. یکی از رهبران بزرگ نظامی مسلمانان، مردی به نام قتیبه بود که از قبیله باهله میآمد. قتیبه سپاهیان مسلمان را تا چین هدایت کرد. یک روز، او از یک مرد بادیهنشین (که تمام عمرش را در بیابان زندگی کرده بود) پرسید: "آیا به قبیله من، باهله، میپیوندی، اگر نیمی از اختیاراتم را به تو پیشنهاد کنم؟" آن مرد قاطعانه نپذیرفت.
قتیبه سپس به شوخی از او پرسید: "اگر برای پیوستن به قبیله من، بهشت به تو پیشنهاد شود چه؟" مرد لحظهای مکث کرد و پاسخ داد: "قبول! اما یک شرط دارم: نمیخواهم هیچ کس در بهشت بداند که من از باهله هستم!"
WORDS OF WISDOM
قبل از اسلام، مردم به قبیلههای خود بسیار افتخار میکردند و به دیگرانی که قبیلهشان پایینتر بود، با تحقیر نگاه میکردند. به همین دلیل اعراب همیشه متفرق بودند. وقتی اسلام آمد، همه قبایل را متحد کرد و همه را برابر ساخت.
در اسلام، هیچکس بر دیگری برتری ندارد، چه بر اساس نژاد، چه رنگ و چه جایگاه اجتماعی.
آیه ۱۰۳ به مسلمانان اهمیت اتحاد و همبستگی به عنوان یک امت را میآموزد تا بتوانند در این دنیا و آخرت به موفقیت دست یابند. به مؤمنان در مورد تفرقه هشدار داده شده است، زیرا تفرقه میتواند آنها را ضعیف و هدفی آسان برای دشمنانشان سازد.
شکست مسلمانان در اسپانیای قرون وسطی و در دوران معاصر را میتوان به راحتی به عدم موفقیتشان در حفظ اتحاد مرتبط دانست.
SIDE STORY
شیری در جنگل به سه گاو نر برخورد: یکی سفید، دیگری سیاه و سومی قهوهای بود. شیر میدانست که نمیتواند همزمان به همه گاوها حمله کند، زیرا آنها با هم قوی بودند. بنابراین، او نقشهای کشید تا آنها را یکی یکی از بین ببرد.
ابتدا، او خود را به گاوها به عنوان یک دوست معرفی کرد و گفت که میخواهد آنها را از خطر محافظت کند. سپس، او توانست به مرور زمان اعتماد آنها را جلب کند.
یک روز، شیر به طور خصوصی با گاوهای سیاه و قهوهای ملاقات کرد. او آنها را متقاعد کرد که گاو سفید یک تهدید است، زیرا شکارچیان میتوانستند او را به راحتی در جنگل تشخیص دهند و گاوهای دیگر را نیز هدف آسانی میساخت. برای محافظت از آنها، او پیشنهاد داد که با خوردن گاو سفید، لطفی در حق آنها بکند. بدون فکر، دو گاو با نقشه موافقت کردند و تماشا کردند که چگونه گاو سفید تکه تکه شد.
یک هفته بعد، شیر به طور خصوصی با گاو قهوهای ملاقات کرد و به او گفت که هر دو مانند برادر هستند زیرا رنگ قهوهای مشابهی داشتند. شیر او را متقاعد کرد که گاو سیاه یک تهدید است، زیرا او قرار بود تمام غذای آنها را تمام کند. دوباره، او پیشنهاد داد که با خوردن او، لطفی در حق گاو قهوهای بکند. گاو موافقت کرد و تماشا کرد که چگونه گاو سیاه خورده شد.
همانطور که انتظار میرفت، یک هفته بعد، شیر به گاو قهوهای نزدیک شد و گفت که باید او را بخورد زیرا او نیز مانند دو گاو دیگر یک تهدید بود. گاو قهوهای اشتباه خود را زمانی فهمید که گفت: "من در روزی که گاو سفید خورده شد، محکوم به فنا شدم."
هشدار در برابر تفرقه
102ای کسانی که ایمان آوردهاید! آن گونه که شایسته است از خدا پروا کنید و نمیرید مگر در حال تسلیم کامل به او. 103و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و پراکنده نشوید. و نعمت خدا را بر خود به یاد آورید که دشمن یکدیگر بودید و او میان دلهای شما الفت انداخت، پس به لطف او برادر شدید. و شما بر لبه پرتگاهی از آتش بودید، پس او شما را از آن نجات داد. این گونه خداوند آیات خود را برای شما روشن میسازد، باشد که هدایت شوید. 104باید از میان شما گروهی باشند که به سوی نیکی دعوت کنند و به کار پسندیده فرمان دهند و از کار ناپسند بازدارند. و اینان همان رستگارانند. 105و مانند کسانی نباشید که پس از آنکه دلایل روشن برایشان آمد، پراکنده شدند و اختلاف کردند. و برای آنان عذابی بزرگ است. 106روزی که چهرههایی سفید و چهرههایی سیاه میگردد. اما کسانی که چهرههایشان سیاه شده است (به آنها گفته میشود): آیا پس از ایمانتان کافر شدید؟ پس به سزای کفرتان عذاب را بچشید. 107و اما کسانی که چهرههایشان روشن است، در رحمت خدا خواهند بود و در آن جا جاودانه خواهند ماند. 108اینها آیات خداست که ما آنها را به حق بر تو میخوانیم ای پیامبر. و خداوند هرگز نمیخواهد به کسی ستم کند. 109آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آن خداست. و همه کارها به سوی خدا بازگردانده میشود.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱتَّقُواْ ٱللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِۦ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ 102وَٱعۡتَصِمُواْ بِحَبۡلِ ٱللَّهِ جَمِيعٗا وَلَا تَفَرَّقُواْۚ وَٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ إِذۡ كُنتُمۡ أَعۡدَآءٗ فَأَلَّفَ بَيۡنَ قُلُوبِكُمۡ فَأَصۡبَحۡتُم بِنِعۡمَتِهِۦٓ إِخۡوَٰنٗا وَكُنتُمۡ عَلَىٰ شَفَا حُفۡرَةٖ مِّنَ ٱلنَّارِ فَأَنقَذَكُم مِّنۡهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ 103وَلۡتَكُن مِّنكُمۡ أُمَّةٞ يَدۡعُونَ إِلَى ٱلۡخَيۡرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِۚ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ 104وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ تَفَرَّقُواْ وَٱخۡتَلَفُواْ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُۚ وَأُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيم 105يَوۡمَ تَبۡيَضُّ وُجُوهٞ وَتَسۡوَدُّ وُجُوهٞۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱسۡوَدَّتۡ وُجُوهُهُمۡ أَكَفَرۡتُم بَعۡدَ إِيمَٰنِكُمۡ فَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَ بِمَا كُنتُمۡ تَكۡفُرُونَ 106وَأَمَّا ٱلَّذِينَ ٱبۡيَضَّتۡ وُجُوهُهُمۡ فَفِي رَحۡمَةِ ٱللَّهِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ 107تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱللَّهِ نَتۡلُوهَا عَلَيۡكَ بِٱلۡحَقِّۗ وَمَا ٱللَّهُ يُرِيدُ ظُلۡمٗا لِّلۡعَٰلَمِينَ 108وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ109
Verse 102: ابن مسعود (رضی الله عنه) فرمودند: «به یاد خدا بودن آنگونه که شایسته اوست» یعنی او را اطاعت کنی و هرگز نافرمانیاش نکنی، او را شکر کنی و هرگز ناسپاسیاش نکنی، و او را به یاد داشته باشی و هرگز فراموشش نکنی. (امام ابن کثیر)
Verse 103: یعنی به عنوان مسلمانان
Verse 104: ایمانش
Verse 107: اگر قبل از اسلام از دنیا رفته بودند، به خاطر بتپرستیشان وارد جهنم میشدند.
فضیلت امت مسلمه
110شما بهترین امتی هستید که برای مردم پدیدار شدهاید؛ به نیکی فرمان میدهید، از بدی نهی میکنید و به خدا ایمان دارید. اگر اهل کتاب ایمان آورده بودند، برایشان بهتر بود. برخی از آنان مؤمن هستند، اما بیشترشان فاسقند. 111آنان هرگز به شما زیانی نمیرسانند، مگر آزاری با زبان. و اگر با شما بجنگند، پشت کرده و فرار میکنند و یاری نخواهند شد. 112هر جا که یافت شوند، خواری و ذلت آنان را فرا میگیرد، مگر با ریسمانی از خدا و ریسمانی از مردم (در امان باشند). به خشم خدا گرفتار شدهاند و مسکنت بر آنان زده شده است. این به خاطر آن است که آیات خدا را انکار میکردند و پیامبران را به ناحق میکشتند. این (عقوبت) به دلیل سرکشی و تجاوز از حدود الهی است.
كُنتُمۡ خَيۡرَ أُمَّةٍ أُخۡرِجَتۡ لِلنَّاسِ تَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَتَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَتُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِۗ وَلَوۡ ءَامَنَ أَهۡلُ ٱلۡكِتَٰبِ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۚ مِّنۡهُمُ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ وَأَكۡثَرُهُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ 110لَن يَضُرُّوكُمۡ إِلَّآ أَذٗىۖ وَإِن يُقَٰتِلُوكُمۡ يُوَلُّوكُمُ ٱلۡأَدۡبَارَ ثُمَّ لَا يُنصَرُونَ 111ضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ أَيۡنَ مَا ثُقِفُوٓاْ إِلَّا بِحَبۡلٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَحَبۡلٖ مِّنَ ٱلنَّاسِ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلۡمَسۡكَنَةُۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلۡأَنۢبِيَآءَ بِغَيۡرِ حَقّٖۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ112
مؤمنان اهل کتاب
113ولی همه یکسان نیستند؛ از اهل کتاب کسانی هستند که درستکارند، آیات خدا را در طول شب تلاوت میکنند و سجده میکنند. 114آنها به خدا و روز قیامت ایمان دارند، امر به معروف و نهی از منکر میکنند و در کارهای نیک مسابقه میدهند. آنان به راستی از مؤمنانند. 115پاداش هیچ کار نیکی که انجام دهند از آنان دریغ نخواهد شد. و خداوند پرهیزکاران را به خوبی میشناسد.
لَيۡسُواْ سَوَآءٗۗ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ أُمَّةٞ قَآئِمَةٞ يَتۡلُونَ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ ءَانَآءَ ٱلَّيۡلِ وَهُمۡ يَسۡجُدُونَ 113يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَيَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ وَيُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡخَيۡرَٰتِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ مِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ 114وَمَا يَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ فَلَن يُكۡفَرُوهُۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلۡمُتَّقِينَ115
Verse 115: کسانی که مسلمان شدند، مانند عبدالله بن سلام رضی الله عنه.
هشدار در برابر منافقان
116به راستی اموال و فرزندان کافران هرگز در برابر خدا به کارشان نخواهد آمد. آنان اهل آتشند و در آن جا جاودانه خواهند بود. 117مَثَل آنچه در این زندگی دنیا انفاق میکنند، مانند کشتزاری است که متعلق به قومی ستمگر است و بادی سخت و سرد به آن بوزد و آن را نابود کند. و خدا به آنان ستم نکرده است، بلکه آنان به خودشان ستم میکنند. 118ای کسانی که ایمان آوردهاید! از غیر خودتان محرم اسرار نگیرید. آنان از هیچ تلاشی برای تباهی شما فروگذار نمیکنند. آرزوی رنج و مشقت شما را دارند. کینه و دشمنی از سخنانشان آشکار شده است و آنچه سینههایشان پنهان میدارد، بزرگتر است. ما آیات خود را برای شما روشن ساختیم، اگر اندیشه کنید. 119شما کسانی هستید که آنان را دوست دارید، ولی آنان شما را دوست ندارند، و شما به همه کتابها ایمان دارید. و چون شما را ملاقات میکنند، میگویند: «ما ایمان آوردیم.» و چون تنها میشوند، از شدت خشم بر شما، سر انگشتان خود را میگزند. بگو: «به خشمتان بمیرید!» به راستی خداوند به آنچه در سینههاست، آگاه است. 120اگر خیری به شما برسد، آنان را غمگین میکند. و اگر بدی به شما برسد، به آن شاد میشوند. و اگر صبر کنید و پرهیزگاری پیشه کنید، مکر و حیله آنان هیچ زیانی به شما نمیرساند. به راستی خداوند به آنچه میکنند، احاطه دارد.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن تُغۡنِيَ عَنۡهُمۡ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُم مِّنَ ٱللَّهِ شَيۡٔٗاۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ 116مَثَلُ مَا يُنفِقُونَ فِي هَٰذِهِ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا كَمَثَلِ رِيحٖ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتۡ حَرۡثَ قَوۡمٖ ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَأَهۡلَكَتۡهُۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِنۡ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ 117يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ بِطَانَةٗ مِّن دُونِكُمۡ لَا يَأۡلُونَكُمۡ خَبَالٗا وَدُّواْ مَا عَنِتُّمۡ قَدۡ بَدَتِ ٱلۡبَغۡضَآءُ مِنۡ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَمَا تُخۡفِي صُدُورُهُمۡ أَكۡبَرُۚ قَدۡ بَيَّنَّا لَكُمُ ٱلۡأٓيَٰتِۖ إِن كُنتُمۡ تَعۡقِلُونَ 118هَٰٓأَنتُمۡ أُوْلَآءِ تُحِبُّونَهُمۡ وَلَا يُحِبُّونَكُمۡ وَتُؤۡمِنُونَ بِٱلۡكِتَٰبِ كُلِّهِۦ وَإِذَا لَقُوكُمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَوۡاْ عَضُّواْ عَلَيۡكُمُ ٱلۡأَنَامِلَ مِنَ ٱلۡغَيۡظِۚ قُلۡ مُوتُواْ بِغَيۡظِكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ 119إِن تَمۡسَسۡكُمۡ حَسَنَةٞ تَسُؤۡهُمۡ وَإِن تُصِبۡكُمۡ سَيِّئَةٞ يَفۡرَحُواْ بِهَاۖ وَإِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ لَا يَضُرُّكُمۡ كَيۡدُهُمۡ شَيًۡٔاۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا يَعۡمَلُونَ مُحِيط120
Verse 119: یعنی منافقانِ اهل کتاب.
Verse 120: اما آنها به کتاب شما ایمان ندارند.
BACKGROUND STORY
به گفته امام ابن هشام، ارتش مکه در سال دوم هجرت در بدر، به سختی از نیروی کوچک مسلمانان شکست خورد. یک سال بعد، مکیان با ارتشی متشکل از ۳۷۰۰ سرباز برای انتقام بازگشتند. پیامبر (ص) از یارانش پرسیدند که آیا باید منتظر بمانند تا مکیان به مدینه برسند یا با آنها در خارج از شهر روبرو شوند. آنها تصمیم گرفتند در خارج از شهر، در کنار کوه احد بجنگند. در راه احد، ابن سلول (رئیس منافقان) از پیوستن به جنگ خودداری کرد و با ۳۰۰ سرباز به مدینه بازگشت. بنابراین، ارتش مسلمانان تنها با ۷۵۰ جنگجو باقی ماند.
پیش از نبرد، پیامبر (ص) ۵۰ کماندار را بر روی تپهای مستقر کردند و به آنها گفتند که تحت هیچ شرایطی جای خود را ترک نکنند. در ابتدا، مسلمانان در حال پیروزی بودند و مکیان شروع به فرار کردند. کمانداران گمان کردند که جنگ به پایان رسیده است، بنابراین شروع به بحث در مورد حفظ موقعیت خود کردند. سرانجام، بیشتر آنها برای جمعآوری غنایم جنگی پایین آمدند و ارتش مسلمانان را بیدفاع گذاشتند. خالد بن ولید (که در آن زمان مسلمان نبود) از اشتباه فاحش آنها سوءاستفاده کرد و با دور زدن تپه به همراه نیروهایش، حمله غافلگیرانهای را از پشت به ارتش مسلمانان آغاز کرد.
سربازان مسلمان کاملاً شوکه شده بودند. بیشتر یاران فرار کردند و تنها تعداد کمی برای دفاع از پیامبر (ص) با جان خود باقی ماندند. خود پیامبر مجروح شدند و شایعهای به سرعت پخش شد که ایشان به شهادت رسیدهاند. حدود ۷۰ تن از یاران در این نبرد کشته شدند، از جمله انس بن نضر که به تنهایی بیش از ۸۰ زخم بر بدن داشت. پیامبر (ص) همچنین عموی خود حمزه (رض) را از دست دادند. اما مکیان تنها ۲۴ سرباز را از دست دادند. بنابراین، آنچه به عنوان یک پیروزی بزرگ برای مسلمانان آغاز شده بود، به فاجعهای تمامعیار برای آنها انجامید.
با رفتن مکیان، مشکلات به پایان نرسید. اعتبار بزرگی که ارتش مسلمانان در بدر کسب کرده بود، در احد کاملاً از بین رفت. اکنون، مسلمانان باید با پیامدهای وحشتناک این شکست دست و پنجه نرم میکردند. به عنوان مثال، در ماههای بعد، برخی قبایل شروع به این فکر کردند که جامعه مسلمانان ضعیف شده است، بنابراین شروع به آمادهسازی برای حمله به مدینه کردند. به همین دلیل پیامبر (ص) مجبور شدند لشکرکشیهایی را آغاز کنند تا از رسیدن آن قبایل به شهر جلوگیری کنند و کسانی را که به برخی مسلمانان حمله کرده و آنها را کشته بودند، مجازات کنند.
آیات زیر برای آرامش بخشیدن به مؤمنان و آموزش این درسهای مهم به آنها نازل شد:
نصرت تنها از جانب خداوند است.
باید از پیامبر (ص) اطاعت کرد.
قبل از اتخاذ تصمیمات مهم، باید با صاحبنظران مشورت کرد.
اشتباهات رخ میدهند، اما باید از آنها درس بگیریم.
خداوند رحیم و غفور است.
6. پیامبر (ص) نسبت به مؤمنان رئوف است.
7. نبردی میان خیر و شر در جریان است. خیر همیشه در نهایت پیروز میشود.
8. زندگی پر از آزمایش است.
9. آزمایشها به ما نشان میدهند که چه کسی در ایمان واقعاً قوی یا ضعیف است.
10. منافقان تهدیدی برای امت اسلامی هستند.
هیچ موفقیتی بدون فداکاری به دست نمیآید.
هیچ کس زودتر یا دیرتر از اجل مقدر شده خود نمیمیرد.
WORDS OF WISDOM
ممکن است کسی بپرسد: "پیامبر (ص) پس از این شکست وحشتناک چگونه واکنش نشان دادند؟" راستش را بخواهید، اگر رهبر دیگری بود، قطعاً کمانداران را به خاطر این فاجعه سرزنش، ملامت، یا حتی مجازات میکرد. اما پیامبر (ص) هیچ یک از این کارها را نکردند. شگفتانگیز اینکه، پس از رفتن مکیان، به یاران خود (از جمله مجروحان) فرمودند: "صف بکشید تا پروردگارم را ستایش کنم!" سپس دعایی عاطفی خواندند.
در ادامه، برخی از سخنان ایشان در دعای عاطفیشان آمده است که امام بخاری در کتاب خود "الادب المفرد" آن را روایت کردهاند:
• اللهم! همه ستایشها تنها از آن توست.
• اللهم! هیچ کس نمیتواند آنچه را که تو باز میداری، ببخشد و هیچ کس نمیتواند آنچه را که تو میبخشی، باز دارد.
• اللهم! برکات، رحمت، فضل و احسانت، و همه اسباب یاری را بر ما فرو ریز.
اللهم! از تو نعمتی دائمی میخواهم که تغییر نکند و از بین نرود.
اللهم! از تو نعمت در روز نیازمندی و امنیت در روز ترس میخواهم.
اللهم! ایمان را برای ما دوستداشتنی و در دلهایمان زیبا گردان. و کفر و فسق و نافرمانی را برای ما ناپسند گردان. و ما را از هدایتیافتگان قرار ده.
اللهم! ما را مسلمان زنده بدار و مسلمان بمیران، و ما را به صالحان ملحق گردان، در حالی که نه رسوا شدهایم و نه دچار فتنه گشتهایم.
اللهم! با کافرانی بجنگ که پیامبرانت را تکذیب میکنند و از راه تو باز میدارند. ای پروردگار حق!
آیه ۱۵۹ به مهربانی و نرمخویی پیامبر (ص) با مؤمنان ستایش میکند. او حتی نسبت به دشمنانش، از جمله کسانی که با او جنگیدند، نیز رحیم بود.
شگفتانگیز است که بدانیم بسیاری از فرماندهان سپاه مکه در احد، از جمله خالد بن ولید، ابوسفیان، عکرمه بن ابیجهل و صفوان بن امیه، در نهایت اسلام آوردند. نه تنها این، بلکه برخی از دشمنان سابق او پس از پذیرش اسلام، آماده بودند تا با جان خود از او دفاع کنند.
غزوه اُحُد
121به یاد آور ای پیامبر، آن زمان که بامدادان از خانه خود بیرون رفتی تا مؤمنان را در مواضع جنگی قرار دهی. و خداوند شنوا و داناست. 122و [به یاد آور] هنگامی که دو گروه از شما مؤمنان نزدیک بود سست شوند، در حالی که خداوند ولیّ آنها بود. پس بر خدا توکل کنند مؤمنان.
وَإِذۡ غَدَوۡتَ مِنۡ أَهۡلِكَ تُبَوِّئُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ مَقَٰعِدَ لِلۡقِتَالِۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ 121إِذۡ هَمَّت طَّآئِفَتَانِ مِنكُمۡ أَن تَفۡشَلَا وَٱللَّهُ وَلِيُّهُمَاۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ122
Verse 122: به گفته امام قرطبی، هنگامی که ابن سلول (منافق) به همراه ۳۰۰ نفر از پیروانش پیش از جنگ احد، سپاه مسلمانان را ترک کرد، دو گروه از مسلمانان مدینه نیز نزدیک بود همین کار را بکنند، اما خداوند نظر آنها را تغییر داد.
غزوه بدر
123خداوند پیش از این در بدر به شما پیروزی بخشید در حالی که ناتوان بودید. پس از خدا پروا کنید، باشد که شکرگزار باشید. 124و (به یاد آور) زمانی را که به مؤمنان گفتی: "آیا شما را بس نیست که پروردگارتان سه هزار فرشته برای یاری شما فرو فرستد؟" 125آری! اگر صبر پیشه کنید و تقوا ورزید و دشمنان ناگهان به شما هجوم آورند، خداوند شما را با پنج هزار فرشته نشاندار یاری خواهد کرد. 126خداوند این یاری را تنها بشارتی برای شما و آرامشی برای دلهایتان قرار داد. پیروزی تنها از جانب خداوند عزیز و حکیم است. 127تا گروهی از کافران را نابود کند و بقیه را خوار و زبون سازد، در حالی که خائب و خاسر بازگردند.
وَلَقَدۡ نَصَرَكُمُ ٱللَّهُ بِبَدۡرٖ وَأَنتُمۡ أَذِلَّةٞۖ فَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ 123إِذۡ تَقُولُ لِلۡمُؤۡمِنِينَ أَلَن يَكۡفِيَكُمۡ أَن يُمِدَّكُمۡ رَبُّكُم بِثَلَٰثَةِ ءَالَٰفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ مُنزَلِينَ 124بَلَىٰٓۚ إِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ وَيَأۡتُوكُم مِّن فَوۡرِهِمۡ هَٰذَا يُمۡدِدۡكُمۡ رَبُّكُم بِخَمۡسَةِ ءَالَٰفٖ مِّنَ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةِ مُسَوِّمِينَ 125وَمَا جَعَلَهُ ٱللَّهُ إِلَّا بُشۡرَىٰ لَكُمۡ وَلِتَطۡمَئِنَّ قُلُوبُكُم بِهِۦۗ وَمَا ٱلنَّصۡرُ إِلَّا مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَكِيمِ 126لِيَقۡطَعَ طَرَفٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَوۡ يَكۡبِتَهُمۡ فَيَنقَلِبُواْ خَآئِبِينَ127
سرنوشت دشمنان مکی
128ای پیامبر، تو را در این امر هیچ اختیاری نیست. امر به دست خداست که به آنها رحم کند یا عذابشان دهد؛ چرا که آنها مسلماً ستمکارند. 129آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است، از آنِ خداست. هر که را بخواهد میبخشد و هر که را بخواهد عذاب میکند. و خداوند آمرزنده و مهربان است.
لَيۡسَ لَكَ مِنَ ٱلۡأَمۡرِ شَيۡءٌ أَوۡ يَتُوبَ عَلَيۡهِمۡ أَوۡ يُعَذِّبَهُمۡ فَإِنَّهُمۡ ظَٰلِمُونَ 128وَلِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِۚ يَغۡفِرُ لِمَن يَشَآءُ وَيُعَذِّبُ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ129
Verse 129: خداست که آن مکیان را به اسلام هدایت کند یا خیر.
نهی از ربا
130یا ایها الذین آمنوا ربا نخورید، اضعافاً مضاعفه. و از خدا پروا کنید، باشد که رستگار شوید. 131و بپرهیزید از آتشی که برای کافران آماده شده است. 132و از خدا و رسول اطاعت کنید، باشد که مشمول رحمت شوید.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأۡكُلُواْ ٱلرِّبَوٰٓاْ أَضۡعَٰفٗا مُّضَٰعَفَةٗۖ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ 130وَٱتَّقُواْ ٱلنَّارَ ٱلَّتِيٓ أُعِدَّتۡ لِلۡكَٰفِرِينَ 131وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ132
SIDE STORY
مردی نزد امام حسن بصری آمد و از کمبود باران شکایت کرد. امام به او فرمود استغفار کند. مرد دیگری آمد و از فقر شکایت کرد و امام به او فرمود استغفار کند. مرد سومی آمد و از نداشتن فرزند شکایت کرد. باز هم امام به او فرمود استغفار کند.
شخصی از امام پرسید: «این سه نفر برای شکایت از سه چیز مختلف آمدند. چگونه به همه آنها توصیه کردید که استغفار کنند؟» امام پاسخ داد: «این توصیه از من نیست؛ بلکه از جانب خداست، چنانکه او در سوره نوح (آیات ۱۰-۱۲) فرموده است: «از پروردگارتان آمرزش بخواهید که او بسیار آمرزنده است. باران فراوان بر شما فرو میفرستد و شما را با اموال و فرزندان یاری میکند.» (امام طنطاوی)
WORDS OF WISDOM
قرآن همواره از اهمیت طلب آمرزش از خداوند سخن میگوید. با اینکه پیامبر (ص) کامل و بیگناه بودند، طبق روایت امام بخاری، ایشان روزانه بیش از 70 بار از خداوند طلب آمرزش میکردند. ما پیوسته گناه میکنیم، بنابراین به شدت نیازمندیم که از خداوند بخواهیم گناهانمان را ببخشد. آیات 133-136 درباره مؤمنان باایمانی صحبت میکند که بهشت به آنها وعده داده شده است. با اینکه ممکن است هر از گاهی کارهای بدی انجام دهند، اما به سرعت خدا را به یاد میآورند و از او طلب آمرزش میکنند، زیرا میدانند که هیچ کس جز او نمیتواند گناهان را ببخشد. آنها تا حد توان خود سعی میکنند از گناه دوری کنند. آنها همچنین کارهای نیک انجام میدهند، مانند انفاق، کنترل خشم و بخشیدن دیگران. خداوند وعده میدهد که آنها را ببخشد و بهشت را به آنها پاداش دهد.
پیامبر (ص) فرمودند: «بهترین راه طلب آمرزش این است که بگویید: "بار الها! تو پروردگار منی. هیچ معبودی (که شایسته پرستش باشد) جز تو نیست. تو مرا آفریدی و من بنده تو هستم. من تا حد توانم به عهد و پیمان تو پایبندم. از شر آنچه انجام دادهام به تو پناه میبرم. به نعمتهای تو بر خود اقرار میکنم و به گناهانم نزد تو اعتراف میکنم. پس مرا بیامرز؛ هیچ کس جز تو نمیتواند گناهان را بیامرزد."» ایشان افزودند: «هر کس این دعا را در روز بگوید – با ایمان کامل به آن – و قبل از شب بمیرد، از اهل بهشت خواهد بود. و هر کس آن را در شب بگوید – با ایمان کامل به آن – و قبل از روز بمیرد، از اهل بهشت خواهد بود.» (امام بخاری)
ایشان (ص) گزارش دادند که خداوند فرمود: «ای فرزندان آدم! تا زمانی که مرا بخوانید و به رحمتم امید داشته باشید، از بخشیدن آنچه انجام دادهاید باکی ندارم. ای فرزندان آدم! اگر گناهانتان به ابرهای آسمان برسد و از من طلب آمرزش کنید، باز هم از بخشیدن شما باکی ندارم. ای فرزندان آدم! اگر با گناهانی به وسعت تمام دنیا نزد من بیایید، اما چیزی را شریک من قرار نداده باشید، قطعاً گناهانتان را با آمرزش پاسخ خواهم داد.» (امام احمد و امام ترمذی)
پاداش مؤمنان
133و بشتابید به سوی آمرزشی از پروردگارتان و بهشتی که پهنای آن به اندازه آسمانها و زمین است، و برای پرهیزکاران آماده شده است. 134همان کسانی که در گشایش و تنگدستی انفاق میکنند، و خشم خود را فرو میخورند، و از مردم درمیگذرند. و خداوند نیکوکاران را دوست دارد. 135و چون کار زشتی انجام دهند یا به خود ستم کنند، خدا را به یاد میآورند و برای گناهانشان آمرزش میخواهند - و چه کسی جز خدا گناهان را میآمرزد؟ - و بر آنچه کردهاند با علم و آگاهی اصرار نمیورزند. 136پاداش آنان آمرزشی از پروردگارشان و باغهایی است که از زیر (درختان) آن نهرها جاری است، در آن جاودانه میمانند. و چه نیکو پاداشی است برای عملکنندگان!
وَسَارِعُوٓاْ إِلَىٰ مَغۡفِرَةٖ مِّن رَّبِّكُمۡ وَجَنَّةٍ عَرۡضُهَا ٱلسَّمَٰوَٰتُ وَٱلۡأَرۡضُ أُعِدَّتۡ لِلۡمُتَّقِينَ 133ٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي ٱلسَّرَّآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَٱلۡكَٰظِمِينَ ٱلۡغَيۡظَ وَٱلۡعَافِينَ عَنِ ٱلنَّاسِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ 134وَٱلَّذِينَ إِذَا فَعَلُواْ فَٰحِشَةً أَوۡ ظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ ذَكَرُواْ ٱللَّهَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ لِذُنُوبِهِمۡ وَمَن يَغۡفِرُ ٱلذُّنُوبَ إِلَّا ٱللَّهُ وَلَمۡ يُصِرُّواْ عَلَىٰ مَا فَعَلُواْ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ 135أُوْلَٰٓئِكَ جَزَآؤُهُم مَّغۡفِرَةٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَجَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَنِعۡمَ أَجۡرُ ٱلۡعَٰمِلِينَ136
SIDE STORY
پسر کوچکی به مادرش شکایت میکرد که چطور همه چیز در مدرسه، مشق شب، اسباببازیها و با دوستانش برایش بد پیش میرود. مادرش در آشپزخانه مشغول آماده کردن مواد لازم برای کیک مورد علاقهاش بود. او پرسید آیا میخواهد چیزی خوشمزه بخورد، و البته پسر گفت بله. وقتی مقداری آرد به او تعارف کرد، پسر گفت بدمزه است. سپس روغن مایع، تخممرغ خام و جوش شیرین به او تعارف کرد، اما او دوباره گفت که همه آنها بدمزه هستند.
او توضیح داد: «هر یک از این مواد ممکن است به تنهایی طعم بدی داشته باشند. اما اگر همه مواد را با هم مخلوط کنیم و در فر بگذاریم، با هم یک کیک خوشمزه خواهند ساخت. به همین ترتیب، ممکن است ما در زندگی با برخی چیزهای بد مواجه شویم. اما اگر کل تصویر را ببینیم، متوجه میشویم که انشاءالله در نهایت چیز خوبی از آن حاصل خواهد شد.»
این سوره به بسیاری از چالشها و مشکلاتی میپردازد که پیامبر (ص) و یارانش مجبور بودند از سر بگذرانند، از جمله شکست در احد، نقشههای پنهانی منافقان، تهدیدات دشمنان مختلف، و کمبود منابع. آیه ۱۳۹ به مؤمنان دستور میدهد که هرگز تسلیم نشوند زیرا در نهایت اوضاع به نفع آنها پیش خواهد رفت. تنها کاری که باید انجام دهند این است که به خدا توکل کنند، صبر داشته باشند و نهایت تلاش خود را بکنند.
نبرد بین خیر و شر
137پیش از شما نیز سنتهایی گذشته است؛ پس در زمین سیر کنید و بنگرید سرانجام تکذیبکنندگان چگونه بود. 138این برای مردم بیانی روشن است و هدایت و پندی است برای پرهیزکاران. 139پس سست نشوید و غمگین نگردید؛ شما برترید اگر مؤمن باشید. 140اگر به شما [در احد] آسیبی رسید، به آنان نیز [در بدر] آسیبی مشابه رسید. و ما این روزها [ی پیروزی و شکست] را میان مردم دست به دست میگردانیم تا خداوند مؤمنان [واقعی] را بشناسد و از میان شما شهیدانی برگزیند؛ و خداوند ستمکاران را دوست ندارد. 141و [این برای آن است که] مؤمنان را پاک گرداند و کافران را نابود سازد. 142آیا پنداشتید که وارد بهشت میشوید، در حالی که هنوز الله معلوم نکرده است کدام یک از شما واقعاً در راه او فداکاری میکنید و صبورید؟ 143شما به راستی آرزوی جهاد میکردید پیش از آنکه با مرگ روبرو شوید. اکنون آن را با چشمان خود دیدید.
قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِكُمۡ سُنَنٞ فَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَٱنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُكَذِّبِينَ 137هَٰذَا بَيَانٞ لِّلنَّاسِ وَهُدٗى وَمَوۡعِظَةٞ لِّلۡمُتَّقِينَ 138وَلَا تَهِنُواْ وَلَا تَحۡزَنُواْ وَأَنتُمُ ٱلۡأَعۡلَوۡنَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ 139إِن يَمۡسَسۡكُمۡ قَرۡحٞ فَقَدۡ مَسَّ ٱلۡقَوۡمَ قَرۡحٞ مِّثۡلُهُۥۚ وَتِلۡكَ ٱلۡأَيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيۡنَ ٱلنَّاسِ وَلِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنكُمۡ شُهَدَآءَۗ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلظَّٰلِمِينَ 140وَلِيُمَحِّصَ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَيَمۡحَقَ ٱلۡكَٰفِرِينَ 141أَمۡ حَسِبۡتُمۡ أَن تَدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ وَلَمَّا يَعۡلَمِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ جَٰهَدُواْ مِنكُمۡ وَيَعۡلَمَ ٱلصَّٰبِرِينَ 142وَلَقَدۡ كُنتُمۡ تَمَنَّوۡنَ ٱلۡمَوۡتَ مِن قَبۡلِ أَن تَلۡقَوۡهُ فَقَدۡ رَأَيۡتُمُوهُ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ143
BACKGROUND STORY
هنگامی که مشرکان شایعه پراکندند که پیامبر (ص) در جنگ احد به شهادت رسیده است، بسیاری از مسلمانان شوکه شدند و به سرعت دست از جنگ کشیدند. برخی از منافقان استدلال کردند: «اگر او واقعاً پیامبر بود، به شهادت نمیرسید.»
قبل از اینکه انس بن نضر (رض) به شهادت برسد، او برخاست و اعلام کرد: «حتی اگر محمد (ص) از دنیا رفته باشد، خداوند هرگز نمیمیرد. شما همگی باید جان خود را در راهی فدا کنید که او برای آن به شهادت رسید.» آیات ۱۴۴-۱۴۸ نازل شد تا به مؤمنان بیاموزد که برای حقیقت بایستند و هرگز شجاعت خود را از دست ندهند. (امام ابن عاشور و امام طنطاوی)
تسلیم نشوید
144محمد نیست مگر رسولی که پیش از او نیز رسولانی بودهاند. آیا اگر او بمیرد یا کشته شود، شما به عقب بازمیگردید؟ و هر کس که بازگردد، هرگز به خدا زیانی نمیرساند. و خداوند سپاسگزاران را پاداش میدهد. 145هیچ کس جز به فرمان خدا و در سرنوشت معین نمیمیرد. هر کس پاداش دنیا را بخواهد، از آن به او میدهیم. و هر کس پاداش آخرت را بخواهد، از آن به او میدهیم. و سپاسگزاران را پاداش خواهیم داد. 146چه بسیار پیامبرانی که همراهشان گروههای بسیاری از مردان خدا جنگیدند. پس در راه خدا سست نشدند و ناتوان نگشتند و سر تسلیم فرود نیاوردند. و خداوند صابران را دوست دارد. 147و سخنشان جز این نبود که: پروردگارا! گناهان و زیادهرویهای ما را در کارمان ببخش، و گامهای ما را استوار گردان، و ما را بر قوم کافران پیروز گردان. 148پس خداوند پاداش دنیا و پاداش نیکوی آخرت را به آنان داد. و خداوند نیکوکاران را دوست دارد.
وَمَا مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُۚ أَفَإِيْن مَّاتَ أَوۡ قُتِلَ ٱنقَلَبۡتُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡۚ وَمَن يَنقَلِبۡ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِ فَلَن يَضُرَّ ٱللَّهَ شَيۡٔٗاۗ وَسَيَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلشَّٰكِرِينَ 144وَمَا كَانَ لِنَفۡسٍ أَن تَمُوتَ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِ كِتَٰبٗا مُّؤَجَّلٗاۗ وَمَن يُرِدۡ ثَوَابَ ٱلدُّنۡيَا نُؤۡتِهِۦ مِنۡهَا وَمَن يُرِدۡ ثَوَابَ ٱلۡأٓخِرَةِ نُؤۡتِهِۦ مِنۡهَاۚ وَسَنَجۡزِي ٱلشَّٰكِرِينَ 145وَكَأَيِّن مِّن نَّبِيّٖ قَٰتَلَ مَعَهُۥ رِبِّيُّونَ كَثِيرٞ فَمَا وَهَنُواْ لِمَآ أَصَابَهُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَمَا ضَعُفُواْ وَمَا ٱسۡتَكَانُواْۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلصَّٰبِرِينَ 146وَمَا كَانَ قَوۡلَهُمۡ إِلَّآ أَن قَالُواْ رَبَّنَا ٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسۡرَافَنَا فِيٓ أَمۡرِنَا وَثَبِّتۡ أَقۡدَامَنَا وَٱنصُرۡنَا عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ 147فََٔاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ ثَوَابَ ٱلدُّنۡيَا وَحُسۡنَ ثَوَابِ ٱلۡأٓخِرَةِۗ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ148
پیروزی هدر رفته در احد
149یا ایها الذین آمنوا! اگر از کافران اطاعت کنید، شما را به کفر بازمیگردانند و زیانکار خواهید شد. 150بلکه الله ولیّ شماست و او بهترین یاور است. 151به زودی در دل کافران رعب میافکنیم، به سبب اینکه چیزی را شریک خدا قرار دادند که خدا هرگز بر آن دلیلی نازل نکرده است. جایگاهشان آتش است و چه بد منزلگاهی است برای ظالمان. 152و قطعاً خدا وعده خود را به شما راست گردانید، هنگامی که آنان را به اذن او از پای درمیآوردید. تا آنکه سست شدید و در کار فرمان به نزاع پرداختید و نافرمانی کردید، پس از آنکه آنچه را دوست میداشتید به شما نشان داد. بعضی از شما دنیا را میخواستید و بعضی آخرت را. پس شما را از آنان منصرف ساخت تا شما را بیازماید. و اکنون از شما درگذشت. و خدا بر مؤمنان صاحب فضل است.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِن تُطِيعُواْ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يَرُدُّوكُمۡ عَلَىٰٓ أَعۡقَٰبِكُمۡ فَتَنقَلِبُواْ خَٰسِرِينَ 149بَلِ ٱللَّهُ مَوۡلَىٰكُمۡۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلنَّٰصِرِينَ 150سَنُلۡقِي فِي قُلُوبِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلرُّعۡبَ بِمَآ أَشۡرَكُواْ بِٱللَّهِ مَا لَمۡ يُنَزِّلۡ بِهِۦ سُلۡطَٰنٗاۖ وَمَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُۖ وَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلظَّٰلِمِينَ 151وَلَقَدۡ صَدَقَكُمُ ٱللَّهُ وَعۡدَهُۥٓ إِذۡ تَحُسُّونَهُم بِإِذۡنِهِۦۖ حَتَّىٰٓ إِذَا فَشِلۡتُمۡ وَتَنَٰزَعۡتُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِ وَعَصَيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَآ أَرَىٰكُم مَّا تُحِبُّونَۚ مِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلدُّنۡيَا وَمِنكُم مَّن يُرِيدُ ٱلۡأٓخِرَةَۚ ثُمَّ صَرَفَكُمۡ عَنۡهُمۡ لِيَبۡتَلِيَكُمۡۖ وَلَقَدۡ عَفَا عَنكُمۡۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ152
WORDS OF WISDOM
در سوره ۲۴، درباره مفهوم بزرگ اسلامی «حسن الظن» صحبت کردیم که به معنای خوشگمان بودن به دیگران است.
برای مثال، باید به خداوند خوشگمان باشیم. اگر دوران سختی را پشت سر میگذاریم، اعتماد داریم که او کارها را برایمان آسان خواهد کرد. وقتی ناامید میشویم، اعتماد داریم که ما را ناامید نخواهد کرد. وقتی دعا میکنیم، اعتماد داریم که دعای ما را در زمان مناسب اجابت خواهد کرد. اگر طلب بخشش کنیم، اعتماد داریم که ما را خواهد بخشید. وقتی از این دنیا میرویم، اعتماد داریم که با رحمت خود ما را در بر خواهد گرفت و به ما بهشت خواهد داد.
همچنین باید به مردم خوشگمان باشیم و به نفعشان قضاوت کنیم. باید سعی کنیم برایشان عذر بتراشیم و عجولانه قضاوت نکنیم، حتی اگر فکر میکنیم اشتباه کردهاند یا انتظارات ما را برآورده نکردهاند. به یاد داشته باشید: وقتی انگشت اتهام را به سمت کسی نشانه میگیرید، سه انگشت دیگر به سمت خودتان نشانه رفته است.
SIDE STORY
در سال ۲۰۱۹، برای ایراد خطبه جمعه به یک مسجد محلی در کانادا رفتم. وقتی وارد شدم، کفشهایم را روی جاکفشی بزرگ در ورودی گذاشتم. آن کفشها برایم خیلی خاص بودند چون اخیراً آنها را از مکه در سفر حج خریده بودم. بعد از نماز جمعه، وقتی بیشتر مردم رفته بودند، رفتم تا کفشهایم را بردارم. با اینکه مدام دنبالشان میگشتم، هیچ جا پیدا نمیشدند. راستش را بخواهید، خیلی کلافه شده بودم.
صحنهای در ذهنم پخش شد که در آن به خاطر عدم دفاع از کفشهای محبوبم، با امام جماعت آن مسجد و کل هیئت مدیره در حال مسابقه بوکس بودم! ناگهان، یک برادر قد بلندتر متوجه کلافگی من شد، سپس به سادگی کفشها را از قفسه بالایی برداشت و در دستانم گذاشت. معلوم شد که من آنها را کاملاً بالا گذاشته بودم اما مدام در پایین دنبالشان میگشتم.
SIDE STORY
حمزه مجبور شد مادرش را برای یک روز به بیمارستان ببرد، اما پول کافی برای پرداخت صورتحساب او را نداشت. در راه کار، او با بهترین دوستش علی تماس گرفت و وضعیت را برایش توضیح داد. علی به او گفت: «نگران نباش. انشاءالله امروز بعد از عصر تمام تلاشم را میکنم.» قبل از عصر، حمزه مدام به علی زنگ میزد تا ببیند آیا او توانسته پول را فراهم کند، اما پاسخی دریافت نکرد. حمزه بسیار کلافه شد و شروع به بدگمانی نسبت به او کرد. او با خودش گفت: «چه خائنی! حتی نمیخواهد تلفن را جواب بدهد. بهترین دوستم وقتی بیشتر از همیشه به او نیاز داشتم، مرا ناامید کرد. او دیگر دوست من نیست.»
سپس حمزه بعد از کار به بیمارستان رفت و وقتی مادرش به او گفت که پول توسط دوستش علی بعد از عصر پرداخت شده است، متعجب شد. حمزه سعی کرد به دوستش زنگ بزند، اما دوباره جوابی نبود. بعداً، او به خانه علی رفت و پرسید چرا تلفن را جواب نمیداد. علی به او گفت که او هم پول کافی برای پرداخت صورتحساب بیمارستان را نداشت، بنابراین مجبور شد گوشی هوشمندش را بفروشد.
عقبنشینی لشکر
153به یاد آورید آنگاه که سراسیمه میگریختید و به هیچ کس نگاه نمیکردید، در حالی که پیامبر از پشت سر شما را فرا میخواند! پس خداوند غمی بر غم به شما بازگرداند تا بر آنچه از دست دادید و بر آنچه به شما رسید، اندوهگین نشوید. و خداوند به آنچه میکنید کاملاً آگاه است. 154سپس پس از آن اندوه، آرامشی به صورت خواب بر گروهی از شما فرو فرستاد. اما گروهی دیگر دچار گمانهای باطل درباره خدا، همچون گمانهای جاهلیت شدند. (در دل خود) گفتند: «آیا ما در این کار اختیاری داریم؟» بگو: «ای پیامبر، همه کارها به دست خداست.» آنچه را در دلهایشان پنهان میکنند که برای تو آشکار نمیسازند و میگویند: «اگر ما در این کار اختیاری داشتیم، هیچ یک از ما در اینجا کشته نمیشدیم.» بگو: «ای پیامبر، حتی اگر در خانههای خود میماندید، کسانی که مرگ برایشان مقدر شده بود، (باز هم) به سوی قتلگاه خود بیرون میآمدند.» تا خداوند آنچه را در سینههای شماست آشکار سازد و آنچه را در دلهای شماست پاک گرداند. و خداوند آنچه را در دلهاست بهتر میداند. 155همانا کسانی از شما که در روزی که دو گروه (لشکر) با هم روبرو شدند، فرار کردند، شیطان آنان را به سبب برخی از کارهایی که انجام داده بودند، به لغزش انداخت. و خداوند از آنان درگذشت. به راستی که خداوند بسیار آمرزنده و بردبار است. 156ای کسانی که ایمان آوردهاید! مانند کافران (یا منافقان) نباشید که درباره برادرانشان که در سفر در زمین (یا در جهاد) یا در جنگ کشته شدند، میگویند: «اگر نزد ما میماندند، نمیمردند و کشته نمیشدند.» خداوند این سخنشان را مایه حسرت و اندوه در دلهایشان قرار میدهد. و خداوند است که زنده میکند و میمیراند. و خداوند به آنچه میکنید بیناست. 157اگر در راه خدا کشته شوید یا بمیرید، پس آمرزش و رحمت خدا بهتر است از آنچه مردم جمع میکنند (از مال دنیا). 158چه بمیرید و چه کشته شوید، همگی شما قطعاً در پیشگاه خدا محشور خواهید شد.
إِذۡ تُصۡعِدُونَ وَلَا تَلۡوُۥنَ عَلَىٰٓ أَحَدٖ وَٱلرَّسُولُ يَدۡعُوكُمۡ فِيٓ أُخۡرَىٰكُمۡ فَأَثَٰبَكُمۡ غَمَّۢا بِغَمّٖ لِّكَيۡلَا تَحۡزَنُواْ عَلَىٰ مَا فَاتَكُمۡ وَلَا مَآ أَصَٰبَكُمۡۗ وَٱللَّهُ خَبِيرُۢ بِمَا تَعۡمَلُونَ 153ثُمَّ أَنزَلَ عَلَيۡكُم مِّنۢ بَعۡدِ ٱلۡغَمِّ أَمَنَةٗ نُّعَاسٗا يَغۡشَىٰ طَآئِفَةٗ مِّنكُمۡۖ وَطَآئِفَةٞ قَدۡ أَهَمَّتۡهُمۡ أَنفُسُهُمۡ يَظُنُّونَ بِٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ ظَنَّ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِۖ يَقُولُونَ هَل لَّنَا مِنَ ٱلۡأَمۡرِ مِن شَيۡءٖۗ قُلۡ إِنَّ ٱلۡأَمۡرَ كُلَّهُۥ لِلَّهِۗ يُخۡفُونَ فِيٓ أَنفُسِهِم مَّا لَا يُبۡدُونَ لَكَۖ يَقُولُونَ لَوۡ كَانَ لَنَا مِنَ ٱلۡأَمۡرِ شَيۡءٞ مَّا قُتِلۡنَا هَٰهُنَاۗ قُل لَّوۡ كُنتُمۡ فِي بُيُوتِكُمۡ لَبَرَزَ ٱلَّذِينَ كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقَتۡلُ إِلَىٰ مَضَاجِعِهِمۡۖ وَلِيَبۡتَلِيَ ٱللَّهُ مَا فِي صُدُورِكُمۡ وَلِيُمَحِّصَ مَا فِي قُلُوبِكُمۡۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ 154إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَلَّوۡاْ مِنكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡتَقَى ٱلۡجَمۡعَانِ إِنَّمَا ٱسۡتَزَلَّهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ بِبَعۡضِ مَا كَسَبُواْۖ وَلَقَدۡ عَفَا ٱللَّهُ عَنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ حَلِيم 155يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَكُونُواْ كَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَقَالُواْ لِإِخۡوَٰنِهِمۡ إِذَا ضَرَبُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ أَوۡ كَانُواْ غُزّٗى لَّوۡ كَانُواْ عِندَنَا مَا مَاتُواْ وَمَا قُتِلُواْ لِيَجۡعَلَ ٱللَّهُ ذَٰلِكَ حَسۡرَةٗ فِي قُلُوبِهِمۡۗ وَٱللَّهُ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِير 156وَلَئِن قُتِلۡتُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوۡ مُتُّمۡ لَمَغۡفِرَةٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَرَحۡمَةٌ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ 157وَلَئِن مُّتُّمۡ أَوۡ قُتِلۡتُمۡ لَإِلَى ٱللَّهِ تُحۡشَرُونَ158
Verse 157: یعنی گمان بدشان که الله دینش را یاری نخواهد کرد.
Verse 158: تصمیم به مبارزه
حضرت پیامبر، مایه ی رحمت
159به سبب رحمتی از جانب خدا بود که با آنان نرمخو شدی، و اگر تندخو و سختدل بودی، قطعاً از گرد تو پراکنده میشدند. پس از آنان درگذر و برایشان آمرزش بخواه و در کارها با آنان مشورت کن. و چون تصمیم گرفتی، بر خدا توکل کن. همانا خدا توکلکنندگان را دوست دارد. 160اگر خدا شما را یاری کند، هیچ کس بر شما غالب نخواهد شد. و اگر شما را یاری نکند، پس از او چه کسی شما را یاری خواهد کرد؟ و مؤمنان باید بر خدا توکل کنند. 161هیچ پیامبری را نسزد که در غنیمت خیانت کند. و هر کس خیانت کند، آنچه را که خیانت کرده، در روز قیامت با خود میآورد. سپس به هر کس آنچه انجام داده، به طور کامل بازپرداخت میشود و به هیچ کس ستم نخواهد شد. 162آیا کسی که از رضایت خدا پیروی میکند، مانند کسی است که مستحق خشم خداست؟ و جایگاهش جهنم است و چه بد بازگشتگاهی! 163آنان در نزد خدا درجات متفاوتی دارند. و خدا به آنچه میکنند بیناست.
فَبِمَا رَحۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ لِنتَ لَهُمۡۖ وَلَوۡ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ ٱلۡقَلۡبِ لَٱنفَضُّواْ مِنۡ حَوۡلِكَۖ فَٱعۡفُ عَنۡهُمۡ وَٱسۡتَغۡفِرۡ لَهُمۡ وَشَاوِرۡهُمۡ فِي ٱلۡأَمۡرِۖ فَإِذَا عَزَمۡتَ فَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُتَوَكِّلِينَ 159إِن يَنصُرۡكُمُ ٱللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمۡۖ وَإِن يَخۡذُلۡكُمۡ فَمَن ذَا ٱلَّذِي يَنصُرُكُم مِّنۢ بَعۡدِهِۦۗ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ 160وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَن يَغُلَّۚ وَمَن يَغۡلُلۡ يَأۡتِ بِمَا غَلَّ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ ثُمَّ تُوَفَّىٰ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا كَسَبَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ 161أَفَمَنِ ٱتَّبَعَ رِضۡوَٰنَ ٱللَّهِ كَمَنۢ بَآءَ بِسَخَطٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَمَأۡوَىٰهُ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ 162هُمۡ دَرَجَٰتٌ عِندَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ163
Verse 163: به گفته امام قرطبی و امام ابن عاشور، این آیه به کمانداران گوشزد میکند که باید در جایگاههای خود میماندند، زیرا پیامبر (ص) هرگز سهم آنان را از غنایم دست نمیزدند و آن را به دیگری نمیدادند.
فضل الله بر مؤمنان
164به راستی خداوند بر مؤمنان منت نهاد، آنگاه که پیامبری از خودشان در میانشان برانگیخت تا آیات او را بر آنان بخواند و ایشان را پاکیزه گرداند و کتاب و حکمت به آنان بیاموزد، در حالی که پیش از آن قطعاً در گمراهی آشکاری بودند.
لَقَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ إِذۡ بَعَثَ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡ أَنفُسِهِمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِهِۦ وَيُزَكِّيهِمۡ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَإِن كَانُواْ مِن قَبۡلُ لَفِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٍ164
BACKGROUND STORY
این متن درباره منافقانی چون ابن سلول صحبت میکند که مخالف جنگ در خارج از مدینه بود. در مسیر احد، ابن سلول با حدود یک سوم سپاه، تصمیم گرفت به مدینه بازگردد و استدلال کرد که جنگی در کار نخواهد بود. این اقدام، سپاه کوچک مسلمانان را در موقعیت دشواری قرار داد. با این حال، پیامبر (ص) طبق برنامه به سوی احد حرکت کردند.
بعدها، هنگامی که مسلمانان شکست خوردند و بسیاری از آنها کشته شدند، آن منافقان گفتند: «اگر به حرف ما گوش کرده بودند، جان خود را از دست نمیدادند.» آیات ۱۵۴ و ۱۶۸ به منافقان میآموزد که هیچ کس نمیتواند از مرگ بگریزد، هنگامی که اجلش فرا رسد. (امام ابن کثیر و امام قرطبی)
درسها از جنگ احد
165آیا! با اینکه شما به دشمنانتان در بدر دو برابر آنچه خودتان در احد متحمل شدید، رنج و زیان رساندید، باز هم اعتراض کردید که «این چگونه ممکن است؟» بگو ای پیامبر، «این از جانب خودتان است.» همانا خداوند بر هر چیزی تواناست. 166آنچه در روز برخورد دو لشکر به شما رسید، به اذن خداوند بود، تا مؤمنان راستین را بازشناسد. 167و منافقان را برملا سازد. هنگامی که به آنها گفته شد، «بیایید در راه خدا بجنگید یا دستکم از خود دفاع کنید،» گفتند: «اگر میدانستیم جنگی در کار است، حتماً با شما میآمدیم.» آن روز به کفر نزدیکتر بودند تا به ایمان، زیرا با زبانهایشان چیزی میگفتند که در دلهایشان نبود. خداوند به آنچه پنهان میدارند، داناتر است. 168آن منافقان نشستند و درباره برادرانشان گفتند: «اگر به ما گوش داده بودند، کشته نمیشدند.» بگو ای پیامبر، «پس مرگ را از خود دفع کنید، اگر راست میگویید!»
أَوَلَمَّآ أَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةٞ قَدۡ أَصَبۡتُم مِّثۡلَيۡهَا قُلۡتُمۡ أَنَّىٰ هَٰذَاۖ قُلۡ هُوَ مِنۡ عِندِ أَنفُسِكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ 165وَمَآ أَصَٰبَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡتَقَى ٱلۡجَمۡعَانِ فَبِإِذۡنِ ٱللَّهِ وَلِيَعۡلَمَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ 166وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ نَافَقُواْۚ وَقِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ قَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَوِ ٱدۡفَعُواْۖ قَالُواْ لَوۡ نَعۡلَمُ قِتَالٗا لَّٱتَّبَعۡنَٰكُمۡۗ هُمۡ لِلۡكُفۡرِ يَوۡمَئِذٍ أَقۡرَبُ مِنۡهُمۡ لِلۡإِيمَٰنِۚ يَقُولُونَ بِأَفۡوَٰهِهِم مَّا لَيۡسَ فِي قُلُوبِهِمۡۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا يَكۡتُمُونَ 167ٱلَّذِينَ قَالُواْ لِإِخۡوَٰنِهِمۡ وَقَعَدُواْ لَوۡ أَطَاعُونَا مَا قُتِلُواْۗ قُلۡ فَٱدۡرَءُواْ عَنۡ أَنفُسِكُمُ ٱلۡمَوۡتَ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ168
تکریم مؤمنان
169هرگز مپندار کسانی که در راه خدا کشته شدهاند، مردهاند. بلکه آنان زندهاند و نزد پروردگارشان روزی داده میشوند. 170به آنچه خدا از فضل خود به ایشان داده است شادمانند و برای کسانی که هنوز به آنان نپیوستهاند و در پی ایشانند، بشارت میدهند که نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین میشوند. 171از نعمت و فضل خدا شادمانند و [میدانند] که خداوند پاداش مؤمنان را تباه نمیکند.
وَلَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتَۢاۚ بَلۡ أَحۡيَآءٌ عِندَ رَبِّهِمۡ يُرۡزَقُونَ 169فَرِحِينَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ وَيَسۡتَبۡشِرُونَ بِٱلَّذِينَ لَمۡ يَلۡحَقُواْ بِهِم مِّنۡ خَلۡفِهِمۡ أَلَّا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ 170يَسۡتَبۡشِرُونَ بِنِعۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضۡلٖ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ171
BACKGROUND STORY
پیامبر اکرم (ص) متوجه شد که شهر مدینه پس از شکست مسلمانان در احد آسیبپذیر شده است. بنابراین، روز بعد از جنگ، تصمیم گرفت با نیروی کوچکی از اصحاب خود، سپاه مکه را که در محلی به نام حمراء الاسد (حدود ۱۲ کیلومتری مدینه) اردو زده بود، تعقیب کند. مسلمانان، با وجود اینکه بسیاری از آنها در احد زخمی شده بودند، از پیامبر (ص) تبعیت کردند.
ابوسفیان (فرمانده سپاه مکه) در فکر بازگشت به مدینه برای از بین بردن مسلمانان بود. اما، به او خبر رسید که پیامبر (ص) به دنبال آنها میآید، بنابراین او پیامی را با چند مسافر برای پیامبر فرستاد. در پیام آمده بود که مکیان آماده نابودی کامل سپاه مسلمانان هستند. مسلمانان یقین داشتند که خداوند آنها را یاری خواهد کرد. پیامبر (ص) نیز هشداری به ابوسفیان فرستاد که مسلمانان برای انتقام در راهند. هنگامی که پیامبر (ص) به حمراء الاسد رسید، ابوسفیان قبلاً با سپاهش به مکه فرار کرده بود. (امام ابن کثیر و امام قرطبی)
WORDS OF WISDOM
طبق آیه ۱۷۳، هنگامی که به پیامبر (ص) و یارانش خبر رسید که مکیان پس از جنگ احد قصد حمله به مدینه را دارند، آنها اعلام کردند: «حسبنا الله و نعم الوکیل.» این به این معنی است که: «تنها خداوند برای ما کافی است و او بهترین سرپرست و کارساز است.»
به عبارت دیگر، آنها گفتند: «اگر خداوند با ما باشد، ما را باکی نیست که چه کسی علیه ماست.» این بسیار پرمعناست، با توجه به این واقعیت که مسلمانان تازه شکست خورده بودند و بسیاری از آنها کشته یا زخمی شده بودند. هنگامی که آنها به خداوند توکل کردند، او آنها را محافظت کرد و موفق گرداند.
بر اساس حدیثی که امام بخاری روایت کرده است، همین جمله توسط حضرت ابراهیم (ع) هنگامی که دشمنانش او را در آتش انداختند، گفته شد. به همین دلیل خداوند او را محافظت کرد و موفق گرداند. به یاد داشته باشید که این دعا را هنگامی که احساس درماندگی میکنید و همه درها بسته به نظر میرسند، بخوانید. خداوند همیشه پشتیبان شما خواهد بود.
SIDE STORY
این یک داستان واقعی است که شخصاً برای من اتفاق افتاد. در فوریه ۲۰۲۲، من سعی داشتم یک پرواز از کانادا به ترکیه برای تابستان رزرو کنم. پس از چندین روز جستجو، من یک پیشنهاد خوب با خطوط هوایی اوکراین با یک توقف در کییف، پایتخت اوکراین، پیدا کردم. بنابراین، من از طریق یک وبسایت رزرو با استفاده از کارتم پرداخت کردم. اما چند روز بعد، من یک تماس تلفنی از وبسایت دریافت کردم که میگفت پرداخت من انجام نشده است. من پرسیدم آیا میتوانم همان پرواز را دوباره رزرو کنم، و آنها گفتند که قیمت دو برابر شده است. با ناامیدی، من با خودم گفتم: «حسبنا الله و نعم الوکیل.»
من از یک دوست مشورت خواستم، و او رزرو کردن از طریق یک آژانس مسافرتی خاص در تورنتو را توصیه کرد. وقتی با آنها تماس گرفتم، آنها یک پرواز مستقیم با خطوط هوایی ترکیه به من دادند. این یک پیشنهاد آنقدر خوب بود که من بسیار خوشحال بودم که پرداخت من با شرکت هواپیمایی اول انجام نشده بود. یک هفته بعد، اوکراین توسط نیروهای روسی مورد تهاجم قرار گرفت، و تمام پروازهای آینده اوکراین لغو شدند.
SIDE STORY
در سال ۱۵۶۵ میلادی، خشکسالی طولانیمدتی حاکم بود و مردم در تهامه (منطقهای وسیع در عربستان در کنار دریای سرخ) از گرسنگی رنج میبردند. عالمی به نام ابن عمر الدمادی مردم را گرد هم آورد و برای باران دعا کرد. پس از دعا، او شعری احساسی خواند تا از الله طلب باران کند و بیان داشت که او تنها امیدشان است.
به محض اینکه شعرش را به پایان رساند، آنقدر باران بارید که مردم مجبور شدند او را تا خانهاش نگه دارند تا از سیلاب او را محافظت کنند. در ادامه، ابیاتی برگزیده از شعر او، به همراه ترجمه ناچیز من، آورده شده است.
اجر صابران
172کسانی که پس از آسیب دیدن، دعوت خدا و پیامبرش را اجابت کردند، و کسانی از آنان که نیکی کردند و پرهیزگاری پیشه کردند، پاداشی بزرگ خواهند داشت. 173کسانی که مردم به آنان گفتند: «دشمنان شما برای [جنگ با] شما گرد آمدهاند، پس از آنان بترسید.» این [سخن] جز بر ایمانشان نیفزود و گفتند: «خدا ما را کافی است و او بهترین کارساز است.» 174پس با نعمت و فضل خدا بازگشتند، در حالی که هیچ آسیبی به آنان نرسید، و از خشنودی خدا پیروی کردند. و همانا خدا صاحب فضل بزرگ است. 175این تنها شیطان است که شما را از دوستانش میترساند. پس از آنان نترسید و از من بترسید، اگر مؤمن هستید.
ٱلَّذِينَ ٱسۡتَجَابُواْ لِلَّهِ وَٱلرَّسُولِ مِنۢ بَعۡدِ مَآ أَصَابَهُمُ ٱلۡقَرۡحُۚ لِلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ مِنۡهُمۡ وَٱتَّقَوۡاْ أَجۡرٌ عَظِيمٌ 172ٱلَّذِينَ قَالَ لَهُمُ ٱلنَّاسُ إِنَّ ٱلنَّاسَ قَدۡ جَمَعُواْ لَكُمۡ فَٱخۡشَوۡهُمۡ فَزَادَهُمۡ إِيمَٰنٗا وَقَالُواْ حَسۡبُنَا ٱللَّهُ وَنِعۡمَ ٱلۡوَكِيلُ 173فَٱنقَلَبُواْ بِنِعۡمَةٖ مِّنَ ٱللَّهِ وَفَضۡلٖ لَّمۡ يَمۡسَسۡهُمۡ سُوٓءٞ وَٱتَّبَعُواْ رِضۡوَٰنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ ذُو فَضۡلٍ عَظِيمٍ 174إِنَّمَا ذَٰلِكُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ يُخَوِّفُ أَوۡلِيَآءَهُۥ فَلَا تَخَافُوهُمۡ وَخَافُونِ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ175
افشای منافقان
176ای پیامبر! از کسانی که در کفر شتاب میکنند، غمگین مباش. آنان هرگز به خدا هیچ زیانی نمیرسانند. خدا میخواهد که آنان در آخرت هیچ بهرهای نداشته باشند و برای آنان عذابی بزرگ است. 177کسانی که ایمان را به کفر فروختند، هرگز به خدا هیچ زیانی نمیرسانند و برای آنان عذابی دردناک است. 178کسانی که کفر ورزیدند، گمان نکنند که مهلت دادن ما به آنان برایشان خیر است. ما فقط به آنان مهلت میدهیم تا بر گناهانشان بیفزایند و برای آنان عذابی خوارکننده است. 179خدا مؤمنان را بر آنچه شما بر آن بودید رها نمیکرد تا اینکه پاک را از ناپاک جدا کند. و خدا چنین نیست که غیب را برای شما آشکار کند، ولی از رسولانش هر که را بخواهد برمیگزیند. پس به خدا و پیامبرانش ایمان بیاورید و اگر ایمان بیاورید و پرهیزگاری کنید، پس برای شما پاداشی بزرگ است. 180و گمان نکنند کسانی که در آنچه خدا از فضل خود به آنان داده بخل میورزند، این برایشان خیر است، بلکه برایشان شر است! به زودی آنچه در آن بخل ورزیدند، در روز قیامت طوق بر گردنشان خواهد شد. و میراث آسمانها و زمین از آن خداست و خدا به آنچه میکنید آگاه است.
وَلَا يَحۡزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡكُفۡرِۚ إِنَّهُمۡ لَن يَضُرُّواْ ٱللَّهَ شَيۡٔٗاۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ أَلَّا يَجۡعَلَ لَهُمۡ حَظّٗا فِي ٱلۡأٓخِرَةِۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٌ 176١٧٦ إِنَّ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ لَن يَضُرُّواْ ٱللَّهَ شَيۡٔٗاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيم 177وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَنَّمَا نُمۡلِي لَهُمۡ خَيۡرٞ لِّأَنفُسِهِمۡۚ إِنَّمَا نُمۡلِي لَهُمۡ لِيَزۡدَادُوٓاْ إِثۡمٗاۖ وَلَهُمۡ عَذَابٞ مُّهِينٞ 178مَّا كَانَ ٱللَّهُ لِيَذَرَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ عَلَىٰ مَآ أَنتُمۡ عَلَيۡهِ حَتَّىٰ يَمِيزَ ٱلۡخَبِيثَ مِنَ ٱلطَّيِّبِۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُطۡلِعَكُمۡ عَلَى ٱلۡغَيۡبِ وَلَٰكِنَّ ٱللَّهَ يَجۡتَبِي مِن رُّسُلِهِۦ مَن يَشَآءُۖ فََٔامِنُواْ بِٱللَّهِ وَرُسُلِهِۦۚ وَإِن تُؤۡمِنُواْ وَتَتَّقُواْ فَلَكُمۡ أَجۡرٌ عَظِيمٞ 179وَلَا يَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ بِمَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ هُوَ خَيۡرٗا لَّهُمۖ بَلۡ هُوَ شَرّٞ لَّهُمۡۖ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِۦ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ وَلِلَّهِ مِيرَٰثُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٞ180
Verse 180: یعنی الله اسامی منافقین را مستقیماً به شما نازل نمیفرمود.
شناسایی سخنان ناپسند
181به راستی خداوند سخن کسانی از یهود را که گفتند: «خداوند فقیر است و ما غنی هستیم!» شنید. ما این سخن زشت آنان و نیز کشتن پیامبران را به ناحق ثبت کردهایم. پس خواهیم گفت: «عذاب سوزان را بچشید!» 182این به خاطر اعمالی است که خودتان از پیش فرستادهاید. و خداوند هرگز به بندگان ستم روا نمیدارد. 183آنان کسانی هستند که گفتند: «خداوند به ما فرمان داده است که به هیچ پیامبری ایمان نیاوریم، مگر آنکه قربانیای بیاورد که آتش (از آسمان) آن را بخورد.» بگو: «به راستی پیامبرانی پیش از من با دلایل روشن و حتی با آنچه شما خواستید، به سوی شما آمدند. پس چرا آنها را کشتید، اگر راست میگویید؟» 184اگر تو را تکذیب کردند (ای پیامبر)، به راستی پیامبرانی پیش از تو نیز تکذیب شدند، که با دلایل روشن و صحیفهها و کتابهای روشنگر آمدند.
لَّقَدۡ سَمِعَ ٱللَّهُ قَوۡلَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ فَقِيرٞ وَنَحۡنُ أَغۡنِيَآءُۘ سَنَكۡتُبُ مَا قَالُواْ وَقَتۡلَهُمُ ٱلۡأَنۢبِيَآءَ بِغَيۡرِ حَقّٖ وَنَقُولُ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلۡحَرِيقِ 181ذَٰلِكَ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيكُمۡ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَيۡسَ بِظَلَّامٖ لِّلۡعَبِيدِ 182ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ عَهِدَ إِلَيۡنَآ أَلَّا نُؤۡمِنَ لِرَسُولٍ حَتَّىٰ يَأۡتِيَنَا بِقُرۡبَانٖ تَأۡكُلُهُ ٱلنَّارُۗ قُلۡ قَدۡ جَآءَكُمۡ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِي بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَبِٱلَّذِي قُلۡتُمۡ فَلِمَ قَتَلۡتُمُوهُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ 183فَإِن كَذَّبُوكَ فَقَدۡ كُذِّبَ رُسُلٞ مِّن قَبۡلِكَ جَآءُو بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِ وَٱلۡكِتَٰبِ ٱلۡمُنِير184
Verse 184: به گفتهی امام قرطبی، آنها این ادعا را کردند زیرا میگفتند که خداوند از مردم میخواست تا برای حمایت از راه او انفاق کنند.
زندگی پر از آزمایش است.
185هر نفسی طعم مرگ را خواهد چشید. و پاداشهایتان را تنها در روز قیامت به طور کامل خواهید گرفت. پس هر کس از آتش دور داشته شود و به بهشت وارد گردد، قطعاً رستگار شده است؛ و زندگی دنیا چیزی جز متاع فریبنده نیست. 186شما (ای مؤمنان) قطعاً در اموال و جانهایتان آزمایش خواهید شد، و قطعاً سخنان آزاردهندهای از کسانی که پیش از شما کتاب به آنها داده شده و از مشرکان خواهید شنید. و اگر صبر پیشه کنید و تقوا ورزید، قطعاً این از کارهای ارجمند است.
كُلُّ نَفۡسٖ ذَآئِقَةُ ٱلۡمَوۡتِۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوۡنَ أُجُورَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ فَمَن زُحۡزِحَ عَنِ ٱلنَّارِ وَأُدۡخِلَ ٱلۡجَنَّةَ فَقَدۡ فَازَۗ وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَآ إِلَّا مَتَٰعُ ٱلۡغُرُورِ 185لَتُبۡلَوُنَّ فِيٓ أَمۡوَٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ وَلَتَسۡمَعُنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُوٓاْ أَذٗى كَثِيرٗاۚ وَإِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ186
Verse 186: یعنی از دست دادن مال، و همچنین بیماریها، آسیبها و از دست دادن جان.
شکستن پیمان الله
187و [به یاد آورید] هنگامی که خداوند از اهل کتاب پیمان گرفت که آن را برای مردم بیان کنند و کتمانش نکنند، اما آن را پشت سر خود افکندند و به بهای ناچیزی فروختند. چه بد معاملهای کردند! 188و کسانی که از کارهای زشت خود شادمانند و دوست دارند برای آنچه انجام ندادهاند مورد ستایش قرار گیرند، هرگز گمان مبر که از عذاب رهایی یابند. و برای آنها عذابی دردناک خواهد بود.
وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَتُبَيِّنُنَّهُۥ لِلنَّاسِ وَلَا تَكۡتُمُونَهُۥ فَنَبَذُوهُ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ وَٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَبِئۡسَ مَا يَشۡتَرُونَ 187لَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡرَحُونَ بِمَآ أَتَواْ وَّيُحِبُّونَ أَن يُحۡمَدُواْ بِمَا لَمۡ يَفۡعَلُواْ فَلَا تَحۡسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٖ مِّنَ ٱلۡعَذَابِۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ188
Verse 188: به گفته امام ابن کثیر، این آیه زمانی نازل شد که پیامبر (ص) از برخی علمای یهود درباره چیزی پرسیدند. با اینکه آنها حقیقت را به ایشان نگفتند، از ایشان انتظار تشکر داشتند.
WORDS OF WISDOM
پیامبر (ص) این فراز را در نماز شب خود تلاوت میکردند. در یک حدیث آمده است که ایشان هنگامی که این آیات بر او نازل شد، گریه کردند (ابن حبان). در حدیثی دیگر، پیامبر (ص) شبی به آسمان نگریستند و این آیات را تلاوت کردند، سپس فرمودند: «خداوندا! در قلبم نور قرار ده، در زبانم نور، در بیناییام نور، در شنواییام نور، از سمت راستم نور، از سمت چپم نور، از بالای سرم نور، از پایین پایم نور، از پیش رویم نور، از پشت سرم نور، در جانم نور، و نوری عظیم به من عطا فرما.» (امام بخاری و امام مسلم)
پاداش مؤمنان
189ملکوت آسمانها و زمین از آنِ خداست. و خدا بر هر چیزی تواناست. 190همانا در آفرینش آسمانها و زمین و گردش شب و روز، آیاتی است برای خردمندان. 191[آنها] کسانی هستند که خدا را ایستاده و نشسته و بر پهلوهایشان یاد میکنند و در آفرینش آسمانها و زمین تفکر میکنند [و میگویند:] پروردگارا! این را باطل نیافریدهای. پاک و منزهی تو! پس ما را از عذاب آتش نگاه دار. 192پروردگارا! بیگمان هر که را تو وارد آتش کنی، او را خوار و رسوا کردهای! و ستمکاران هیچ یاوری نخواهند داشت. 193پروردگارا! ما صدای منادی را شنیدیم که به ایمان فرا میخواند [و میگفت:] به پروردگارتان ایمان بیاورید، پس ما ایمان آوردیم. پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و بدیهای ما را از ما بپوشان و ما را با نیکان بمیران. 194پروردگارا! آنچه را که به وسیله پیامبرانت به ما وعده دادهای، به ما عطا کن و ما را در روز قیامت رسوا مگردان. به راستی که تو هرگز در وعده خود تخلف نمیکنی. 195پس پروردگارشان به آنان پاسخ داد: «من هرگز عمل هیچ یک از شما را، چه مرد و چه زن، ضایع نخواهم کرد. شما از یکدیگرید (و همه در پاداش برابر). و اما کسانی که هجرت کردند یا از خانههایشان بیرون رانده شدند، و در راه من آزار دیدند، و جنگیدند یا کشته شدند، قطعاً گناهانشان را خواهم بخشید و آنان را در باغهایی وارد خواهم کرد که از زیر (درختان) آنها نهرها جاری است، به عنوان پاداشی از جانب خداوند. و بهترین پاداش نزد خداوند است!»
وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ 189إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ لَأٓيَٰتٖ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ 190ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ رَبَّنَا مَا خَلَقۡتَ هَٰذَا بَٰطِلٗا سُبۡحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ 191رَبَّنَآ إِنَّكَ مَن تُدۡخِلِ ٱلنَّارَ فَقَدۡ أَخۡزَيۡتَهُۥۖ وَمَا لِلظَّٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَار 192رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِيٗا يُنَادِي لِلۡإِيمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمۡ فََٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَئَِّاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ 193رَبَّنَا وَءَاتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخۡزِنَا يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ إِنَّكَ لَا تُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ 194فَٱسۡتَجَابَ لَهُمۡ رَبُّهُمۡ أَنِّي لَآ أُضِيعُ عَمَلَ عَٰمِلٖ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰۖ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۖ فَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَٰتَلُواْ وَقُتِلُواْ لَأُكَفِّرَنَّ عَنۡهُمۡ سَئَِّاتِهِمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّهُمۡ جَنَّٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ ثَوَابٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلثَّوَابِ195
Verse 195: ندا دهنده محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) است.
پند به مؤمنان
196فریب آسایش و رفاه کافران را در سراسر سرزمین نخورید. 197این متاعی اندک است، سپس جهنم منزلگاهشان خواهد بود. چه بد قرارگاهی! 198اما کسانی که از پروردگارشان پروا میکنند، باغهایی خواهند داشت که از زیر آنها نهرها جاری است، جاودانه در آن خواهند ماند، به عنوان نزلی از جانب خدا. و آنچه نزد خداست برای مؤمنان بهتر است.
لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ 196مَتَٰعٞ قَلِيلٞ ثُمَّ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ 197لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ رَبَّهُمۡ لَهُمۡ جَنَّٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا نُزُلٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۗ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ لِّلۡأَبۡرَارِ198
مؤمنان اهل کتاب
199و از اهل کتاب کسانی هستند که به راستی به خدا و آنچه بر شما نازل شده و آنچه بر خودشان نازل گردیده ایمان دارند؛ در برابر خدا فروتن هستند و آیات خدا را به بهای ناچیز نمیفروشند. پاداششان نزد پروردگارشان است. به راستی که خداوند سریعالحساب است.
وَإِنَّ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَمَن يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُمۡ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِمۡ خَٰشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشۡتَرُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ أُوْلَٰٓئِكَ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ199
نصیحت برای موفقیت
200ای کسانی که ایمان آوردهاید! صبر کنید و پایداری ورزید و مرابطه کنید و از خدا پروا کنید، باشد که رستگار شوید.
يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱصۡبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ200