زنبور
النَّحْل
النَّحل
LEARNING POINTS
الله چیزهای بسیاری را آفریده است تا در خدمت ما باشند و ما تنها او را عبادت کنیم.
بتپرستان به دلیل عدم شکرگزاری نعمتهای الله، شریک قرار دادن بتها با الله، انکار معاد، و ادعای اینکه قرآن ساخته پیامبر (ص) است، مورد انتقاد قرار میگیرند.
الله میتوانست همه را مجبور به ایمان آوردن کند، اما او میخواهد مردم آزادانه انتخاب کنند. در آخرت، همه در قبال انتخابهایشان جزا داده خواهند شد.
بدکاران در این دنیا الله را به چالش میکشند، اما در روز قیامت، زمانی که دیگر دیر شده است، پشیمان خواهند شد.
حضرت ابراهیم (ع) در پایان این سوره به عنوان اسوهای ذکر شده است که همواره شکرگزار الله بود.
پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) مامور است که صبر پیشه کند و همگان را با حکمت و موعظه حسنه به راه خدا دعوت نماید.
SIDE STORY
در دوران دانشجوییام در الازهر، در سن ۱۲ سالگی حفظ قرآن را به اتمام رساندم.
WORDS OF WISDOM
همانطور که در سوره ۳۱ اشاره کردیم، راههای زیادی برای شکرگزاری از الله به خاطر نعمتهایش بر ما وجود دارد:
یادآوری آن نعمتها به خودمان، شاید با نوشتن برخی از آنها.
به خاطر سپردن اینکه همه این نعمتها از جانب الله است (۱۶:۵۳).
تصور زندگیمان بدون برخی از آن نعمتها (اگر نمیتوانستم ببینم یا بشنوم چه؟ اگر نمیتوانستم حرف بزنم یا راه بروم چه؟).
باور داشتن به اینکه الله سزاوار شکرگزاری و عبادت ماست. به همین دلیل است که ما سوره فاتحه را حداقل ۱۷ بار هر روز در نمازمان میخوانیم، با شروع از "تمام ستایشها از آن الله است، پروردگار جهانیان."
شکرگزاری در اوقات خوش و صبر در اوقات دشوار. اگر شکر خدا را به جا آوری، او نعمتهای بیشتری به تو خواهد داد تا شکرگزار باشی. اما اگر پیوسته گله و شکایت کنی، او چیزهای بیشتری برای گله کردن به تو خواهد داد (14:7).
استفاده از تواناییهایمان برای یاری رساندن به دیگران، نه برای آزار رساندن به آنها. استفاده از زبانمان برای بیان حقیقت، نه برای دروغ گفتن. استفاده از دانشمان برای سود رساندن به مردم، نه برای فریب دادن آنها.
دانستن اینکه آنکه این نعمتها را به ما عطا کرده است، به آسانی میتواند آنها را باز پس گیرد.
SIDE STORY
پیامبر اکرم (ص) فرمودند: سه مرد فقیر سالها پیش زندگی میکردند. یکی از آنها بیماری پیسی داشت، دیگری کچل بود و سومی نابینا. خداوند فرشتهای را فرستاد تا آنها را با نعمتها بیازماید. فرشته نزد اولی آمد و پرسید آرزویی دارد؟ مرد گفت آرزو دارد پوستی سالم داشته باشد. پس فرشته دست بر او کشید و مرد شفا یافت. همچنین به او یک شتر آبستن داد و از خداوند خواست که آن را برایش پربرکت گرداند. سپس فرشته نزد دومی رفت و پرسید آرزویی دارد؟ مرد گفت آرزو دارد مو داشته باشد. پس فرشته دست بر او کشید و موهایش دوباره رویید. همچنین به او یک گاو آبستن داد و از خداوند خواست که آن را برایش پربرکت گرداند. سپس فرشته نزد سومی آمد و پرسید آرزویی دارد؟ مرد گفت آرزو دارد دوباره بینا شود. پس فرشته دست بر او کشید و مرد بینا شد. همچنین به او یک گوسفند آبستن داد و از خداوند خواست که آن را برایش پربرکت گرداند. طی سالها، شتر، گاو و گوسفند آنها به گلههای بزرگی تبدیل شدند. بعدها، فرشته به شکل مردی فقیر و دارای بیماری پیسی نزد اولی آمد و التماس کرد: "تو را به آن کسی که بیماری پوستیات را شفا داد و شترهای فراوان به تو بخشید، قسم میدهم که فقط یک شتر به من بدهی!" مرد با او بسیار گستاخانه رفتار کرد. او لاف زد: "من همیشه ثروتمند بودهام و هرگز بیماری پوستی نداشتم." فرشته پاسخ داد: "اگر دروغ میگویی، خداوند تو را به حالت اول بازگرداند." سپس فرشته به شکل مردی فقیر و کچل نزد دومی آمد و التماس کرد: "تو را به آن کسی که به تو مو بخشید و گاوهای فراوان به تو عطا کرد، قسم میدهم که فقط یک گاو به من بدهی." مرد با او بسیار گستاخانه رفتار کرد. او لاف زد: "من همیشه ثروتمند و دارای موهای زیبا بودهام." فرشته پاسخ داد: "اگر دروغ میگویی، خداوند تو را به حالت اول بازگرداند." سپس فرشته به شکل مردی فقیر و نابینا نزد سومی آمد و التماس کرد: "تو را به آن کسی که به تو بینایی بخشید و گوسفندان فراوان به تو عطا کرد، قسم میدهم که فقط یک گوسفند به من بدهی." مرد با او بسیار مهربان بود. او گفت: "بله، من نابینا بودم و خداوند به من بینایی بخشید. پس هرچه میخواهی بردار." فرشته پاسخ داد: "گوسفندانت را نگه دار. این همه یک آزمایش بود. خداوند از تو راضی است. و آن دو مرد دیگر به هلاکت رسیدند." {به روایت امام بخاری و امام مسلم}
WORDS OF WISDOM
الله نعمتهای فراوانی به ما بخشیده است، اما بسیاری از مردم شکر او را به جا نمیآورند. همه چیز برای خدمت به ما آفریده شده است تا ما بتوانیم خالقمان را عبادت کنیم. آسمان باران میدهد، زمین گیاهان میرویاند، حیوانات گوشت و شیر میدهند، اقیانوسها ماهی و مروارید میدهند، پرندگان تخم میدهند، زنبورها عسل میدهند، درختان میوه میدهند و الی آخر. نه تنها بتپرستان شکر الله را به جا نیاوردند، بلکه از چیزهایی که او به آنها نعمت بخشیده بود برای نافرمانی از او استفاده کردند.
اگر الله به آنها میوه (مانند انگور) میداد، آنها آن میوهها را به شراب تبدیل میکردند. اگر او به آنها فرزند میداد، برخی از آنها دخترانشان را زنده به گور میکردند. اگر او به آنها غذا میداد، آنها آن را به بتهایشان تقدیم میکردند. آنها از زبانهایشان برای پراکندن دروغ درباره اسلام استفاده میکردند. آنها از قدرت خود برای آزار و اذیت مسلمانان استفاده میکردند.
WORDS OF WISDOM
اگر کسی همیشه به شما سخاوتمند باشد و هر آنچه نیاز دارید به شما بدهد، آیا از او تشکر میکنید و اگر از شما بخواهد کار خوبی انجام دهید، اطاعتش میکنید؟ مسلماً! پس چرا مردم با الله (خداوند) متفاوت رفتار میکنند، با اینکه او آنها را آفریده و به آنها سلامتی، ثروت، فرزندان و منابع بخشیده است؟ آیا به این دلیل است که نمیخواهند از قوانین پیروی کنند؟ اما آنها همیشه از قوانینی که دیگران وضع کردهاند، پیروی میکنند.
آنها پشت چراغ قرمز توقف میکنند. مالیات خود را میپردازند. هنگام بلند شدن هواپیما کمربند ایمنی خود را میبندند. وقتی به دندانپزشکی میروند، دهانشان را کاملاً باز میکنند. برای گرفتن گذرنامه، فرم درخواست خاصی را پر میکنند. هنگام رانندگی به محدودیت سرعت پایبند هستند. در صورت لزوم ماسک میزنند، همانطور که در طول همهگیری کووید-۱۹ انجام دادند. برای بازرسی امنیتی فرودگاه کفشهای خود را درمیآورند. از دستورالعملهای کاری پیروی میکنند. در مکانهای خاصی سیگار نمیکشند.
اکثر مردم بدون هیچ سوالی از این قوانین پیروی میکنند. اما وقتی خالقشان از آنها میخواهد کارهای خاصی را برای خیر و صلاح خودشان انجام دهند یا از آنها اجتناب کنند، اعتراض میکنند و بحث میکنند که: "چرا؟ ما برده نیستیم! ما آزادیم هر کاری میخواهیم انجام دهیم. هیچ کس نمیتواند به ما بگوید چه کار کنیم!"
هشدار قیامت
1امر خدا آمد، پس در آن شتاب نکنید. او منزه و برتر است از آنچه شریک او قرار میدهند.
أَتَىٰٓ أَمۡرُ ٱللَّهِ فَلَا تَسۡتَعۡجِلُوهُۚ سُبۡحَٰنَهُۥ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ1
نعمتهای الله: هدایت
2فرشتگان را با روح (وحی) به فرمان خود بر هر که از بندگانش بخواهد نازل میکند (و میفرماید:) که هشدار دهید: معبودی جز من نیست، پس از من پروا کنید.
يُنَزِّلُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةَ بِٱلرُّوحِ مِنۡ أَمۡرِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦٓ أَنۡ أَنذِرُوٓاْ أَنَّهُۥ لَآ إِلَٰهَ إِلَّآ أَنَا۠ فَٱتَّقُونِ2
نعمت (۲) آسمانها و زمین
3آسمانها و زمین را به حق آفرید؛ او برتر است از آنچه شریک او قرار میدهند!
خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِٱلۡحَقِّۚ تَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ3
نعمت ۳) آفرینش انسانها
4او انسان را از نطفهای آفرید، و اینک او آشکارا با او ستیز میکند.
خَلَقَ ٱلۡإِنسَٰنَ مِن نُّطۡفَةٖ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٞ مُّبِينٞ4
نعمت ۴) حیوانات
5و چهارپایان را برای شما آفرید؛ در آنها برای شما گرما و خوراک و منافع بسیاری است. 6و نیز مایه زیبایی شما هستند هنگامی که آنها را به خانه بازمیگردانید و هنگامی که آنها را به چرا میبرید. 7و بارهای شما را به سرزمینهای دوری حمل میکنند که جز با مشقت فراوان به آنها نمیرسیدید. همانا پروردگار شما مهربان و رحیم است. 8و (نیز) اسبان و استران و خران را آفرید تا بر آنها سوار شوید و زینت. و آنچه را که نمیدانید میآفریند.
وَٱلۡأَنۡعَٰمَ خَلَقَهَاۖ لَكُمۡ فِيهَا دِفۡءٞ وَمَنَٰفِعُ وَمِنۡهَا تَأۡكُلُونَ 5وَلَكُمۡ فِيهَا جَمَالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَحِينَ تَسۡرَحُونَ 6وَتَحۡمِلُ أَثۡقَالَكُمۡ إِلَىٰ بَلَدٖ لَّمۡ تَكُونُواْ بَٰلِغِيهِ إِلَّا بِشِقِّ ٱلۡأَنفُسِۚ إِنَّ رَبَّكُمۡ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ 7وَٱلۡخَيۡلَ وَٱلۡبِغَالَ وَٱلۡحَمِيرَ لِتَرۡكَبُوهَا وَزِينَةٗۚ وَيَخۡلُقُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ8
نعمت ۵) راه اسلام
9بر عهده خداست که راه راست را نشان دهد. و راههای دیگر گمراه کننده هستند. و اگر میخواست، میتوانست به آسانی هدایت را بر همه شما تحمیل کند.
وَعَلَى ٱللَّهِ قَصۡدُ ٱلسَّبِيلِ وَمِنۡهَا جَآئِرٞۚ وَلَوۡ شَآءَ لَهَدَىٰكُمۡ أَجۡمَعِينَ9
نعمت ۶) غذا و آب
10اوست که از آسمان آبی فرو میفرستد که از آن مینوشید و از آن گیاهان را برای شما میرویاند تا دامهایتان را از آن تغذیه کنید. 11با آن برای شما زراعتهای گوناگون، زیتون، درختان خرما، انگور و از همه میوهها میرویاند. به راستی در این آیتی است برای گروهی که تفکر میکنند.
هُوَ ٱلَّذِيٓ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗۖ لَّكُم مِّنۡهُ شَرَابٞ وَمِنۡهُ شَجَرٞ فِيهِ تُسِيمُونَ 10يُنۢبِتُ لَكُم بِهِ ٱلزَّرۡعَ وَٱلزَّيۡتُونَ وَٱلنَّخِيلَ وَٱلۡأَعۡنَٰبَ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ11
نعمت ۷) آسمانها
12و او شب و روز و خورشید و ماه را مسخر شما گردانید، و ستارگان نیز به فرمان او مسخرند. همانا در این نشانههایی است برای گروهی که تعقل میکنند.
وَسَخَّرَ لَكُمُ ٱلَّيۡلَ وَٱلنَّهَارَ وَٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ وَٱلنُّجُومُ مُسَخَّرَٰتُۢ بِأَمۡرِهِۦٓۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ12
نعمت ٨) آفرینشهای دیگر
13و نیز آنچه را که از انواع گوناگون در زمین برای شما آفریده است. به راستی در این آیتی است برای قومی که پند میگیرند.
وَمَا ذَرَأَ لَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُخۡتَلِفًا أَلۡوَٰنُهُۥٓۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَذَّكَّرُونَ13
نعمت ۹) دریاها
14و اوست كسى كه دريا را رام گردانيد تا از آن گوشت تازه بخوريد و پيرايهاى كه آن را مىپوشيد از آن بيرون آوريد و كشتيها را در آن شكافنده [آب] مىبينى و تا از فضل او [روزى] بجوييد و باشد كه شما سپاسگزارى كنيد.
وَهُوَ ٱلَّذِي سَخَّرَ ٱلۡبَحۡرَ لِتَأۡكُلُواْ مِنۡهُ لَحۡمٗا طَرِيّٗا وَتَسۡتَخۡرِجُواْ مِنۡهُ حِلۡيَةٗ تَلۡبَسُونَهَاۖ وَتَرَى ٱلۡفُلۡكَ مَوَاخِرَ فِيهِ وَلِتَبۡتَغُواْ مِن فَضۡلِهِۦ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ14
نعمت ۱۰) شگفتیهای آفرینش
15و در زمین کوههای استواری نهاد تا شما را نلرزاند، و رودها و راهها تا راه یابید. 16و نیز با نشانهها و نجوم هدایت میشوند.
وَأَلۡقَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ رَوَٰسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمۡ وَأَنۡهَٰرٗا وَسُبُلٗا لَّعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ 15وَعَلَٰمَٰتٖۚ وَبِٱلنَّجۡمِ هُمۡ يَهۡتَدُونَ16
WORDS OF WISDOM
همانطور که در سوره ۹۵ اشاره کردیم، با اینکه بتپرستی هیچ منطقی ندارد، بسیاری از مردم در طول تاریخ بتها را پرستیدهاند.
باید درک کنیم که انسانها ذاتاً مذهبی هستند. این بدان معناست که آنها نیاز دارند به چیزی ایمان داشته باشند، چه منطقی باشد چه نباشد.
اما بسیاری از مردم وظایف دینی مانند نماز خواندن، روزه گرفتن و پرداخت زکات را دوست ندارند. به همین دلیل، برای آن افراد بسیار راحت است که بتها را بپرستند، با علم به اینکه آن مجسمهها هرگز از آنها کاری نمیخواهند.
الله تنها کسی است که ما را آفریده است و بنابراین تنها او شایسته پرستش است. او همیشه بتپرستان را سرزنش میکند و به آنها میگوید که آن بتهای بیفایده:
• بیجان هستند و نمیتوانند چیزی خلق کنند. خودشان توسط مردم تراشیده شدهاند.
از کسی نخواستهاند که آنها را بپرستد. حتی نمیتوانند سخن بگویند.
نمیتوانند دعاهایشان را بشنوند یا حتی به آنها پاسخ دهند.
نمیتوانند به کسانی که آنها را میپرستند سودی برسانند یا به کسانی که نمیپرستند ضرری بزنند.
نمیتوانند در روز قیامت به پرستندگان خود کمک کنند.
الله یا بتهای عاجز؟
17آیا آنکه میآفریند با آنکه نمیآفریند برابر است؟ آیا پند نمیگیرید؟ 18اگر بخواهید نعمتهای خدا را بشمارید، هرگز نمیتوانید آنها را احصا کنید. همانا خداوند غفور و رحیم است. 19و خدا میداند آنچه را پنهان میکنید و آنچه را آشکار میسازید. 20و کسانی که غیر از خدا میخوانند، چیزی را نمیآفرینند، بلکه خودشان آفریده شدهاند. 21آنها مردهاند، نه زنده؛ و نمیدانند چه زمانی پرستشکنندگانشان برانگیخته میشوند. 22خدای شما تنها خدای واحد است. و اما کسانی که به آخرت ایمان نمیآورند، دلهایشان منکر است و تکبر میورزند. 23بیشک، الله میداند آنچه را که پنهان میکنند و آنچه را که آشکار میسازند. او قطعاً متکبران را دوست ندارد.
أَفَمَن يَخۡلُقُ كَمَن لَّا يَخۡلُقُۚ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ 17وَإِن تَعُدُّواْ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ لَا تُحۡصُوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَغَفُورٞ رَّحِيمٞ 18وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعۡلِنُونَ 19وَٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَخۡلُقُونَ شَيۡٔٗا وَهُمۡ يُخۡلَقُونَ 20أَمۡوَٰتٌ غَيۡرُ أَحۡيَآءٖۖ وَمَا يَشۡعُرُونَ أَيَّانَ يُبۡعَثُونَ 21إِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۚ فَٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ قُلُوبُهُم مُّنكِرَةٞ وَهُم مُّسۡتَكۡبِرُونَ 22جَرَمَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُسۡتَكۡبِرِينَ23
عذاب اشرار
24وقتی از آنها پرسیده شود: «پروردگارتان چه نازل کرده است؟» میگویند: «افسانههای پیشینیان!» 25باید بارهای کامل خود را در روز قیامت حمل کنند و نیز بخشی از بارهای کسانی را که بدون آگاهی گمراه کردهاند. چه بد باری است که بر دوش میکشند! 26به راستی کسانی که پیش از آنها بودند، نقشههای شیطانی کشیدند، اما خداوند بر بنیان ساختمانشان زد، پس سقف از بالای سرشان بر آنها فرو ریخت و عذاب از جایی که هرگز گمان نمیکردند به سراغشان آمد. 27سپس در روز قیامت آنها را خوار میکند و میگوید: «شریکان من که به خاطرشان ستیزه میکردید کجایند؟» کسانی که از علم بهرهمند شدهاند میگویند: «امروز تمام خواری و بدبختی بر کافران است.» 28هنگامی که فرشتگان جان کسانی را که به خود ستم کردهاند میگیرند، آنها بیدرنگ تسلیم میشوند و میگویند: «ما هیچ کار بدی انجام ندادیم.» به آنها گفته میشود: «چرا، انجام دادید! خداوند به آنچه کردهاید کاملاً آگاه است.» 29پس وارد دروازههای جهنم شوید، جاودانه در آن بمانید. چه بد جایگاهی است برای متکبران!
وَإِذَا قِيلَ لَهُم مَّاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمۡ قَالُوٓاْ أَسَٰطِيرُ ٱلۡأَوَّلِينَ 24لِيَحۡمِلُوٓاْ أَوۡزَارَهُمۡ كَامِلَةٗ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَمِنۡ أَوۡزَارِ ٱلَّذِينَ يُضِلُّونَهُم بِغَيۡرِ عِلۡمٍۗ أَلَا سَآءَ مَا يَزِرُونَ 25قَدۡ مَكَرَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ فَأَتَى ٱللَّهُ بُنۡيَٰنَهُم مِّنَ ٱلۡقَوَاعِدِ فَخَرَّ عَلَيۡهِمُ ٱلسَّقۡفُ مِن فَوۡقِهِمۡ وَأَتَىٰهُمُ ٱلۡعَذَابُ مِنۡ حَيۡثُ لَا يَشۡعُرُونَ 26٢٦ ثُمَّ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يُخۡزِيهِمۡ وَيَقُولُ أَيۡنَ شُرَكَآءِيَ ٱلَّذِينَ كُنتُمۡ تُشَٰٓقُّونَ فِيهِمۡۚ قَالَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ إِنَّ ٱلۡخِزۡيَ ٱلۡيَوۡمَ وَٱلسُّوٓءَ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ 27ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡۖ فَأَلۡقَوُاْ ٱلسَّلَمَ مَا كُنَّا نَعۡمَلُ مِن سُوٓءِۢۚ بَلَىٰٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ 28فَٱدۡخُلُوٓاْ أَبۡوَٰبَ جَهَنَّمَ خَٰلِدِينَ فِيهَاۖ فَلَبِئۡسَ مَثۡوَى ٱلۡمُتَكَبِّرِينَ29
پاداش مؤمنان
30و چون به پرهیزگاران گفته شود: «پروردگارتان چه نازل کرده است؟» میگویند: «خیر است!» برای نیکوکاران در این دنیا نیکی است، و البته سرای ابدی آخرت بسیار بهتر است. و چه نیکوست سرای پرهیزگاران! 31باغهای عدنی که وارد آن میشوند، نهرها از زیر آن جاری است. در آنجا هر چه بخواهند دارند. اینگونه خداوند پرهیزگاران را پاداش میدهد. 32کسانی که پاکیزه هستند، هنگامی که فرشتگان روحشان را قبض میکنند، به آنها میگویند: «سلام بر شما! به پاداش آنچه انجام دادهاید، وارد بهشت شوید!»
وَقِيلَ لِلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ مَاذَآ أَنزَلَ رَبُّكُمۡۚ قَالُواْ خَيۡرٗاۗ لِّلَّذِينَ أَحۡسَنُواْ فِي هَٰذِهِ ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٞۚ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞۚ وَلَنِعۡمَ دَارُ ٱلۡمُتَّقِينَ 30جَنَّٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُۖ لَهُمۡ فِيهَا مَا يَشَآءُونَۚ كَذَٰلِكَ يَجۡزِي ٱللَّهُ ٱلۡمُتَّقِينَ 31ٱلَّذِينَ تَتَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلَٰمٌ عَلَيۡكُمُ ٱدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ32
هشدار به فاسقان
33آیا جز این انتظار میکشند که فرشتگان یا فرمان پروردگارت بیاید؟ کسانی که پیش از آنها بودند نیز همین کار را کردند. خداوند هرگز به آنها ستم نکرد، بلکه خودشان به خویشتن ستم کردند. 34پس سوء عاقبت کارهایشان به آنها رسید و آنچه را که مسخره میکردند، بر آنها محیط شد.
هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ أَوۡ يَأۡتِيَ أَمۡرُ رَبِّكَۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ ٱللَّهُ وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ 33فَأَصَابَهُمۡ سَئَِّاتُ مَا عَمِلُواْ وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ34
حجت باطل
35مشرکان میگویند: «اگر الله میخواست، نه ما و نه پدرانمان چیزی جز او را نمیپرستیدیم و نه چیزی را بدون اجازه او حرام میکردیم.» پیشینیان آنها نیز همین را میگفتند. آیا بر رسولان جز ابلاغ آشکار پیام وظیفهای هست؟
وَقَالَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا عَبَدۡنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَيۡءٖ نَّحۡنُ وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن دُونِهِۦ مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۚ فَهَلۡ عَلَى ٱلرُّسُلِ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ35
عاقبت یکسان
36و به راستی در هر امتی رسولی فرستادیم که «الله را بپرستید و از طاغوت دوری کنید». پس برخی از آنان را الله هدایت کرد و برخی دیگر گمراهی بر آنان حتمی شد. پس در زمین سیر کنید و بنگرید که سرانجام تکذیبکنندگان چگونه بود. 37هرچند تو ای پیامبر بر هدایت آنان حریص باشی، ولی الله کسی را که گمراه کند، هدایت نمیکند و آنان هیچ یاوری نخواهند داشت.
وَلَقَدۡ بَعَثۡنَا فِي كُلِّ أُمَّةٖ رَّسُولًا أَنِ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَٱجۡتَنِبُواْ ٱلطَّٰغُوتَۖ فَمِنۡهُم مَّنۡ هَدَى ٱللَّهُ وَمِنۡهُم مَّنۡ حَقَّتۡ عَلَيۡهِ ٱلضَّلَٰلَةُۚ فَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَٱنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلۡمُكَذِّبِينَ 36إِن تَحۡرِصۡ عَلَىٰ هُدَىٰهُمۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي مَن يُضِلُّۖ وَمَا لَهُم مِّن نَّٰصِرِينَ37
زندگی بعد از مرگ
38آنها به خدا با شدیدترین سوگندهایشان قسم میخورند که خدا هرگز مردگان را زنده نخواهد کرد. آری، (زنده خواهد کرد)! این وعدهای حق است بر او، ولی بیشتر مردم نمیدانند. 39تا برایشان آنچه را که در آن اختلاف داشتند روشن سازد و تا کافران بدانند که دروغگو بودند. 40هرگاه چیزی را اراده کنیم که موجود شود، تنها به آن میگوییم: «باش!» پس میشود!
وَأَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ لَا يَبۡعَثُ ٱللَّهُ مَن يَمُوتُۚ بَلَىٰ وَعۡدًا عَلَيۡهِ حَقّٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ 38لِيُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِي يَخۡتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعۡلَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓاْ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰذِبِينَ 39إِنَّمَا قَوۡلُنَا لِشَيۡءٍ إِذَآ أَرَدۡنَٰهُ أَن نَّقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ40
اجر صابران
41آنان که در راه خدا هجرت کردند پس از آنکه مورد ستم قرار گرفتند، ما حتماً در دنیا منزلگاهی نیکو به آنان عطا خواهیم کرد. اما پاداش آخرت بسیار بهتر است، اگر میدانستند. 42آنان کسانی هستند که صبر کردهاند و بر پروردگارشان توکل کردهاند.
وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ فِي ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا ظُلِمُواْ لَنُبَوِّئَنَّهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗۖ وَلَأَجۡرُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَكۡبَرُۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ 41ٱلَّذِينَ صَبَرُواْ وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ42
رسولان فرشتگان نیستند
43پیش از تو ای پیامبر، ما نفرستادیم مگر مردانی را که به آنها وحی میکردیم. اگر نمیدانید (ای بتپرستان)، پس از اهل ذکر بپرسید. 44(آنها را فرستادیم) با دلایل روشن و کتابهای آسمانی. و ما بر تو ای پیامبر، ذکر (قرآن) را نازل کردیم تا برای مردم آنچه را که بر ایشان نازل شده است، بیان کنی و شاید که تفکر کنند.
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِمۡۖ فَسَۡٔلُوٓاْ أَهۡلَ ٱلذِّكۡرِ إِن كُنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ 43بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلزُّبُرِۗ وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلذِّكۡرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَعَلَّهُمۡ يَتَفَكَّرُونَ44
Verse 44: القرآن
انذار به اشرار
45آیا کسانی که مکر بد میکنند، ایمن هستند از اینکه خداوند آنها را در زمین فرو نبرد؟ یا ایمن هستند از اینکه عذاب از جایی که گمان نمیکنند به سراغشان نیاید؟ 46یا ایمن هستند از اینکه او آنها را در حال رفت و آمد و مشغولیتشان فرا نگیرد، و نتوانند فرار کنند؟ 47یا ایمن هستند از اینکه او آنها را کم کم و به تدریج نابود نکند؟ و همانا پروردگار تو بسیار مهربان و رحیم است.
أَفَأَمِنَ ٱلَّذِينَ مَكَرُواْ ٱلسَّئَِّاتِ أَن يَخۡسِفَ ٱللَّهُ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ يَأۡتِيَهُمُ ٱلۡعَذَابُ مِنۡ حَيۡثُ لَا يَشۡعُرُونَ 45أَوۡ يَأۡخُذَهُمۡ فِي تَقَلُّبِهِمۡ فَمَا هُم بِمُعۡجِزِينَ 46أَوۡ يَأۡخُذَهُمۡ عَلَىٰ تَخَوُّفٖ فَإِنَّ رَبَّكُمۡ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٌ47
همه چیز تسلیم الله است.
48آیا نمیبینند آنچه را که الله آفریده است، چگونه سایههایشان با حرکت خورشید به راست و چپ میگردد، در حالی که با کمال فروتنی و خضوع، تسلیم الله هستند؟ 49و برای الله سجده میکنند هر جنبندهای در آسمانها و زمین، و فرشتگان نیز، و آنان تکبر نمیورزند. 50آن فرشتگان از پروردگارشان که بر فراز آنان است، بیم دارند و آنچه را که به آن امر میشوند، انجام میدهند.
أَوَ لَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا خَلَقَ ٱللَّهُ مِن شَيۡءٖ يَتَفَيَّؤُاْ ظِلَٰلُهُۥ عَنِ ٱلۡيَمِينِ وَٱلشَّمَآئِلِ سُجَّدٗا لِّلَّهِ وَهُمۡ دَٰخِرُونَ 48وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ مِن دَآبَّةٖ وَٱلۡمَلَٰٓئِكَةُ وَهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ 49٤٩ يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوۡقِهِمۡ وَيَفۡعَلُونَ مَا يُؤۡمَرُونَ ۩50
Verse 49: یعنی آنها به اراده او تسلیم میشوند.
تنها الله را عبادت کن
51الله فرمان داده است: دو معبود برنگزینید؛ جز یک خدا نیست. پس تنها مرا گرامی بدارید. 52هر آنچه در آسمانها و زمین است ملک اوست، و اطاعت خالصانه همیشه از آن اوست. آیا پس از این از غیر الله میترسید؟
وَقَالَ ٱللَّهُ لَا تَتَّخِذُوٓاْ إِلَٰهَيۡنِ ٱثۡنَيۡنِۖ إِنَّمَا هُوَ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞ فَإِيَّٰيَ فَٱرۡهَبُونِ 51وَلَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلدِّينُ وَاصِبًاۚ أَفَغَيۡرَ ٱللَّهِ تَتَّقُونَ52
ناسپاس انسانها
53هر نعمتی که به شما میرسد از خداست. سپس هرگاه رنجی به شما رسد، تنها او را به فریاد میخوانید. 54سپس همین که او آن رنج را از شما برطرف کند، ناگهان گروهی از شما به پروردگارشان شرک میورزند. 55تا آنچه را به آنها دادهایم ناسپاسی کنند. پس (فعلاً) بهرهمند شوید، به زودی خواهید دانست.
وَمَا بِكُم مِّن نِّعۡمَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ ٱلضُّرُّ فَإِلَيۡهِ تَجَۡٔرُونَ 53ثُمَّ إِذَا كَشَفَ ٱلضُّرَّ عَنكُمۡ إِذَا فَرِيقٞ مِّنكُم بِرَبِّهِمۡ يُشۡرِكُونَ 54لِيَكۡفُرُواْ بِمَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡۚ فَتَمَتَّعُواْ فَسَوۡفَ تَعۡلَمُونَ55
پیشکشها به بتها
56و از آنچه روزیشان کردهایم، سهمی برای بتهایی قرار میدهند که هیچ نمیدانند. به خدا سوگند، قطعاً از شما درباره این افتراها بازخواست خواهد شد.
وَيَجۡعَلُونَ لِمَا لَا يَعۡلَمُونَ نَصِيبٗا مِّمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡۗ تَٱللَّهِ لَتُسَۡٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمۡ تَفۡتَرُونَ56
آیا خدا دختر دارد؟
57و برای خدا دخترانی قرار دادند - سبحانه - و برای خودشان آنچه را که نمیخواهند. 58و هرگاه به یکی از آنها مژده دختر داده شود، صورتش سیاه میگردد و خشم خود را فرو میبرد. 59از مردم پنهان میشود به خاطر خبر بدی که به او داده شده است. آیا او را با خواری نگه دارد یا او را زنده به گور کند؟ چه بد قضاوتی میکنند! 60برای کسانی که به آخرت ایمان ندارند، صفات زشت است، و برای خدا صفات حسنی است. و اوست عزیز و حکیم.
وَيَجۡعَلُونَ لِلَّهِ ٱلۡبَنَٰتِ سُبۡحَٰنَهُۥ وَلَهُم مَّا يَشۡتَهُونَ 57وَإِذَا بُشِّرَ أَحَدُهُم بِٱلۡأُنثَىٰ ظَلَّ وَجۡهُهُۥ مُسۡوَدّٗا وَهُوَ كَظِيمٞ 58يَتَوَٰرَىٰ مِنَ ٱلۡقَوۡمِ مِن سُوٓءِ مَا بُشِّرَ بِهِۦٓۚ أَيُمۡسِكُهُۥ عَلَىٰ هُونٍ أَمۡ يَدُسُّهُۥ فِي ٱلتُّرَابِۗ أَلَا سَآءَ مَا يَحۡكُمُونَ 59لِلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ مَثَلُ ٱلسَّوۡءِۖ وَلِلَّهِ ٱلۡمَثَلُ ٱلۡأَعۡلَىٰۚ وَهُوَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ60
Verse 57: برخی بتپرستان معتقد بودند که فرشتگان دختران الله هستند، در حالی که خودشان دوست نداشتند دختر داشته باشند.
Verse 59: قبل از اسلام، برخی از اعراب دختران نوزاد خود را از ترس ننگ یا فقر زنده به گور میکردند. این عمل در اسلام حرام شد. رجوع کنید به آیات ۶:۱۵۱ و ۸۱:۸-۹.
SIDE STORY
این یک داستان واقعی است که در دهه ۱۹۶۰ در تونس اتفاق افتاد. یک عالم جوان عادت داشت به بازار برود و مردم را برای نماز به مسجد دعوت کند. افراد بسیار کمی حاضر میشدند با او بروند. یک روز، او با حدود ۱۰۰ نفر صحبت کرد و تنها یک مرد با او برای نماز آمد. به محض اینکه مرد وارد مسجد شد، نمازگزاران ناراحت شدند زیرا بوی الکل از دهانش به مشامشان میرسید. آنها از عالم پرسیدند که چرا چنین شخصی را به مسجد آورده است، و عالم گفت که نمیدانست آن مرد مست است. امام به آرامی از مرد خواست که مسجد را ترک کند و روز بعد که حالش خوب بود برگردد، اما مرد نپذیرفت و گفت که واقعاً میخواهد نماز بخواند. سرانجام، به او اجازه دادند که نماز مغرب را با آنها بخواند، اما به او گفتند که خودش تنها در انتهای صفوف بایستد. پس از پایان نماز و در حالی که برخی از مردم شروع به رفتن میکردند، مرد همچنان در سجده بود. مردم سعی کردند به او بگویند که نماز تمام شده است، اما متوجه شدند که مرد در سجده فوت کرده است. هم امام و هم دیگران به خاطر رحمت خداوند بر آن مرد شروع به گریه کردند.
طبق آیه ۶۱، خداوند بسیار مهربان و رحیم است. او اگر مردم گناه کنند، فوراً آنها را مجازات نمیکند. در عوض، او فرصتهای زیادی به آنها میدهد تا توبه کنند و به سوی او بازگردند. با این حال، اگر کسی بدون توبه بمیرد، در روز قیامت فرصت دومی به او داده نخواهد شد.
نعمت ۱۱) مهلت دادن برای توبه
61اگر خداوند میخواست مردم را به خاطر ستمشان فوراً مؤاخذه کند، هیچ جنبندهای را بر روی زمین باقی نمیگذاشت. ولی آنان را تا مدتی معین مهلت میدهد. پس چون اجلشان فرا رسد، نه ساعتی میتوانند آن را به تأخیر اندازند و نه پیشی گیرند.
وَلَوۡ يُؤَاخِذُ ٱللَّهُ ٱلنَّاسَ بِظُلۡمِهِم مَّا تَرَكَ عَلَيۡهَا مِن دَآبَّةٖ وَلَٰكِن يُؤَخِّرُهُمۡ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗىۖ فَإِذَا جَآءَ أَجَلُهُمۡ لَا يَسۡتَٔۡخِرُونَ سَاعَةٗ وَلَا يَسۡتَقۡدِمُونَ61
آرزوهای پوچ
62درباره خدا چیزی را میگویند که خودشان از آن بیزارند، با این حال زبانهایشان به دروغ جسارت میکند که بهترین پاداش از آنِ آنهاست. بیگمان، نصیبشان جز آتش نیست، و در آنجا رها خواهند شد.
وَيَجۡعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكۡرَهُونَۚ وَتَصِفُ أَلۡسِنَتُهُمُ ٱلۡكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ ٱلنَّارَ وَأَنَّهُم مُّفۡرَطُونَ62
اقوام شرور
63والله! ما پیش از تو (ای پیامبر) به امتهایی رسولانی فرستادیم، اما شیطان اعمالشان را برایشان آراست. پس امروز او ولیّ این (کافران) است و برایشان عذابی دردناک خواهد بود. 64ما این کتاب را بر تو نازل کردیم تنها برای اینکه آنچه را که در آن اختلاف داشتند برایشان روشن کنی، و هدایت و رحمتی برای مؤمنان باشد.
تَٱللَّهِ لَقَدۡ أَرۡسَلۡنَآ إِلَىٰٓ أُمَمٖ مِّن قَبۡلِكَ فَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَعۡمَٰلَهُمۡ فَهُوَ وَلِيُّهُمُ ٱلۡيَوۡمَ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيم 63وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّا لِتُبَيِّنَ لَهُمُ ٱلَّذِي ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ64
نعمت ۱۲) باران
65و خدا از آسمان بارانی فرو میفرستد و زمین را پس از مرگش زنده میگرداند. بیگمان در این نشانهای است برای گروهی که گوش فرا میدهند.
وَٱللَّهُ أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَأَحۡيَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَآۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَسۡمَعُونَ65
نعمت ۱۳) شیر و میوهها
66و قطعاً برای شما در چهارپایان عبرتی است: از میان شکمهایشان، از بین سرگین و خون، شیری خالص و گوارا برای نوشندگان به شما مینوشانیم. 67و از میوههای درختان خرما و انگور، هم مسکرات میگیرید و هم رزق نیکو. بیشک در این نشانهای است برای گروهی که تعقل میکنند.
وَإِنَّ لَكُمۡ فِي ٱلۡأَنۡعَٰمِ لَعِبۡرَةٗۖ نُّسۡقِيكُم مِّمَّا فِي بُطُونِهِۦ مِنۢ بَيۡنِ فَرۡثٖ وَدَمٖ لَّبَنًا خَالِصٗا سَآئِغٗا لِّلشَّٰرِبِينَ 66وَمِن ثَمَرَٰتِ ٱلنَّخِيلِ وَٱلۡأَعۡنَٰبِ تَتَّخِذُونَ مِنۡهُ سَكَرٗا وَرِزۡقًا حَسَنًاۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ67
Verse 67: مسکرات (مانند الکل) بعداً در قرآن در سه مرحله حرام شد: ۲:۲۱۹، ۴:۴۳ و سرانجام ۵:۹۰-۹۱.
WORDS OF WISDOM
در آیات ۶۸-۶۹، خداوند از زنبور عسل به عنوان یکی از نعمتهای فراوانش بر ما یاد میکند. زنبورها برای سیاره و بقای ما بسیار مهم هستند. در ادامه، چند نکته جالب درباره زنبور عسل و عسل آورده شده است.
• زنبورها قدمتی ۳۰ میلیون ساله دارند. زنبورها تنها حشراتی در جهان هستند که غذایی تولید میکنند که انسانها میتوانند بخورند.
• بیشتر گیاهان گلدار جهان برای گردهافشانی و تولید میوه و دانه به زنبورها وابسته هستند. بدون زنبورها، ما به سادگی نمیتوانیم زنده بمانیم.
• فقط زنبورهای کارگر ماده مسئول جمعآوری شهد و تولید عسل هستند. جالب است که خداوند در آیات ۶۸-۶۹ فقط به زنبورهای ماده دستور میدهد.
• برای جمعآوری شهد کافی برای یک پوند عسل، زنبورها باید حداقل از ۲ میلیون گل بازدید کرده و مسافتی بیش از یک بار دور دنیا پرواز کنند. یک زنبور کارگر معمولی در طول زندگی خود حدود ۱/۱۲ قاشق چایخوری عسل تولید میکند.
• متوسط عمر یک زنبور عسل در طول فصل کاری حدود ۳ تا ۶ هفته است. زنبورها دو معده دارند؛ یکی برای خوردن و دیگری برای ذخیره شهد.
• فقط زنبورهای ماده نیش دارند. اگر زنبوری از نیش خود استفاده کند، خواهد مرد. عسل در رنگها و طعمهای متفاوتی وجود دارد که بستگی به گلی دارد که شهد از آن جمعآوری شده است.
• عسل به اندازه کافی اسیدی است تا از رشد باکتری و کپک در آن جلوگیری کند، بنابراین میتوان از آن برای کمک به بهبود بریدگیها و سوختگیها استفاده کرد. عسل در برخی از مقبرههای باستانی در مصر یافت شد و هنوز قابل خوردن بود! یک زنبور عسل میتواند ۲۴ کیلومتر در ساعت پرواز کند. بالهای آن ۲۰۰ بار در ثانیه یا ۱۲,۰۰۰ بار در دقیقه به هم میخورند.
نعمت ۱۴) زنبور عسل و عسل
68و پروردگارت به زنبور عسل الهام کرد که: «در کوهها، درختان و در آنچه مردم بنا میکنند، لانههایی برای خود بسازید، 69و از شهد همه میوهها بخورید و راههایی را که پروردگارتان برای شما آسان کرده است، بپیمایید.» از شکمهای آنها شربتی با رنگهای گوناگون بیرون میآید که در آن شفایی برای مردم است. قطعاً در این نشانهای است برای کسانی که میاندیشند.
وَأَوۡحَىٰ رَبُّكَ إِلَى ٱلنَّحۡلِ أَنِ ٱتَّخِذِي مِنَ ٱلۡجِبَالِ بُيُوتٗا وَمِنَ ٱلشَّجَرِ وَمِمَّا يَعۡرِشُونَ 68ثُمَّ كُلِي مِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ فَٱسۡلُكِي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلٗاۚ يَخۡرُجُ مِنۢ بُطُونِهَا شَرَابٞ مُّخۡتَلِفٌ أَلۡوَٰنُهُۥ فِيهِ شِفَآءٞ لِّلنَّاسِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ69
قدرت الله
70خداوند شما را آفرید و سپس شما را میمیراند. و برخی از شما به پستترین مرحله عمر (پیری) بازگردانده میشوند تا پس از دانستن بسیار، چیزی ندانند. همانا خداوند دانا و تواناست.
وَٱللَّهُ خَلَقَكُمۡ ثُمَّ يَتَوَفَّىٰكُمۡۚ وَمِنكُم مَّن يُرَدُّ إِلَىٰٓ أَرۡذَلِ ٱلۡعُمُرِ لِكَيۡ لَا يَعۡلَمَ بَعۡدَ عِلۡمٖ شَيًۡٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمٞ قَدِيرٞ70
نعمت ۱۵) رزق
71و خداوند بعضی از شما را بر بعضی دیگر در روزی برتری داده است. اما کسانی که برتری داده شدهاند، حاضر نیستند روزی خود را به بردگانشان بدهند تا در آن با هم برابر شوند. آیا پس نعمت خدا را انکار میکنند؟
وَٱللَّهُ فَضَّلَ بَعۡضَكُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ فِي ٱلرِّزۡقِۚ فَمَا ٱلَّذِينَ فُضِّلُواْ بِرَآدِّي رِزۡقِهِمۡ عَلَىٰ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُهُمۡ فَهُمۡ فِيهِ سَوَآءٌۚ أَفَبِنِعۡمَةِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ71
Verse 71: به عبارت دیگر، اگر اربابان مکه حاضر نیستند با بردگان خود برابر باشند، چرا چیزی را با الله – پروردگار و خالق مطلق همه چیز – برابر قرار دهند؟
نعمت ۱۶) خانواده
72و خداوند برای شما از جنس خودتان همسرانی قرار داد، و از آنان برای شما فرزندان و نوادگان قرار داد، و از روزیهای پاکیزه به شما روزی داد. آیا پس از این (همه نعمتها)، بتپرستان به باطل ایمان میآورند و نعمتهای خدا را کفران میکنند؟
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ أَزۡوَٰجٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّنۡ أَزۡوَٰجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةٗ وَرَزَقَكُم مِّنَ ٱلطَّيِّبَٰتِۚ أَفَبِٱلۡبَٰطِلِ يُؤۡمِنُونَ وَبِنِعۡمَتِ ٱللَّهِ هُمۡ يَكۡفُرُونَ72
الله یا بتهای ناتوان؟
73و هنوز هم به جای خدا، چیزهایی را میپرستند که نمیتوانند چیزی از آسمانها و زمین برایشان فراهم کنند و هیچ کاری هم از دستشان برنمیآید. 74پس برای خدا همتا قرار ندهید؛ همانا خدا میداند و شما نمیدانید. 75خدا مثلی میزند: بردهای که هیچ قدرتی از خود ندارد، در مقایسه با مرد آزادی که ما از جانب خود به او رزق نیکو بخشیدهایم و او از آن پنهانی و آشکارا انفاق میکند. آیا اینها برابرند؟ ستایش مخصوص خداست. ولی بیشترشان نمیدانند. 76خدا مثالی دیگر از دو مرد میزند: یکی از آنها لال است و هیچ کاری از دستش برنمیآید. او باری بر دوش مولایش است. هر جا او را بفرستند، کاری انجام نمیشود. آیا چنین کسی با آنکه به عدالت فرمان میدهد و خود بر صراط مستقیم است، برابر است؟
وَيَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمۡلِكُ لَهُمۡ رِزۡقٗا مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ شَيۡٔٗا وَلَا يَسۡتَطِيعُونَ 73فَلَا تَضۡرِبُواْ لِلَّهِ ٱلۡأَمۡثَالَۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ 74ضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلًا عَبۡدٗا مَّمۡلُوكٗا لَّا يَقۡدِرُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَمَن رَّزَقۡنَٰهُ مِنَّا رِزۡقًا حَسَنٗا فَهُوَ يُنفِقُ مِنۡهُ سِرّٗا وَجَهۡرًاۖ هَلۡ يَسۡتَوُۥنَۚ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ 75وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا رَّجُلَيۡنِ أَحَدُهُمَآ أَبۡكَمُ لَا يَقۡدِرُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَهُوَ كَلٌّ عَلَىٰ مَوۡلَىٰهُ أَيۡنَمَا يُوَجِّههُّ لَا يَأۡتِ بِخَيۡرٍ هَلۡ يَسۡتَوِي هُوَ وَمَن يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَهُوَ عَلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيم76
Verse 76: این دو مثال تأکید میکنند که الله متعال همه چیز را در آسمانها و زمین تدبیر میکند، در حالی که معبودان باطل قادر به انجام هیچ کاری نیستند. اگر چنین است، این معبودان همتای او نیستند و تنها او سزاوار پرستش است.
علم و قدرت الله
77و علم غیب آسمانها و زمین از آن خداست. و کار قیامت جز به یک چشم بر هم زدن یا نزدیکتر نیست. همانا خدا بر هر چیز تواناست.
وَلِلَّهِ غَيۡبُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَمَآ أَمۡرُ ٱلسَّاعَةِ إِلَّا كَلَمۡحِ ٱلۡبَصَرِ أَوۡ هُوَ أَقۡرَبُۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِير77
نعمت ۱۷) حواس
78و خداوند شما را از شکمهای مادرانتان بیرون آورد در حالی که هیچ چیز نمیدانستید، و برای شما گوش و چشم و دلها قرار داد، باشد که سپاسگزاری کنید.
وَٱللَّهُ أَخۡرَجَكُم مِّنۢ بُطُونِ أُمَّهَٰتِكُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ شَيۡٔٗا وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمۡعَ وَٱلۡأَبۡصَٰرَ وَٱلۡأَفِۡٔدَةَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ78
قدرت الله
79آیا پرندگان را ندیدهاند که در فضای باز آسمان شناورند؟ هیچ چیز جز الله آنها را نگاه نمیدارد. به راستی در این نشانههایی است برای کسانی که ایمان دارند.
أَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَى ٱلطَّيۡرِ مُسَخَّرَٰتٖ فِي جَوِّ ٱلسَّمَآءِ مَا يُمۡسِكُهُنَّ إِلَّا ٱللَّهُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ79
نعمت ۱۸) خانهها
80و خداوند خانههای شما را مایه آرامش شما قرار داد، و از پوست چهارپایان برای شما خیمههایی قرار داد که در روز کوچ و روز اقامتتان سبک و آسان باشند. و از پشم و کرک و موی آنها برای شما اثاثیه و کالاهایی برای مدتی قرار داد.
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنۢ بُيُوتِكُمۡ سَكَنٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّن جُلُودِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ بُيُوتٗا تَسۡتَخِفُّونَهَا يَوۡمَ ظَعۡنِكُمۡ وَيَوۡمَ إِقَامَتِكُمۡ وَمِنۡ أَصۡوَافِهَا وَأَوۡبَارِهَا وَأَشۡعَارِهَآ أَثَٰثٗا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِين80
نعمت ۱۹) پناهگاهها
81و خداوند برای شما از آنچه آفریده، سایههایی قرار داد؛ و از کوهها برای شما پناهگاههایی قرار داد؛ و برای شما جامههایی قرار داد که شما را از گرما و سرما حفظ کند، و زرههایی که شما را در نبردتان حفظ نماید. اینگونه نعمت خود را بر شما تمام میکند، باشد که شما تسلیم شوید.
وَٱللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّمَّا خَلَقَ ظِلَٰلٗا وَجَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلۡجِبَالِ أَكۡنَٰنٗا وَجَعَلَ لَكُمۡ سَرَٰبِيلَ تَقِيكُمُ ٱلۡحَرَّ وَسَرَٰبِيلَ تَقِيكُم بَأۡسَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تُسۡلِمُونَ81
Verse 81: مانند درختان، کوهها، ساختمانها و غیره.
کفران نعمتهای خداوند
82اما اگر مشرکان روی برگردانند، پس بر تو ای پیامبر جز ابلاغ آشکار نیست. 83آنها نعمتهای خدا را میشناسند، ولی باز هم آنها را انکار میکنند. و اکثرشان ناسپاسند.
فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا عَلَيۡكَ ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ 82يَعۡرِفُونَ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُنكِرُونَهَا وَأَكۡثَرُهُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ83
سرنوشت کافران
84و (به یاد آورید) روزی را که از هر امتی شاهدی برمیانگیزیم، آنگاه به کافران اجازه سخن گفتن داده نمیشود و عذرخواهی به درگاه پروردگارشان نخواهند کرد. 85و هنگامی که ستمکاران عذاب را ببینند، از آنان تخفیف داده نمیشود و به تأخیر نمیافتد. 86و هنگامی که مشرکان معبودهای دروغین خود را ببینند، میگویند: «پروردگارا! اینها معبودهای ما بودند که به جای تو میخواندیم.» معبودهایشان به آنان پاسخ میدهند: «شما قطعاً دروغگویید.»¹⁰ 87در آن روز بیدرنگ تسلیم خدا میشوند، و آنچه به دروغ میساختند، از دستشان میرود. 88کسانی که کفر ورزیدند و (مردم را) از راه خدا بازداشتند، به سزای فسادی که میکردند، عذابی بر عذابشان میافزاییم.
وَيَوۡمَ نَبۡعَثُ مِن كُلِّ أُمَّةٖ شَهِيدٗا ثُمَّ لَا يُؤۡذَنُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ وَلَا هُمۡ يُسۡتَعۡتَبُونَ 84وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ ٱلۡعَذَابَ فَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمۡ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ 85وَإِذَا رَءَا ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ شُرَكَآءَهُمۡ قَالُواْ رَبَّنَا هَٰٓؤُلَآءِ شُرَكَآؤُنَا ٱلَّذِينَ كُنَّا نَدۡعُواْ مِن دُونِكَۖ فَأَلۡقَوۡاْ إِلَيۡهِمُ ٱلۡقَوۡلَ إِنَّكُمۡ لَكَٰذِبُونَ 86وَأَلۡقَوۡاْ إِلَى ٱللَّهِ يَوۡمَئِذٍ ٱلسَّلَمَۖ وَضَلَّ عَنۡهُم مَّا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ 87ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَصَدُّواْ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ زِدۡنَٰهُمۡ عَذَابٗا فَوۡقَ ٱلۡعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يُفۡسِدُونَ88
Verse 86: هنگامی که الله در روز قیامت بتها را به سخن آورد، آنها خواهند گفت که هرگز از کسی نخواستهاند آنها را بپرستد و اینکه بتپرستان فقط دروغهایی درباره آنها ساختهاند.
شهادت پیامبران علیه کافران
89و (به یاد آور) روزی را که از هر امتی گواهی از خودشان بر آنان برانگیزیم و تو را (ای پیامبر) بر اینان گواه آوریم و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزی و هدایت و رحمت و بشارتی برای مسلمانان است.
وَيَوۡمَ نَبۡعَثُ فِي كُلِّ أُمَّةٖ شَهِيدًا عَلَيۡهِم مِّنۡ أَنفُسِهِمۡۖ وَجِئۡنَا بِكَ شَهِيدًا عَلَىٰ هَٰٓؤُلَآءِۚ وَنَزَّلۡنَا عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ تِبۡيَٰنٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ89
SIDE STORY
یکی از صحابه پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به نام عثمان بن مظعون گفت که او ابتدا اسلام را فقط به این دلیل پذیرفت که از نه گفتن به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) خجالت میکشید. اما اسلام به محض شنیدن آیه ۹۰ از پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به طور کامل در قلبش جای گرفت. {امام قرطبی} در سوره ۳۱، ما به برخی دیگر از صحابه اشاره کردیم که به دلیل یک یا چند آیه اسلام را پذیرفتند. باشد که خداوند ما را از کسانی قرار دهد که قرآن را با قلبی گشاده و ذهنی باز میشنوند. آمین.
دستورات الله
90همانا خداوند به عدل و احسان و بخشش به خویشاوندان فرمان میدهد و از فحشا و منکر و ستمگری نهی میکند. شما را پند میدهد، باشد که متذکر شوید.
إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُ بِٱلۡعَدۡلِ وَٱلۡإِحۡسَٰنِ وَإِيتَآيِٕ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَيَنۡهَىٰ عَنِ ٱلۡفَحۡشَآءِ وَٱلۡمُنكَرِ وَٱلۡبَغۡيِۚ يَعِظُكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ90
وفای به عهد
91به عهد الله وفا کنید آنگاه که عهد بستید، و سوگندهای خود را پس از محکم کردن آنها نشکنید، در حالی که خدا را بر خود گواه گرفتهاید. به راستی خدا میداند هر آنچه را که میکنید. 92مانند آن زنی نباشید که رشتههای خود را پس از محکم شدن، از هم میگسلد، با دستاویز قرار دادن سوگندهای خود برای اینکه گروهی از گروه دیگر بیشتر شود. همانا خدا شما را با این میآزماید. و در روز قیامت او قطعاً آنچه را که در آن اختلاف داشتید برای شما روشن خواهد کرد.
وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ إِذَا عَٰهَدتُّمۡ وَلَا تَنقُضُواْ ٱلۡأَيۡمَٰنَ بَعۡدَ تَوۡكِيدِهَا وَقَدۡ جَعَلۡتُمُ ٱللَّهَ عَلَيۡكُمۡ كَفِيلًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا تَفۡعَلُونَ 91وَلَا تَكُونُواْ كَٱلَّتِي نَقَضَتۡ غَزۡلَهَا مِنۢ بَعۡدِ قُوَّةٍ أَنكَٰثٗا تَتَّخِذُونَ أَيۡمَٰنَكُمۡ دَخَلَۢا بَيۡنَكُمۡ أَن تَكُونَ أُمَّةٌ هِيَ أَرۡبَىٰ مِنۡ أُمَّةٍۚ إِنَّمَا يَبۡلُوكُمُ ٱللَّهُ بِهِۦۚ وَلَيُبَيِّنَنَّ لَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ مَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ92
Verse 92: به عبارت دیگر، تمام زحمات خود را با دادن قولی و سپس به ناحق زیر پا گذاشتن آن، هدر ندهید.
نعمت ۲۰) اختیار
93و اگر خدا میخواست، قطعاً شما را امّتی واحد قرار میداد، ولی هر که را بخواهد گمراه میکند و هر که را بخواهد هدایت میکند. و قطعاً از آنچه انجام میدادید سؤال خواهید شد.
وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِي مَن يَشَآءُۚ وَلَتُسَۡٔلُنَّ عَمَّا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ93
Verse 93: او مخلصان را هدایت میکند.
وفای به عهد
94و سوگندهای خود را دستاویزی برای فریب یکدیگر قرار ندهید، که مبادا گامهایتان پس از استواری بلغزد. آنگاه عواقب بدِ بازداشتن (دیگران) از راه خدا را خواهید چشید، و عذابی سخت خواهید دید.¹³ 95و پیمان خدا را به بهای اندک نفروشید. آنچه نزد خداست قطعاً برای شما بهتر است، اگر میدانستید. 96آنچه نزد شماست پایان مییابد، و آنچه نزد خداست جاودانه است. و ما صابران را قطعاً بر اساس بهترین اعمالشان پاداش خواهیم داد.
وَلَا تَتَّخِذُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡ دَخَلَۢا بَيۡنَكُمۡ فَتَزِلَّ قَدَمُۢ بَعۡدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُواْ ٱلسُّوٓءَ بِمَا صَدَدتُّمۡ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَكُمۡ عَذَابٌ عَظِيمٞ 94وَلَا تَشۡتَرُواْ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ إِنَّمَا عِندَ ٱللَّهِ هُوَ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ 95مَا عِندَكُمۡ يَنفَدُ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ بَاقٖۗ وَلَنَجۡزِيَنَّ ٱلَّذِينَ صَبَرُوٓاْ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ96
Verse 94: به عبارت دیگر، اگر مسلمانان به عهد خود وفا نکنند (که در اسلام جایز نیست)، این امر سبب میشود که غیرمسلمانان به دلیل اعمال نادرست این مسلمانان، در مورد اسلام دچار تردید شوند.
SIDE STORY
این یک داستان واقعی است که برای عالمی به نام اصمعی اتفاق افتاد. روزی او در بازار بود و متوجه شد که مردی در حال دزدیدن میوه است. وقتی مرد را دنبال کرد، با تعجب دریافت که او میوههای دزدیده شده را به فقرا میدهد. اصمعی از او پرسید: «فکر میکنی داری چه کار میکنی؟» مرد پاسخ داد: «تو نمیفهمی. من دارم با خدا معامله میکنم! من میوهها را میدزدم، یک گناه میگیرم. سپس آنها را صدقه میدهم، ۱۰ پاداش میگیرم. من یک پاداش را بابت دزدی از دست میدهم، سپس خدا ۹ پاداش برای من نگه میدارد. حالا فهمیدی؟» اصمعی پاسخ داد: «ای احمق! خداوند پاک است و جز پاکی نمیپذیرد. وقتی چیزی را میدزدی، یک گناه میگیری، اما وقتی آن را صدقه میدهی، هیچ پاداشی نمیگیری. تو درست مثل کسی هستی که میخواهد پیراهن کثیفش را با گل تمیز کند.»
در آیه ۹۷، خداوند اهمیت انجام کار نیک را به ما یادآوری میکند. اگر کسی کاری بد را با نیت خوب انجام دهد (مانند دزدی برای صدقه دادن)، از او پذیرفته نخواهد شد. همین امر در مورد کسی که کاری خوب را با نیت بد انجام دهد (مانند صدقه دادن برای خودنمایی) نیز صادق است. هم نیت و هم عمل باید نیک باشند تا عملی پذیرفته شود و پاداش کامل آن از سوی خداوند داده شود.
اجر مؤمنان
97هر کس کار شایستهای انجام دهد، چه مرد باشد چه زن، در حالی که مؤمن است، قطعاً او را با زندگی پاکیزهای (حیات طیبه) زنده خواهیم داشت و مسلماً پاداش آنها را بر اساس بهترین اعمالی که انجام میدادند، خواهیم داد.
مَنۡ عَمِلَ صَٰلِحٗا مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَلَنُحۡيِيَنَّهُۥ حَيَوٰةٗ طَيِّبَةٗۖ وَلَنَجۡزِيَنَّهُمۡ أَجۡرَهُم بِأَحۡسَنِ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ97
نصیحت به مؤمنان
98هنگامی که قرآن میخوانی، از شیطان رجیم به الله پناه جوی. 99او را بر کسانی که ایمان آوردهاند و بر پروردگارشان توکل میکنند، هیچ سلطهای نیست. 100سلطه او تنها بر کسانی است که او را ولیّ خود میگیرند و به سبب او برای الله شریک قائل میشوند.
فَإِذَا قَرَأۡتَ ٱلۡقُرۡءَانَ فَٱسۡتَعِذۡ بِٱللَّهِ مِنَ ٱلشَّيۡطَٰنِ ٱلرَّجِيمِ 98إِنَّهُۥ لَيۡسَ لَهُۥ سُلۡطَٰنٌ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَلَىٰ رَبِّهِمۡ يَتَوَكَّلُونَ 99إِنَّمَا سُلۡطَٰنُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يَتَوَلَّوۡنَهُۥ وَٱلَّذِينَ هُم بِهِۦ مُشۡرِكُونَ100
BACKGROUND STORY
ممکن است کسی بپرسد: «چرا برخی احکام در قرآن در طول زمان تغییر کردهاند؟» همانطور که در مقدمه اشاره کردیم، قرآن طی یک دوره ۲۳ ساله نازل شد. سورههای نازلشده در مکه بر ساختن ایمان مؤمنان تمرکز داشتند، از جمله اعتقاد به خدای یگانه و حقیقی، توانایی خداوند در آفرینش و بازگرداندن همه برای داوری، پاداش مؤمنان، مجازات بدکاران، و وحشتهای روز قیامت. هنگامی که پایههای ایمان قوی شد و مسلمانان به مدینه مهاجرت کردند، به آنها دستور داده شد که در رمضان روزه بگیرند و حج به جا آورند، و برخی احکام با احکام دیگر جایگزین شدند، زمانی که جامعه مسلمانان برای تغییر آماده بود. دوره اول در مکه را به مثابه دبستان و دوره دوم در مدینه را به مثابه دانشگاه در نظر بگیرید.
به عنوان مثال، نوشیدن شراب طی ۳ مرحله حرام شد (رجوع کنید به ۲:۲۱۹، ۴:۴۳، و ۵:۹۰). به گفته عایشه (همسر پیامبر)، اگر این عمل از همان روز اول (زمانی که مردم هنوز در مراحل اولیه ایمان بودند) ممنوع میشد، برای بسیاری مسلمان شدن بسیار دشوار بود. {امام بخاری}
فرآیند «جایگزینی یک حکم با حکم دیگر» را نسخ مینامند که در وحیهای پیشین نیز رایج بود. برخی احکام در کتاب مقدس وجود دارد که در طول زمان تغییر کردهاند. به عنوان مثال، در شریعت یعقوب (ع) ازدواج همزمان با دو خواهر مجاز بود، اما بعدها توسط موسی (ع) ممنوع شد. طلاق دادن همسر در شریعت موسی (ع) مجاز بود، اما بعدها عیسی (ع) محدودیتهایی بر آن اعمال کرد. در کتاب مقدس، انواع خاصی از گوشت ابتدا مجاز و سپس ممنوع شدند و برخی دیگر ابتدا ممنوع و سپس مجاز شدند.
بتپرستان هر راه ممکنی را امتحان کردند تا ثابت کنند که قرآن از جانب خداوند نازل نشده است. طبق آیات ۱۰۱-۱۰۵، آنها استدلال میکردند که از آنجا که برخی احکام در طول زمان تغییر کردهاند، این دلیلی بر ساختگی بودن قرآن است. آنها همچنین ادعا میکردند که قرآن توسط یک غیرعرب که عربی ضعیفی صحبت میکرد، به پیامبر (ص) آموزش داده شده است! استدلال اول حکمت نسخ را نادیده میگیرد. استدلال دوم سبک بینقص قرآن را نادیده میگیرد. با وجود اینکه خودشان استادان زبان عربی بودند، نتوانستند حتی یک سوره را بیاورند که با سبک قرآن مطابقت داشته باشد. {امام ابن کثیر و امام قرطبی}
چه کسی وانمود میکند؟
101و هنگامی که آیه ای را به جای آیه ای دیگر میآوریم - و خدا بهتر میداند چه چیزی را نازل میکند - میگویند: «تو فقط دروغ میبافی.» در حقیقت، بیشترشان نمیدانند. 102بگو: «روح القدس [جبرئیل] آن را از جانب پروردگارت به حق نازل کرده است تا مؤمنان را استوار سازد، و هدایت و بشارتی برای مسلمانان باشد.» 103و ما به خوبی میدانیم که آنها میگویند: «این [قرآن را] فقط یک انسان به او میآموزد.» در حالی که زبان کسی که به او اشاره میکنند، عجمی (غیرعربی) است، و این قرآن به زبان عربی روشن و فصیح است. 104قطعاً کسانی که به آیات خدا ایمان نمیآورند، هرگز خدا آنها را هدایت نخواهد کرد و عذابی دردناک در انتظار آنهاست. 105جز کسانی که به آیات خدا ایمان نمیآورند، دروغ نمیبافند. آنها خود دروغگویان واقعی هستند.
وَإِذَا بَدَّلۡنَآ ءَايَةٗ مَّكَانَ ءَايَةٖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا يُنَزِّلُ قَالُوٓاْ إِنَّمَآ أَنتَ مُفۡتَرِۢۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ 101قُلۡ نَزَّلَهُۥ رُوحُ ٱلۡقُدُسِ مِن رَّبِّكَ بِٱلۡحَقِّ لِيُثَبِّتَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُسۡلِمِينَ 102وَلَقَدۡ نَعۡلَمُ أَنَّهُمۡ يَقُولُونَ إِنَّمَا يُعَلِّمُهُۥ بَشَرٞۗ لِّسَانُ ٱلَّذِي يُلۡحِدُونَ إِلَيۡهِ أَعۡجَمِيّٞ وَهَٰذَا لِسَانٌ عَرَبِيّٞ مُّبِينٌ 103إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِ لَا يَهۡدِيهِمُ ٱللَّهُ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ 104إِنَّمَا يَفۡتَرِي ٱلۡكَذِبَ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بَِٔايَٰتِ ٱللَّهِۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰذِبُونَ105
Verse 103: برخی از مشرکان مکه ادعا میکردند که پیامبر قرآن را از یک برده غیرعرب که متعلق به یک عرب بود، دریافت کرده است.
BACKGROUND STORY
آیات ۱۰۶ تا ۱۱۰ به عمار بن یاسر (علیه السلام) اشاره دارند. او و خانوادهاش از نخستین کسانی بودند که اسلام آوردند. بتپرستان پدر و مادرش را شکنجه کرده و به شهادت رساندند. آنها عمار را نیز تهدید به قتل کردند، اگر بتهایشان را به نیکی یاد نکند و به اسلام توهین ننماید. برای حفظ جان خود، او وانمود کرد که با گفتههایشان موافق است. پس از آزادی، او با چشمانی اشکبار نزد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آمد. او گفت که مجبور شده است سخنانی بگوید که میل به گفتنشان نداشت. پس پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) از او پرسیدند: "اما قلبت را چگونه یافتی؟" او پاسخ داد: "قلبم در ایمان ثابتقدم است." پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به او فرمودند: "نگران نباش. اگر دوباره تو را تهدید کردند، فقط آنچه را که میخواهند بشنوند، به آنها بگو." {امام حاکم}
ترک ایمان
106هر کس پس از ایمان آوردن به الله، کفر ورزد - مگر آن کس که مجبور شده و قلبش به ایمان مطمئن است - اما آن کس که سینه خود را به کفر گشاده دارد، خشم الله بر آنهاست و عذابی بزرگ در انتظار آنهاست. 107این بدان سبب است که زندگی دنیا را بر آخرت ترجیح دادند. و همانا الله گروه کافران را هدایت نمیکند. 108اینان کسانی هستند که الله بر دلها و گوشها و دیدگانشان مُهر زده است، و اینان همان غافلانند. 109بیشک، آنان در آخرت زیانکارانند. 110و اما کسانی که پس از آنکه مورد ستم قرار گرفتند، هجرت کردند، سپس جهاد کردند و صبر پیشه کردند، همانا پروردگار تو پس از آن، بسیار آمرزنده و مهربان است.
مَن كَفَرَ بِٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِهِۦٓ إِلَّا مَنۡ أُكۡرِهَ وَقَلۡبُهُۥ مُطۡمَئِنُّۢ بِٱلۡإِيمَٰنِ وَلَٰكِن مَّن شَرَحَ بِٱلۡكُفۡرِ صَدۡرٗا فَعَلَيۡهِمۡ غَضَبٞ مِّنَ ٱللَّهِ وَلَهُمۡ عَذَابٌ عَظِيم 106ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمُ ٱسۡتَحَبُّواْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا عَلَى ٱلۡأٓخِرَةِ وَأَنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ 107أُوْلَٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ طَبَعَ ٱللَّهُ عَلَىٰ قُلُوبِهِمۡ وَسَمۡعِهِمۡ وَأَبۡصَٰرِهِمۡۖ وَأُوْلَٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡغَٰفِلُونَ 108لَا جَرَمَ أَنَّهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ 109ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هَاجَرُواْ مِنۢ بَعۡدِ مَا فُتِنُواْ ثُمَّ جَٰهَدُواْ وَصَبَرُوٓاْ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعۡدِهَا لَغَفُورٞ رَّحِيمٞ110
روز جزا
111روزی را به یاد آور که هر نفسی میآید در حالی که برای دفاع از خود مجادله میکند، و به هر کس آنچه کرده است، تمام و کمال جزا داده میشود، و به آنان ستمی نخواهد شد.
۞ يَوۡمَ تَأۡتِي كُلُّ نَفۡسٖ تُجَٰدِلُ عَن نَّفۡسِهَا وَتُوَفَّىٰ كُلُّ نَفۡسٖ مَّا عَمِلَتۡ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ111
ناسپاسان
112و خداوند مثالی میزند از شهری که امن و آسوده بود و روزیاش از هر سو به فراوانی به آن میرسید. اما مردمش نعمتهای خدا را ناسپاسی کردند، پس خداوند به آنان لباس گرسنگی و ترس را چشاند به سبب آنچه میکردند. 113و به راستی پیامبری از خودشان به سوی آنان آمده بود، اما او را تکذیب کردند. پس عذاب آنان را فرا گرفت در حالی که ستم میکردند.
وَضَرَبَ ٱللَّهُ مَثَلٗا قَرۡيَةٗ كَانَتۡ ءَامِنَةٗ مُّطۡمَئِنَّةٗ يَأۡتِيهَا رِزۡقُهَا رَغَدٗا مِّن كُلِّ مَكَانٖ فَكَفَرَتۡ بِأَنۡعُمِ ٱللَّهِ فَأَذَٰقَهَا ٱللَّهُ لِبَاسَ ٱلۡجُوعِ وَٱلۡخَوۡفِ بِمَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ 112وَلَقَدۡ جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مِّنۡهُمۡ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَهُمۡ ظَٰلِمُونَ113
غذاهای حلال و حرام
114پس از چیزهای پاکیزه و حلالی که خداوند روزی شما کرده است، بخورید و شکر نعمت او را به جا آورید، اگر تنها او را میپرستید. 115او فقط مردار، خون، گوشت خوک و آنچه را که به نام غیر خدا ذبح شده است، بر شما حرام کرده است. اما هر کس که ناچار شود (نه از روی سرکشی و نه از روی تجاوز)، پس همانا خداوند آمرزنده و مهربان است.
فَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلٗا طَيِّبٗا وَٱشۡكُرُواْ نِعۡمَتَ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ 114إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحۡمَ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦۖ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ115
انذار به بتپرستان
116و به دروغ با زبانهای خود نگویید: «این حلال است و آن حرام است» که بر خدا دروغ میبندید. همانا کسانی که بر خدا دروغ میبندند، هرگز رستگار نخواهند شد. 117«این تنها» بهرهای اندک است، سپس عذابی دردناک خواهند چشید.
وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ لَا يُفۡلِحُونَ 116مَتَٰعٞ قَلِيلٞ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيم117
غذاهای حرام برای یهودیان
118بر یهودیان، آنچه را پیش از این به شما گفتیم، حرام کردیم. ما به آنان ستم نکردیم، بلکه خودشان به خودشان ظلم کردند.
وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا مَا قَصَصۡنَا عَلَيۡكَ مِن قَبۡلُۖ وَمَا ظَلَمۡنَٰهُمۡ وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ118
Verse 118: آنچه در ۶:۱۴۶ ذکر شده است.
الله توبه را میپذیرد
119کسانی که از روی نادانی مرتکب کار بد میشوند، سپس توبه میکنند و [اعمال خود را] اصلاح مینمایند، قطعاً پروردگار تو پس از آن بسیار آمرزنده و مهربان است.
ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ عَمِلُواْ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَٰلَةٖ ثُمَّ تَابُواْ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ وَأَصۡلَحُوٓاْ إِنَّ رَبَّكَ مِنۢ بَعۡدِهَا لَغَفُورٞ رَّحِيمٌ119
حضرت ابراهیم
120همانا ابراهیم امتی بود، فرمانبردار خدا، حقگرا، و از مشرکان نبود. 121شکرگزار نعمتهای او بود. پس او را برگزید و به راه راست هدایت کرد. 122و در دنیا به او نیکی عطا کردیم، و در آخرت قطعاً از صالحان خواهد بود. 123سپس به تو وحی کردیم که از آیین ابراهیم، حقگرا، پیروی کن که از مشرکان نبود. 124حرمت شنبه فقط برای کسانی مقرر شد که در آن اختلاف کردند. و قطعاً پروردگار تو روز قیامت میان آنها در مورد اختلافاتشان داوری خواهد کرد.
إِنَّ إِبۡرَٰهِيمَ كَانَ أُمَّةٗ قَانِتٗا لِّلَّهِ حَنِيفٗا وَلَمۡ يَكُ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ 120شَاكِرٗا لِّأَنۡعُمِهِۚ ٱجۡتَبَىٰهُ وَهَدَىٰهُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ 121وَءَاتَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّٰلِحِينَ 122ثُمَّ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ أَنِ ٱتَّبِعۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ 123إِنَّمَا جُعِلَ ٱلسَّبۡتُ عَلَى ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِۚ وَإِنَّ رَبَّكَ لَيَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ124
Verse 122: یعنی کسانی که حرمت سبت را شکستند و کسانی که آن را رعایت کردند.
Verse 124: سَبْت یعنی شنبه، روز استراحتی که یهودیان در آن اجازه کار کردن ندارند.
دعوت دیگران به اسلام
125همه را با حکمت و موعظه حسنه به راه پروردگارت فراخوان، و با آنان جز به بهترین شیوه مجادله مکن. همانا پروردگار تو خود بهتر میداند چه کسی از راه او گمراه شده و چه کسی هدایت یافته است.
ٱدۡعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِٱلۡحِكۡمَةِ وَٱلۡمَوۡعِظَةِ ٱلۡحَسَنَةِۖ وَجَٰدِلۡهُم بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُۚ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعۡلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِۦ وَهُوَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُهۡتَدِينَ125
بهترین را انجام بده
126اگر کسی را به خاطر آزاری که به شما رسانده است، مجازات میکنید، پس به همان اندازه که آزار دیدهاید مجازات کنید. اما اگر صبر پیشه کنید، قطعاً برای صابران بهتر است. 127صبر کن ای پیامبر؛ و صبر تو جز به یاری خدا نیست. و بر کافران غمگین مباش و از مکرشان دلتنگ مشو. 128همانا خداوند با کسانی است که تقوا پیشه میکنند و کسانی که نیکوکارند.
وَإِنۡ عَاقَبۡتُمۡ فَعَاقِبُواْ بِمِثۡلِ مَا عُوقِبۡتُم بِهِۦۖ وَلَئِن صَبَرۡتُمۡ لَهُوَ خَيۡرٞ لِّلصَّٰبِرِينَ 126وَٱصۡبِرۡ وَمَا صَبۡرُكَ إِلَّا بِٱللَّهِۚ وَلَا تَحۡزَنۡ عَلَيۡهِمۡ وَلَا تَكُ فِي ضَيۡقٖ مِّمَّا يَمۡكُرُونَ 127إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَواْ وَّٱلَّذِينَ هُم مُّحۡسِنُونَ128