یوسف

1الف لام را. این آیات کتاب مبین است. 2به راستی ما آن را قرآنی عربی نازل کردیم تا شما درک کنید. 3ما بهترین سرگذشت‌ها را با وحی کردن این قرآن به تو (ای پیامبر) بازگو می‌کنیم، در حالی که پیش از این از بی‌خبران بودی.

4یاد کن هنگامی را که یوسف به پدرش گفت: «ای پدر عزیزم! من (در خواب) یازده ستاره و خورشید و ماه را دیدم؛ دیدم که همه آنها برای من سجده می‌کنند!» 5گفت: «ای پسر عزیزم! خوابت را برای برادرانت بازگو مکن، که (مبادا) برای تو توطئه‌ای بچینند. همانا شیطان برای انسان دشمنی آشکار است.» 6و این گونه پروردگارت تو را، ای یوسف، برمی‌گزیند و تعبیر خواب‌ها را به تو می‌آموزد و نعمت خود را بر تو و بر خاندان یعقوب تمام می‌کند، همان گونه که پیش از این بر پدران (یا اجداد) تو، ابراهیم و اسحاق، تمام کرد. همانا پروردگار تو دانای حکیم است.

7همانا در داستان یوسف و برادرانش، عبرت‌هایی است برای پرسش‌کنندگان. 8هنگامی که (به یکدیگر) گفتند: «پدر ما یوسف و برادرش بنیامین را بیشتر از ما دوست می‌دارد، با اینکه ما گروهی نیرومندیم. بی‌گمان پدر ما در گمراهی آشکاری است.» 9یوسف را بکشیم یا او را به سرزمینی دوردست بیندازیم تا روی پدرتان تنها به ما باشد و پس از آن، مردمی صالح شویم. 10یکی از آنها گفت: «یوسف را نکشید، بلکه او را به ته چاهی بیندازید تا کاروانی او را برگیرد، اگر می‌خواهید کاری انجام دهید!»

11گفتند: «ای پدرمان! چرا یوسف را به ما نمی‌سپاری، در حالی که ما قطعاً خیرخواه او هستیم؟» 12«فردا او را با ما بفرست تا بگردد و بازی کند، و ما قطعاً نگهبان او خواهیم بود.» 13گفت: «من را غمگین می‌کند که او را ببرید، و می‌ترسم که گرگ او را بخورد در حالی که شما از او غافل هستید.» 14گفتند: «اگر گرگ او را بخورد در حالی که ما گروهی نیرومند هستیم، پس در آن صورت ما قطعاً زیانکاریم!» 15پس چون او را بردند و تصمیم گرفتند او را در قعر چاه بیفکنند، به او وحی کردیم: «روزی تو آنها را از این کارشان باخبر خواهی کرد در حالی که آنها تو را نمی‌شناسند.»

16سپس شبانگاه گریان نزد پدرشان بازگشتند. 17گفتند: «ای پدرمان! ما به مسابقه رفتیم و یوسف را نزد کالاهایمان تنها گذاشتیم، پس گرگ او را درید! و تو ما را باور نخواهی کرد، هرچند راستگو باشیم.» 18و پیراهن او را آوردند که به خون دروغین آغشته بود. او پاسخ داد: «نه! شما حتماً کاری زشت را ساخته‌اید. پس (برای من) جز صبری جمیل نیست! و از خدا در برابر آنچه می‌گویید یاری می‌طلبم.»

19و کاروانی آمد. پس آب‌کش خود را فرستادند. او دلوش را به چاه انداخت. [آب‌کش] فریاد زد: «ای مژده! این پسری است!» و او را به عنوان کالایی پنهان کردند، در حالی که خدا به آنچه می‌کردند دانا بود. 20سپس او را به بهای ناچیز، چند درهم معدود، فروختند. و نسبت به او بی‌رغبت بودند.

21مردی از مصر که او را خرید، به همسرش گفت: «جایگاهش را گرامی بدار؛ شاید برای ما سودی داشته باشد یا او را به فرزندی بپذیریم.» و این گونه یوسف را در آن سرزمین جای دادیم تا تعبیر خواب‌ها را به او بیاموزیم. و خدا بر کار خود غالب است، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند. 22و چون به رشد خود رسید، به او حکمت و دانش دادیم. و این گونه نیکوکاران را پاداش می‌دهیم.

23و آن زنی که او در خانه‌اش بود، از او کام خواست. و درها را محکم بست و گفت: «بیا به سوی من!» او گفت: «پناه بر خدا! پروردگارم به من نیکی کرده است. همانا ستمکاران رستگار نمی‌شوند.» 24و او آهنگ او کرد، اما او چنین نکرد، زیرا نشانه‌ای از پروردگارش دید. این‌گونه بدی و فحشا را از او دور کردیم. او حقیقتاً از بندگان برگزیده ما بود. 25آن دو به سوی در شتافتند و او پیراهن او را از پشت پاره کرد، و ناگهان شوهرش را دم در یافتند. او فریاد زد: «جزای کسی که قصد همسر تو را کرده چیست، مگر زندان یا عذابی دردناک؟»

26یوسف پاسخ داد: «او بود که قصد اغوای مرا داشت.» و شاهدی از خاندان او گواهی داد: «اگر پیراهن یوسف از جلو پاره شده باشد، پس زن راست می‌گوید و او (یوسف) دروغگوست. 27و اگر از پشت پاره شده باشد، پس زن دروغ می‌گوید و او (یوسف) راستگوست.» 28پس چون شوهرش دید که پیراهن او (یوسف) از پشت پاره شده است، به او (همسرش) گفت: «این از مکر شما زنان است! همانا مکر شما عظیم است!» 29«ای یوسف! از این (ماجرا) درگذر.» و به همسرش گفت: «برای گناهت استغفار کن. همانا تو از خطاکاران بوده‌ای.»

30برخی از زنان شهر به سخن‌چینی پرداختند و گفتند: «همسر عزیز (مصر) می‌خواهد غلام خود را به خود جذب کند. محبت او بر دلش چیره شده است. به راستی که ما او را در گمراهی آشکاری می‌بینیم.» 31هنگامی که او از سخن‌چینی آنان باخبر شد، آنان را دعوت کرد و ضیافتی برایشان ترتیب داد. به هر یک از آنان کاردی داد، سپس به یوسف گفت: «بر آنان ظاهر شو.» هنگامی که او را دیدند، از زیبایی‌اش چنان مبهوت شدند که دست‌هایشان را بریدند، و گفتند: «حاشا لله! این بشر نیست؛ این جز فرشته‌ای بزرگوار نیست!» 32او گفت: «این همان است که به خاطر او مرا ملامت می‌کردید! و من در واقع خواستم او را به سوی خود بکشانم، اما او سخت خودداری کرد. و اگر آنچه را به او فرمان می‌دهم انجام ندهد، قطعاً به زندان افکنده خواهد شد و خوار و رسوا خواهد گشت.»

33یوسف گفت: «پروردگارا! زندان برایم محبوب‌تر است از آنچه مرا به آن می‌خوانند. و اگر مکرشان را از من باز نداری، به سوی آنان متمایل شوم و از جاهلان گردم!» 34پس پروردگارش دعایش را اجابت کرد و مکرشان را از او برگرداند. همانا او شنوا و داناست. 35و پس از آنکه همه دلایل بی‌گناهی او را دیدند، مسئولان تصمیم گرفتند او را تا مدتی زندانی کنند،¹²

36و دو جوان دیگر با یوسف وارد زندان شدند. یکی از آن دو گفت: «من در خواب دیدم که انگور می‌فشردم.» و دیگری گفت: «من در خواب دیدم که نانی بر سر دارم و پرندگان از آن می‌خورند.» سپس هر دو گفتند: «تعبیر این (خواب‌ها) را به ما بگو؛ ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم.»

37یوسف گفت: من پیش از آنکه غذایتان به شما برسد، به شما خبر می‌دهم که چیست. این از دانشی است که پروردگارم به من آموخته است. من از آیین مردمی که به خدا ایمان نمی‌آورند و آخرت را انکار می‌کنند، دوری جسته‌ام. 38من از آیین پدرانم: ابراهیم، اسحاق و یعقوب پیروی می‌کنم. برای ما روا نیست که چیزی را شریک خدا قرار دهیم. این از فضل خدا بر ما و بر مردم است، ولی بیشتر مردم سپاسگزار نیستند. 39ای هم‌بندیان من! آیا پروردگاران متعدد و پراکنده بهترند یا خدای یکتای قهار؟ 40آنچه به جای او می‌پرستید، جز نام‌هایی نیستند که شما و پدرانتان بر آنها نهاده‌اید؛ نام‌هایی که خدا هیچ دلیلی بر (حقانیت) آنها نازل نکرده است. فرمان تنها از آن خداست. او فرمان داده است که جز او را نپرستید. این است دین استوار، ولی بیشتر مردم نمی‌دانند.

41ای هم‌بندیان من! اما یکی از شما به ارباب خود شراب خواهد داد، و دیگری بر دار آویخته خواهد شد و پرندگان از سرش خواهند خورد. آنچه از من درباره‌اش پرسیدید، مقرر شده است. 42و سپس به آن یکی که می‌دانست نجات خواهد یافت، گفت: «مرا نزد ارباب خود یاد کن!»¹⁴ اما شیطان او را به فراموشی انداخت که یوسف را نزد اربابش یاد کند، پس او چند سال دیگر در زندان ماند.

43و روزی پادشاه گفت: «من در خواب دیدم که هفت گاو فربه را هفت گاو لاغر می‌خورند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر. ای بزرگان! اگر تعبیر خواب می‌دانید، تعبیر رؤیای مرا بگویید.» 44گفتند: «اینها خواب‌های آشفته است و ما تعبیر چنین خواب‌هایی را نمی‌دانیم.» 45سرانجام، آن زندانی که نجات یافته بود، پس از مدت‌ها یوسف را به یاد آورد و گفت: «من تعبیر واقعی این خواب را به شما خواهم گفت؛ فقط مرا نزد یوسف بفرستید.»

46گفت: «یوسف، ای صدیق! برای ما تعبیر کن خوابِ هفت گاو فربه را که هفت گاو لاغر آنها را می‌خورند، و هفت خوشه سبز و هفت خوشه خشک دیگر را، تا به سوی مردم بازگردم و آنان را آگاه سازم.» 47یوسف پاسخ داد: «هفت سال پیاپی کشت می‌کنید، سپس هر آنچه را درو کردید، در خوشه‌هایش نگه دارید، مگر اندکی را که می‌خورید.» 48سپس پس از آن هفت سال قحطی خواهد آمد که در آن از آنچه ذخیره کرده‌اید، می‌خورید، مگر اندکی را که برای بذر نگه می‌دارید. 49سپس پس از آن سالی خواهد آمد که در آن مردم باران فراوان خواهند داشت و روغن و شراب خواهند فشرد.

50پادشاه آنگاه گفت: «او را نزد من بیاورید.» چون فرستاده نزد او آمد، یوسف گفت: «به سوی سرورت بازگرد و از او درباره‌ی زنانى که دست‌هایشان را بریدند بپرس. بی‌گمان پروردگارم به مکرشان کاملاً آگاه است.» 51پادشاه از زنان پرسید: «قصد شما از یوسف چه بود؟» آنها پاسخ دادند: «حاشا لله! ما هیچ بدی از او نمی‌دانیم.» آنگاه همسر عزیز اعتراف کرد: «اکنون حقیقت آشکار شد. این من بودم که او را به سوی خود خواندم و او از راستگویان بود.» 52این برای آن است که یوسف بداند من در غیاب او به او خیانت نکردم و اینکه خداوند مکر خائنان را هدایت نمی‌کند. 53و من خود را تبرئه نمی‌کنم، زیرا نفس همواره به بدی فرمان می‌دهد، مگر آنکه پروردگارم رحم کند. بی‌گمان پروردگارم بسیار آمرزنده و مهربان است.

54پادشاه سپس دستور داد: «او را نزد من بیاورید. من او را برای خدمت به خود برمی‌گزینم.» و هنگامی که یوسف با او سخن گفت، پادشاه فرمود: «امروز تو نزد ما مکین و امین هستی.» 55یوسف گفت: «مرا بر خزانه‌های این سرزمین بگمارید؛ من نگهبانی حفیظ و علیمم!» 56این گونه ما یوسف را در آن سرزمین جایگاه و قدرت دادیم تا هر جا که می‌خواست اقامت گزیند. ما رحمت خود را به هر که بخواهیم می‌رسانیم و پاداش نیکوکاران را تباه نمی‌کنیم. 57و پاداش آخرت برای کسانی که ایمان آورده‌اند و پرهیزگاری می‌کنند، بسیار بهتر است.

58بعدها، برادران یوسف آمدند و نزد او رفتند. او آنها را شناخت ولی آنها او را نشناختند. 59پس از آنکه آذوقه آنها را فراهم کرد، گفت: «برادر پدری‌تان را نزد من بیاورید. آیا نمی‌بینید که من پیمانه را کامل می‌دهم و بهترین میزبانم؟» 60ولی اگر دفعه بعد او را نزد من نیاورید، دیگر غلّه‌ای برای شما نخواهم داشت و هرگز به من نزدیک نخواهید شد. 61آنها قول دادند: «ما سعی می‌کنیم پدرش را راضی کنیم که او بیاید. ما تمام تلاشمان را خواهیم کرد.» 62یوسف به خدمتکارانش دستور داد پول برادرانش را در بارهایشان بگذارند تا پس از بازگشت به نزد خانواده‌شان آن را بیابند و شاید بازگردند.

63وقتی برادران یوسف نزد پدرشان بازگشتند، گفتند: «ای پدر ما! از پیمانه محروم شده‌ایم. پس برادرمان را با ما بفرست تا پیمانه کامل خود را بگیریم، و ما قطعاً نگهبان او خواهیم بود.» 64او پاسخ داد: «آیا او را به شما بسپارم، همانگونه که پیشتر برادرش یوسف را به شما سپردم؟ ولی خداوند بهترین نگهبان است، و او ارحم‌الراحمین است.» 65وقتی بارهایشان را گشودند، دیدند که پولشان به آنها بازگردانده شده است. گفتند: «ای پدر ما! دیگر چه می‌خواهیم؟ این پول ماست که کاملاً به ما بازگردانده شده است. اکنون می‌توانیم برای خانواده‌مان آذوقه بیشتری بخریم، از برادرمان نگهبانی کنیم، و یک بار شتر اضافه غله دریافت کنیم. گرفتن آن بار آسان است.»

66یعقوب گفت: «من او را با شما نمی‌فرستم تا اینکه به خدا سوگند یاد کنید که او را نزد من بازگردانید، مگر آنکه (کاری) کاملاً از دست شما خارج شود.» پس هنگامی که سوگندهایشان را به او دادند، گفت: «خداوند بر آنچه می‌گوییم گواه است.» 67سپس به آنها گفت: «ای پسران من! از یک دروازه وارد (شهر) نشوید، بلکه از دروازه‌های جداگانه وارد شوید.» من نمی‌توانم شما را در برابر قضای الهی به هیچ وجه یاری دهم. حکم تنها از آن خداست. بر او توکل کردم و مؤمنان باید بر او توکل کنند.» 68پس هنگامی که وارد شدند، همانگونه که پدرشان به آنها دستور داده بود، این (کار) آنها را در برابر قضای الهی به هیچ وجه یاری نداد. این فقط حاجتی بود که یعقوب در دل داشت. او واقعاً دارای علمی عظیم بود به خاطر آنچه ما به او آموخته بودیم، اما بیشتر مردم چنین دانشی ندارند.

69هنگامی که نزد یوسف آمدند، برادرش بنیامین را به خلوت برد و به او گفت: «من خود یوسف، برادر تو هستم! پس از آنچه آنها کرده‌اند، غمگین مباش.» 70هنگامی که یوسف بارشان را آماده کرد، پیمانه پادشاه را در بار برادرش نهاد. سپس منادی‌ای فریاد زد: «ای اهل کاروان! شما قطعاً دزدید!» 71آنها در حالی که بازمی‌گشتند، پرسیدند: «چه چیزی را گم کرده‌اید؟» 72منادی و همراهانش پاسخ دادند: «ما پیمانه ملک را گم کرده‌ایم. و هر کس آن را بیاورد، یک بار شتر (غله) پاداش خواهد گرفت. من ضامن آن هستم.» 73برادران یوسف پاسخ دادند: «به خدا سوگند! شما به خوبی می‌دانید که ما برای فساد در این سرزمین نیامده‌ایم و ما دزد نیستیم.» 74مردان یوسف پرسیدند: «اگر شما دروغگو باشید، کیفر دزدی چیست؟» 75برادران یوسف پاسخ دادند: «هر کس که جام در بارش پیدا شود، خودش کیفر آن است. ما این گونه ستمکاران را کیفر می‌دهیم.»

76یوسف پیش از بار برادرش (بنیامین) به گشتن بارهای آنان پرداخت، سپس آن را از بار برادرش بیرون کشید. اینگونه ما یوسف را تدبیر آموختیم. او نمی‌توانست برادرش را بر اساس قانون پادشاه نزد خود نگه دارد، مگر به خواست خدا. ما درجات هر که را بخواهیم بالا می‌بریم. و بالاتر از هر صاحب دانشی، دانای مطلق (خدا) است. 77برادران یوسف (برای تبرئه خود) گفتند: «اگر او دزدی کرده، برادرش نیز پیش از این دزدی کرده بود.» اما یوسف خشم خود را فرو خورد، چیزی به آنان آشکار نکرد و (در دل) گفت: «شما در جایگاه بدتری هستید، و خدا به حقیقت آنچه توصیف می‌کنید داناتر است.» 78آنان گفتند: «ای عزیز! او پدری بسیار سالخورده دارد، پس یکی از ما را به جای او برگیر. ما تو را از نیکوکاران می‌بینیم.» 79یوسف گفت: «پناه بر خدا که ما جز کسی را که کالای خود را نزد او یافتیم، بگیریم. در آن صورت، ما قطعاً ستمکار خواهیم بود.»

80هنگامی که از او ناامید شدند، پنهانی با هم مشورت کردند. بزرگترینشان گفت: «آیا نمی‌دانید که پدرتان از شما سوگند محکمی به خدا گرفته بود، و پیش از این نیز در مورد یوسف کوتاهی کردید؟ پس من این سرزمین را ترک نمی‌کنم تا پدرم به من اجازه دهد یا خدا برایم حکمی کند؛ و او بهترین حکم‌کنندگان است.» 81به سوی پدرتان بازگردید و بگویید: «ای پدر ما! پسرت دزدی کرده است. ما جز آنچه دیدیم شهادت نمی‌دهیم و ما هرگز از غیب خبر نداشتیم.» 82از اهالی شهری که در آن بودیم و از کاروانی که با آن آمدیم بپرس. و ما قطعاً راست می‌گوییم.

83او فریاد زد: «نه! شما حتماً کار زشتی کرده‌اید. پس صبر جمیل! امیدوارم که خداوند همه آنها را به من بازگرداند. همانا اوست که دانای کامل و حکیم است.» 84او از آنها روی برگرداند و گفت: «ای وای بر یوسف!» و چشمانش از شدت اندوه سفید شد، در حالی که اندوهش را فرو می‌خورد. 85آنها گفتند: «به خدا سوگند! تو دست از یاد یوسف برنخواهی داشت تا زمانی که بیمار شوی یا بمیری.» 86او پاسخ داد: «من پریشانی و اندوهم را تنها به خدا شکایت می‌کنم، و من از جانب خدا چیزهایی می‌دانم که شما نمی‌دانید.» 87«ای پسران من! بروید و یوسف و برادرش را جستجو کنید. و از رحمت خدا ناامید نشوید؛ همانا جز قوم کافر کسی از رحمت خدا ناامید نمی‌شود.»

88وقتی نزد یوسف آمدند، گفتند: «ای عزیز! به ما و خانواده‌مان رنج و سختی رسیده است و با سرمایه‌ای ناچیز آمده‌ایم؛ پس پیمانه ما را کامل بده و بر ما تصدق کن. همانا خداوند پاداش صدقه‌دهندگان را ضایع نمی‌کند.» 89او گفت: «آیا به یاد می‌آورید وقتی جاهل بودید، با یوسف و برادرش چه کردید؟» 90آنها با شگفتی گفتند: «آیا تو خود یوسفی؟» او گفت: «من یوسفم و این برادر من است. خداوند بر ما منت نهاده است. همانا هر کس تقوا پیشه کند و صبر کند، پس خداوند پاداش نیکوکاران را ضایع نمی‌کند.»

91گفتند: «به خدا سوگند، قطعاً خدا تو را بر ما برتری داده است و ما مسلماً خطاکار بودیم.» 92یوسف گفت: «امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست. خداوند شما را بیامرزد! او مهربان‌ترین مهربانان است.» 93«این پیراهن مرا ببرید و آن را بر صورت پدرم بیندازید تا بینا شود. سپس همه خانواده خود را نزد من بیاورید.»

94هنگامی که کاروان از مصر حرکت کرد، پدرشان به اطرافیانش گفت: «شما احتمالاً فکر خواهید کرد که من عقلم را از دست داده‌ام، ولی من قطعاً بوی یوسف را حس می‌کنم.» 95آنها پاسخ دادند: «به خدا سوگند! شما هنوز در توهم قدیمی خود هستید.» 96اما هنگامی که مژده‌رسان آمد، او پیراهن را بر صورت یعقوب انداخت، پس او ناگهان بینا شد. یعقوب سپس به فرزندانش گفت: «آیا به شما نگفتم که من از جانب خدا چیزی می‌دانم که شما نمی‌دانید؟» 97آنها التماس کردند: «ای پدر ما! برای آمرزش گناهان ما دعا کن. ما قطعاً گناهکار بوده‌ایم.» 98او گفت: «به زودی از پروردگارم برای شما طلب آمرزش خواهم کرد. او به راستی آمرزنده و مهربان است.»

99هنگامی که نزد یوسف آمدند، او پدر و مادرش را با مهربانی پذیرفت و گفت: «ان‌شاءالله با آرامش وارد مصر شوید.» 100سپس پدر و مادرش را بر تخت نشاند، و همگی برای یوسف به سجده افتادند. آنگاه یوسف گفت: «ای پدر عزیزم! این تعبیر رؤیای دیرینه من است؛ پروردگارم آن را به حقیقت پیوند داد. او به راستی به من لطف کرد هنگامی که مرا از زندان بیرون آورد و شما را همگی از بادیه آورد، پس از آنکه شیطان میان من و برادرانم دشمنی افکند. پروردگارم در تدبیر کارش بسیار لطیف است. به راستی اوست که دانای مطلق و حکیم است.»

101پروردگارا! تو مرا از مُلک بهره‌مند ساختی و تعبیر خواب‌ها را به من آموختی. ای آفریننده آسمان‌ها و زمین! تو ولیّ من در دنیا و آخرت هستی. مرا مسلمان بمیران و به صالحان ملحق فرما.

102این از خبرهای غیب است که به تو وحی می‌کنیم ای پیامبر. تو حاضر نبودی هنگامی که آنها تدبیر می‌کردند. 103و اکثر مردم ایمان نمی‌آورند، هر چند هم که حرص بورزی. 104با اینکه تو از آنها مزدی برای این قرآن نمی‌طلبی، این جز تذکری برای عالمیان نیست. 105و چه بسیار آیات در آسمان‌ها و زمین که بر آنها می‌گذرند و از آنها اعراض می‌کنند! 106و اکثرشان به خدا ایمان نمی‌آورند مگر اینکه شرک ورزند. 107آیا ایمن هستند از اینکه عذابی از جانب الله آنها را فرا نگیرد، یا اینکه ساعت (قیامت) ناگهان بر آنها نیاید در حالی که انتظارش را ندارند؟ 108بگو: «این راه من است. من به سوی الله با بصیرت فرا می‌خوانم، من و کسانی که از من پیروی می‌کنند. سبحان الله، و من از مشرکان نیستم.»

109حتی پیش از تو ای پیامبر، ما تنها مردانی را فرستادیم که از میان اهل شهرها به آنها وحی می‌کردیم. آیا (آنها) در زمین سیر نکرده‌اند تا ببینند سرانجام کسانی که پیش از آنها بودند چگونه بود؟ و البته سرای آخرت برای پرهیزکاران بسیار بهتر است. آیا پس تعقل نمی‌کنید؟ 110تا آنجا که وقتی پیامبران ناامید شدند و مردمشان گمان کردند که دیگر یاری نخواهند شد، یاری ما به آنها رسید. پس هر که را خواستیم نجات دادیم. و عذاب ما از قوم مجرم بازگردانده نمی‌شود. 111در سرگذشت آنان قطعاً عبرتی است برای خردمندان. این سخن ساختگی نیست، بلکه تصدیق کننده آنچه پیش از آن بوده است و تفصیل هر چیز و هدایت و رحمتی برای قومی که ایمان می‌آورند.