Jonasz

1Alif-Lam-Ra. Oto wersety Księgi, pełnej mądrości. 2Czyż to jest dla ludzi zdumiewające, że zesłaliśmy objawienie człowiekowi spośród nich samych, nakazując mu: „Ostrzegaj ludzi i zwiastuj dobrą nowinę wierzącym, że będą mieli wielką pozycję u swojego Pana”? A jednak niewierni mówią: „Ten 'człowiek' jest z pewnością jawnym czarownikiem!”

3Zaprawdę, wasz Pan to Allah, Który stworzył niebiosa i ziemię w sześciu Dniach, następnie zasiadł na Tronie, zarządzając wszystkim. Nikt nie może wstawiać się za innymi, chyba że za Jego pozwoleniem. To jest Allah – wasz Pan, więc czcijcie Go samego. Czyż nie zastanowicie się? 4Do Niego powrócicie wszyscy razem. Obietnica Allaha jest prawdziwa. On z pewnością rozpoczyna stworzenie, a następnie je przywraca do życia, aby sprawiedliwie wynagrodzić tych, którzy wierzą i czynią dobro. Lecz ci, którzy nie wierzą, będą mieli wrzący napój i bolesną karę za ich niewiarę.

5On jest Tym, który uczynił słońce świecącym źródłem, a księżyc odbitym światłem, z doskonale ustalonymi fazami, abyście znali liczbę lat i rachunek czasu. Allah nie stworzył tego wszystkiego inaczej, jak tylko w określonym celu. On czyni znaki jasnymi dla ludzi, którzy posiadają wiedzę. 6Zaprawdę, w następstwie dnia i nocy, i we wszystkim, co Allah stworzył na niebiosach i na ziemi, są z pewnością znaki dla tych, którzy Go pamiętają.

7Zaprawdę, ci, którzy nie spodziewają się spotkania z Nami, zadowoleni i usatysfakcjonowani życiem doczesnym, i którzy są niedbali wobec Naszych znaków, 8ich domem będzie Ogień z powodu tego, co czynili.

9Zaprawdę, ci, którzy wierzą i czynią dobro, ich Pan poprowadzi ich do Dżannah przez ich wiarę. Rzeki będą płynąć pod ich stopami w Ogrodach Rozkoszy, 10Tam ich modlitwą będzie: „Chwała Tobie, o Allahu!” a ich pozdrowieniem będzie: „Pokój!” a ich końcową modlitwą będzie: „Wszelka chwała należy się Allahowi – Panu światów!”

11Gdyby Allah przyspieszył ludziom zło, gdyby o to prosili, tak jak pragną przyspieszyć dobro, z pewnością byliby zgubieni. Lecz My pozostawiamy tych, którzy nie spodziewają się spotkania z Nami, by błądzili na oślep w swoim bezprawiu.

12Gdy człowieka dotyka nieszczęście, wzywa Nas, leżąc na boku, siedząc lub stojąc. Lecz kiedy My usuniemy od niego jego nieszczęście, on odchodzi, jak gdyby nigdy Nas nie wzywał z powodu nieszczęścia, które go dotknęło. W ten sposób upiększono tym, którzy przekroczyli granice, to, co czynili.

13Zniszczyliśmy już inne ludy przed tobą, kiedy dopuszczały się niesprawiedliwości, a ich posłańcy przyszli do nich z jasnymi dowodami, lecz oni nie uwierzyli! W ten sposób My odpłacamy ludziom niesprawiedliwym. 14Następnie uczyniliśmy cię namiestnikiem na ziemi po nich, aby zobaczyć, co uczynisz.

15Kiedy recytuje się im Nasze jasne objawienia, ci, którzy nie spodziewają się spotkać Nas, mówią (do Proroka): "Przynieś nam inny Koran albo przynajmniej wprowadź w nim jakieś zmiany." Powiedz (im): "Nie wolno mi go zmieniać z własnej woli; ja jedynie podążam za tym, co mi zostało objawione. Zaprawdę, obawiam się kary strasznego Dnia, jeśli kiedykolwiek nie posłucham mojego Pana." 16Powiedz: "Gdyby Allah chciał, nie recytowałbym go wam i On nie dałby wam go poznać. Przed tym objawieniem żyłem całe moje życie wśród was. Czyż nie rozumiecie?" 17Kto jest bardziej niesprawiedliwy niż ci, którzy zmyślają kłamstwa przeciwko Allahowi albo zaprzeczają Jego objawieniom? Zaprawdę, bezbożni nigdy nie odniosą sukcesu.

18Oni czczą poza Allahem rzeczy, które nie mogą im zaszkodzić ani przynieść korzyści, a potem argumentują: "Te bożki będą przemawiać w naszej obronie przed Allahem." Zapytaj ich, O Proroku: "Czy wy informujecie Allaha o czymś, czego On nie wie w niebiosach ani na ziemi?" On jest wysławiany i wywyższony wysoko ponad to, co Mu przypisują jako równych.

19Ludzkość była niegdyś tylko jedną wspólnotą, lecz później się poróżnili. Gdyby nie wcześniejsze słowo od twojego Pana, ich różnice zostałyby rozstrzygnięte natychmiast.

20Mekkańczycy pytają: "Dlaczego nie został mu zesłany żaden 'inny' znak od jego Pana?" Powiedz, o Proroku: "«Wiedza o tym, co niewidzialne, jest tylko u Allaha. Więc wyczekujcie! Ja również wyczekuję razem z wami.»"

21Kiedy dajemy ludziom zakosztować miłosierdzia po tym, jak dotknęło ich nieszczęście, szybko knują złe plany przeciwko Naszym objawieniom! Powiedz: "O Proroku," "Allah jest szybszy w planowaniu kary." Zaprawdę, Nasi posłańcy-aniołowie zapisują wasze złe plany.

22On jest Tym, który ułatwia wam podróżowanie po lądzie i morzu. I zdarza się, że jesteście na statkach, płynących przy pomyślnym wietrze, co raduje pasażerów. Nagle statki zostają uderzone przez dziki sztorm, a ci na pokładzie są smagani przez fale z każdej strony i zakładają, że są skazani na zagładę. Wołają do Allaha samego w szczerej wierze: "Jeśli nas od tego uratujesz, z pewnością będziemy wdzięczni." 23Lecz gdy tylko On ich ratuje, oni szerzą zło po całej ziemi bez prawa. O ludzkości! Wasze zło jest tylko przeciwko waszym własnym duszom. Macie tylko krótką przyjemność w tym życiu, potem do Nas jest wasz powrót, a potem My sprawimy, że uświadomicie sobie, co uczyniliście.

24Życie na tym świecie jest jak deszcz, który zsyłamy z nieba, i dzięki niemu wyrastają różnorodne rośliny, z których jedzą ludzie i zwierzęta. A kiedy ziemia rozkwita i przybiera swój najpiękniejszy wygląd, i jej mieszkańcy sądzą, że mają nad nią pełną kontrolę, przychodzi na nią Nasz rozkaz w nocy lub w dzień, i ścinamy ją, tak jakby wczoraj wcale nie istniała! Tak oto wyjaśniamy znaki dla ludzi, którzy się zastanawiają.

25Allah zaprasza wszystkich do Domu Pokoju i prowadzi, kogo chce, na Prostą Drogę. 26Ci, którzy czynią dobro, otrzymają najlepszą nagrodę i jeszcze więcej? Ich twarze nie okryje smutek ani wstyd. To będą mieszkańcy Dżannah. Będą tam na zawsze.

27A co do tych, którzy popełniają złe czyny, za każdy zły czyn odpłacone im będzie takim samym. Hańba ich okryje i nikt nie ochroni ich przed Allahem, jakby ich twarze były pokryte kawałkami mrocznej nocy. Ci będą mieszkańcami Ognia. Będą tam przebywać na wieki.

28Pamiętajcie o Dniu, w którym zbierzemy ich wszystkich razem, a potem powiemy tym, którzy przypisywali Allahowi współtowarzyszy: „Pozostańcie na swoich miejscach – wy i wasi fałszywi bogowie!” Rozdzielimy ich jednych od drugich, a ich fałszywi bogowie powiedzą: „Nie mieliśmy nic wspólnego z waszym kultem!” 29Allah wystarczy jako Świadek między nami, że nie byliśmy nawet świadomi waszego kultu. 30Wtedy każda dusza poniesie konsekwencje tego, co uczyniła, gdy zostaną zwróceni Allahowi – ich Prawdziwemu Panu. I zawiodą ich wszelcy „bogowie”, których sobie wymyślili.

31Zapytaj ich, o Proroku: „Kto zaopatruje was z nieba i ziemi? Kto posiada wasz słuch i wzrok? Kto wyprowadza żywe z martwego i martwe z żywego? I kto zarządza wszystkim?” Oni powiedzą: „Allah.” Powiedz: „Czyż więc nie będziecie Go pamiętać?” 32To jest Allah, wasz Prawdziwy Pan. Więc co jest poza prawdą oprócz fałszu? Jakże więc możecie być odwróceni od prawdy? 33I tak spełniła się decyzja waszego Pana przeciwko bezbożnym – że oni nigdy nie uwierzą.

34Zapytaj ich, O Proroku: „Czy którykolwiek z waszych bożków rozpoczyna stworzenie, a następnie je wskrzesza po śmierci?” Powiedz: „Tylko Allah rozpoczyna stworzenie, a następnie je wskrzesza. Jakże więc możecie być odwróceni od prawdy?”

35Zapytaj ich, o Proroku: "Czy którykolwiek z waszych fałszywych bogów może prowadzić do prawdy?" Powiedz: "Tylko Allah prowadzi do prawdy. Kto zatem zasługuje na to, by być naśladowanym: Ten, który prowadzi do prawdy, czy ci, którzy nie mogą znaleźć drogi, lecz są prowadzeni? Co wam jest? Jak możecie być tak niesprawiedliwi?" 36Większość z nich podąża za niczym innym, jak tylko za starymi przypuszczeniami. Zaprawdę, przypuszczenia w żaden sposób nie mogą zastąpić prawdy. Zaprawdę, Allah w pełni wie, co oni czynią.

37Nie jest możliwe, aby ten Koran pochodził od kogokolwiek innego niż Allaha. W rzeczywistości jest on potwierdzeniem tego, co go poprzedzało, i wyjaśnieniem przesłania. Jest on, bez wątpienia, od Pana światów. 38A może mówią: „On to zmyślił!”? Powiedz im, o Proroku: „Przynieście wtedy jedną surę podobną do niej i wezwijcie na pomoc, kogo tylko możecie, oprócz Allaha, jeśli mówicie prawdę!” 39W rzeczywistości szybko odrzucili Księgę, nawet jej nie rozumiejąc i zanim spełniły się jej ostrzeżenia. Ci, którzy byli przed nimi, również zaprzeczali prawdzie. Zobaczcie więc, jaki był koniec tych, którzy czynili zło!

40Niektórzy z nich w końcu w to uwierzą; inni nie. A twój Pan najlepiej zna tych, którzy szerzą zepsucie. 41Jeśli cię odrzucą, o Proroku, to powiedz: "Moje czyny są moje, a wasze czyny są wasze. Wy jesteście wolni od tego, co ja czynię, a ja jestem wolny od tego, co wy czynicie!" 42Niektórzy z nich słuchają tego, co mówisz, ale czy możesz sprawić, by głusi usłyszeli, nawet jeśli odmawiają zrozumienia? 43A niektórzy z nich patrzą na ciebie, ale czy możesz poprowadzić niewidomych, nawet jeśli odmawiają widzenia? 44Zaprawdę, Allah w żaden sposób nie krzywdzi ludzi, lecz to ludzie krzywdzą samych siebie.

45W Dniu, gdy On ich zgromadzi, będzie to tak, jakby nie przebywali na ziemi, chyba że przez godzinę dnia, jedynie poznając się nawzajem. Ci, którzy zaprzeczyli spotkaniu z Allahem, z pewnością ponieśli stratę i nie byli prowadzeni drogą prostą!

46Czy ukażemy tobie, Proroku, część tego, czym im grozimy, czy też sprawimy, że umrzesz, zanim to nastąpi – do Nas jest ich powrót, a Allah jest Świadkiem tego, co czynią. 47Każda wspólnota miała swego wysłannika. Kiedy przybędzie ich wysłannik (jako świadek w Dniu Zmartwychwstania), zostanie wydany na nich sprawiedliwy wyrok. Nikomu nie stanie się krzywda.

48Pytają wierzących: "Kiedy spełni się ta groźba, jeśli to, co mówicie, jest prawdą?" 49Powiedz: "O Proroku, nie posiadam władzy, by chronić siebie ani sobie pomóc, chyba że za pozwoleniem Allaha." Każda społeczność ma wyznaczony czas. Kiedy ich czas się skończy, nie mogą go opóźnić ani na chwilę, ani przyspieszyć.

50Powiedz: 'O Proroku! Co by było, gdyby Jego kara przyszła na was w nocy lub w dzień? Czy złoczyńcy naprawdę wiedzą, czego żądają od Niego, by przyspieszył?' 51Czy uwierzycie w to dopiero, gdy was dosięgnie? Teraz 'uwierzyliście'? A przecież zawsze chcieliście to przyspieszyć! 52Wtedy zostanie powiedziane tym, którzy czynili zło: 'Zasmakujcie kary wieczności! Czyż to nie jest to, na co zasłużyliście swoimi czynami?'

53Pytają cię, o Proroku: „Czy to prawda?” Powiedz: „Tak, na mojego Pana! To z pewnością prawda! I nie będziecie mieli żadnej ucieczki.” 54Gdyby każdy zły człowiek posiadał wszystko, co jest na świecie, z pewnością ofiarowałby to, aby się wykupić. Ukryją swój żal, gdy zobaczą karę. I zostaną osądzeni w pełnej sprawiedliwości. Nikomu nie stanie się krzywda. 55Zaprawdę, wszystko, co jest w niebiosach i na ziemi, należy do Allaha. Zaprawdę, obietnica Allaha jest zawsze prawdziwa, lecz większość z nich nie wie. 56On jest Tym, który daje życie i powoduje śmierć, i do Niego wszyscy zostaniecie sprowadzeni.

57O ludzie! Zaprawdę, przyszło do was napomnienie od waszego Pana, lekarstwo na to, co jest w sercach – przewodnik i miłosierdzie dla wierzących. 58Powiedz: „O Proroku, niech radują się łaską Allaha i Jego miłosierdziem. To jest o wiele lepsze niż wszystko, co gromadzą z majątku.”

59Zapytaj bałwochwalców, o Proroku: „Czy widzieliście zaopatrzenie, które Allah zesłał dla was, a wy jedne z nich uznaliście za dozwolone, a inne za zakazane?” Powiedz: „Czy Allah dał wam na to pozwolenie, czy też wymyślacie kłamstwa na temat Allaha?” 60Czego oczekują w Dniu Sądu ci, którzy wymyślają kłamstwa na temat Allaha? Zaprawdę, Allah jest zawsze hojny dla ludzkości, lecz większość z nich jest niewdzięczna.

61Nie ma żadnej czynności, w którą byś się angażował, o Proroku, ani żadnej części Koranu, którą byś recytował, ani niczego, co byście wy wszyscy czynili, bez Naszego widzenia was, gdy to czynicie. Ani waga atomu nie jest ukryta przed twoim Panem na ziemi ani w niebie – ani nic mniejszego lub większego od tego – bez zapisania w doskonałej Księdze.

62Z pewnością nie będzie strachu dla wiernych sług Allaha, i nigdy nie będą smutni. 63Są to ci, którzy wierzą i pamiętają o Nim. 64Dla nich jest dobra nowina w życiu doczesnym i w życiu ostatecznym. Nie ma zmiany w obietnicy Allaha. To jest zaprawdę największy sukces.

65Niech ich słowa cię nie niepokoją, o Proroku. Zaprawdę, cała chwała i potęga należy do Allaha. On słyszy i wie wszystko. 66Zaprawdę, wszyscy w niebiosach i wszyscy na ziemi należą do Allaha. A za czym naprawdę podążają ci, którzy stawiają innych na równi z Allahem? Oni podążają jedynie za dawnymi domysłami i tylko kłamią. 67On jest Tym, który uczynił dla was noc, abyście w niej odpoczywali, i dzień jasnym. Zaprawdę, w tym są znaki dla ludzi, którzy słuchają.

68Mówią: "Allah ma dzieci." Chwała Mu! On jest Samowystarczalny. Do Niego należy to, co jest w niebiosach i to, co jest na ziemi. Nie macie na to żadnego dowodu! Czy mówicie o Allahu to, czego nie wiecie? 69Powiedz: O Proroku, "Zaprawdę, ci, którzy wymyślają kłamstwa przeciwko Allahowi, nigdy nie będą mieli powodzenia." 70Mają oni jedynie krótkotrwałą przyjemność na tym świecie, potem do Nas jest ich powrót, a potem My damy im skosztować surowej kary za ich niewiarę.

71Powiedz im, o Proroku, historię Nuh, kiedy powiedział do swojego ludu: „O mój ludu! Jeśli moja obecność i moje napominanie znakami Allaha jest dla was zbyt uciążliwe, to wiedzcie, że zaufałem Allahowi. Uknujcie więc zły plan ze swoimi bożkami i nie musicie planować w tajemnicy. Następnie działajcie przeciwko mnie bez zwłoki!” 72A jeśli się odwrócicie, pamiętajcie, że nigdy nie prosiłem was o żadne opłaty za przekazywanie przesłania. Moja nagroda jest tylko od Allaha. I nakazano mi być jednym z tych, którzy poddają się Jemu. 73Lecz oni nadal go odrzucali, więc My uratowaliśmy jego i tych, którzy byli z nim w Arce, czyniąc ich następcami na ziemi, i potopiliśmy tych, którzy odrzucili Nasze znaki. Zobaczcie więc, jaki był koniec tych, którzy zostali ostrzeżeni!

74Potem po nim wysłaliśmy innych posłańców do ich ludu i przyszli do nich z jasnymi dowodami. Lecz oni nie uwierzyli w to, co inni odrzucili w przeszłości. W ten sposób pieczętujemy serca przekraczających granice.

75Potem po tych posłańcach Wysłaliśmy Musę i Haruna do Faraona i jego dostojników z Naszymi znakami. Lecz oni wynosili się i byli ludem niegodziwym. 76Kiedy przyszła do nich od Nas prawda, powiedzieli: "To z pewnością jest jawna magia!" 77Musa odpowiedział: "Czy tak mówicie o prawdzie, kiedy ona do was przyszła? Czy to jest magia? Czarownicy nigdy nie zwyciężają." 78Argumentowali: "Czy przyszliście, aby odwrócić nas od wiary naszych ojców, abyście obydwaj zapanowali w ziemi? Nigdy wam nie uwierzymy!" 79Faraon zażądał: "Przyprowadźcie mi każdego biegłego czarownika." 80Gdy magowie przyszli, Musa powiedział im: „Rzućcie, co chcecie rzucić!” 81Gdy to zrobili, Musa ostrzegł: „To, co uczyniliście, to tylko magia. Allah z pewnością to zniweczy. Zaprawdę, Allah nie błogosławi dzieła szerzących zgorszenie.” 82A Allah potwierdza prawdę Swoimi Słowami – choćby nie wiem jak bardzo grzesznicy byli temu przeciwni:

83Ale w Musę uwierzyło tylko kilku młodzieńców z jego ludu, obawiając się, że Faraon i ich własni przywódcy mogą ich prześladować. Faraon był naprawdę prześladowcą w tej ziemi i on naprawdę posunął się za daleko w złu. 84Musa powiedział: "O mój ludu! Jeśli wierzycie w Allaha i poddajecie się Jemu, to złóżcie w Nim ufność." 85Oni odpowiedzieli: "W Allahu pokładamy ufność. Nasz Panie! Nie pozwól, aby źli ludzie nas krzywdzili," 86i wybaw nas przez Twoje miłosierdzie od ludu niewierzących."

87Objawiliśmy Musie i jego bratu: „Niech wasz lud ma domy w Egipcie. Uczyńcie te domy miejscami modlitwy, odprawiajcie salat i obwieśćcie dobrą nowinę wierzącym!” 88Musa modlił się: „Panie nasz! Dałeś Faraonowi i jego dostojnikom luksus i bogactwo w tym życiu. A oto oni, Panie nasz, odwracają innych od Twojej Drogi! Panie nasz, zniszcz ich bogactwo i utwardź ich serca, aby nie uwierzyli, dopóki nie zobaczą bolesnej kary.” 89Allah odpowiedział 'Musie i Harunowi'13: „Wasza modlitwa została wysłuchana! Pozostańcie więc niezłomni w wierze i nie idźcie drogą tych, którzy nie znają prawdy.”

90Przeprowadziliśmy Dzieci Izra'ila przez morze. Wtedy Faraon i jego wojska ścigali ich niesprawiedliwie i gwałtownie. Lecz gdy Faraon tonął, zawołał: "Teraz wierzę, że nie ma boga poza Tym, w którego wierzą Dzieci Izra'ila, i jestem jednym z tych, którzy się poddają." 91Powiedziano mu: "Cóż! Teraz? Ale ty zawsze byłeś nieposłuszny i należałeś do szerzących zgorszenie." 92Dziś uratujemy twoje zwłoki, abyś stał się przykładem dla tych, którzy przyjdą po tobie. I zaprawdę, większość ludzi jest niedbała o Nasze znaki!

93Zaprawdę, osiedliliśmy Dzieci Izraela w błogosławionej ziemi i zaopatrzyliśmy ich w dobre, czyste dary. Nie różnili się, dopóki nie przyszła do nich wiedza. Twój Pan z pewnością osądzi ich w Dniu Sądu w sprawie ich różnic.

94Jeśli ty, o Proroku, jesteś w wątpliwości co do tych opowieści, które My tobie objawiliśmy, zapytaj więc tych, którzy czytali Księgę przed tobą. Zaprawdę, prawda przyszła do ciebie od twojego Pana, nie bądź więc jednym z tych, którzy wątpią. 95I nie bądź z tych, którzy zaprzeczają znakom Allaha, bo inaczej będziesz pośród stratnych.

96Zaprawdę, ci, którzy zasłużyli na karę twego Pana, nie uwierzą – 97nawet gdyby przyszły do nich wszystkie znaki – dopóki nie zobaczą bolesnej kary. 98Gdyby tylko istniała jakaś inna społeczność, która uwierzyłaby przed ujrzeniem kary i dzięki temu skorzystała ze swojej wiary, jak lud Junusa. Kiedy uwierzyli, My zdjęliśmy z nich karę hańby na tym świecie i pozwoliliśmy im używać życia do ich określonego terminu.

99Gdyby twój Pan chciał, o Proroku, wszyscy ludzie na ziemi staliby się wierzącymi – każdy z nich! Czyżbyś więc zmuszał ludzi do wiary? 100Żadna dusza nie może uwierzyć bez pozwolenia Allaha. I On sprawi, że ci, którzy się nie opamiętają, poniosą straszne konsekwencje.

101Powiedz, 'O Proroku,' 'Zastanówcie się nad wszystkimi tymi cudami w niebiosach i na ziemi!' Lecz znaki i ostrzegający nie przynoszą korzyści tym, którzy nie wierzą. 102Czy oni czekają na cokolwiek poza tymi samymi karami, które dotknęły tych przed nimi? Powiedz, 'Czekajcie więc dalej! Ja również czekam z wami.' 103Wtedy uratowaliśmy Naszych posłańców i tych, którzy uwierzyli. To jest Nasz obowiązek, aby ratować wierzących.

104Powiedz: „O Proroku!”, „O ludzkości! Jeśli macie wątpliwości co do mojej wiary, to wiedzcie, że nie czczę tych bezsilnych bożków, które wy czcicie zamiast Allaha. Lecz czczę Allaha, Który ma moc odebrać wam życie. I zostało mi nakazane: „Bądź jednym z wierzących;” 105i: „Zawsze trwaj w swojej wierze, będąc całkowicie prawym, i nie bądź jednym z bałwochwalców,” 106i: „Nie wzywaj, zamiast Allaha, rzeczy, które nie mogą ci przynieść korzyści ani szkody – bo jeśli to uczynisz, to z pewnością znajdziesz się wśród tych, którzy czynią niesprawiedliwość.” 107i: „Jeśli Allah dotknie cię trudnością, nikt nie może jej usunąć oprócz Niego. A jeśli On zechce obdarzyć cię czymś dobrym, nikt nie może powstrzymać Jego błogosławieństwa, On daje je, komu chce ze Swoich sług. I On jest Przebaczający, Litościwy.”

108Powiedz, o Proroku: 'O ludzie! Zaprawdę, przyszła do was prawda od waszego Pana. Kto więc wybiera drogę prostą, czyni to tylko dla własnego dobra. A kto wybiera błądzenie, czyni to tylko na własną zgubę. A ja nie jestem nad wami stróżem.'

109I podążaj za tym, co ci zostało objawione, i bądź cierpliwy, aż Allah wyda swój sąd. On jest Najlepszym z Sędziów.